KABANATA TATLO:

KABANATA TATLO:

Isang libong taon na ang nakararaan nang mabuo nang mga Qaa ang bayan at daungan ng mga sasakyang pandagat, ang bayan nang Qaa’ur. Isang bayan na nakaharap sa mainit na simoy ng hangin na nagmumula sa dagat ng tag-init. Hindi tulad ng Ja’khar at Kadesh, ang Qaa’ur ay nilikha hindi sa iisang layunin na pangalagaan at pamunuan ang mga naninirhan dito bagkus ang Qaa’ur ay isang pasyalan at pahingahan nang mga dayuhan na galing sa iba’t ibang panig ng Soluna, bago pa piliin ng mga Aesir na ihinto ang pagpapadala nang mga angkat sa Silangan o tulungan nang mga Qaa ang mga Hadezar ng Ja’khar na maitatag ng mga Kesh ang sariling bayan ng mga ito.

Ang mga Qaa ay isa sa mga lahing sinakop nang mga Vanlandi na galing sa timog upang lumikha nang sariling imperyo nang mga ito. Katuwang ang mga Taiaman at mga Jingkar, nagawa nang mga Qaa na pabagsakin ang Herren’si ng Asbalta. Nanatili ang mga Qaa sa Malawak Na Andes ng kanluran katuwang ang mga Taiaman nang bayan sa kanlurang bahagi nito at silang mga Qaa ay bumalik sa Esagula ng hilaga.

Sa paghimok nang mga Aesir sa mga nananampalataya sa mga diyos na naninirhan sa ibabaw ng mga ulap at ilalim ng karagatan, nahikayat ang iilan sa mga Qaa na subukan ang paglikha nang isang maliit na guwardiya sa Malayang Andes ng Silangan. Sa tingin ng mga sumasamba sa mga diyos, ito ay makabubuti sa pagpapalawak nang kanilang mga paniniwala sa iba’t ibang panig ng Soluna. Tinulungan nang mga Aesir ang mga Mata na gawin ito, kapalit noon hinimok din ng mga Aesir na manmanan at tiyakin na hindi magagawang sakupin ng mga taga-silangan ang mga kanluran, lalo pa’t nagsisimula nang makilala ang Ja’khar, at ang kahusayan nang mga ito sa pagpapalawak nang sariling kaalaman tungkol sa kanilang bayan ng walang pang-aalipin na umaani nang pagkilala at paghanga.

Bagay na hindi maintindihan nang mga namumuno ng mga panahong iyon sa mga Aesir.

Itinatag nang mga Qaa, sa ilalim nang pamumuno nang mga sumasamba sa kapangyarihan nang liwanag ng buwan, isang sangay na bahagi nang mga kalipunan ng mga makadiyos, ang Qaa’ur. Hindi naglaon sinimulan nang mga gumagawa ng kabanalan na palawakin ang paniniwala nang kanilang relihiyon sa buong silangan kung saan sa hindi inaasahan ay malayang tinangkilik nang mga Jingkar ngunit nagdulot ng pagdanak ng dugo at kamatayan sa pagsalakay nang mga mandirigma ng mga Kesh at mga Gador.

Isang kaguluhan ang naganap sa hindi pagkakaunawaan nang mga Aesir at mga Qaa. Sinubukan itong pigilan nang mga nananampalataya sa mga diyos na naninirhan sa ibabaw nang mga ulap at sa ilalim ng karagatan at idaan ito sa mabuting pag-uusap. Bagay na pinagkasunduan ng dalawang lahi at nagkaroon nang maliit na panahon nang pagtigil ng pagdanak ng dugo. Datapwat hindi nagtagal, muling naglunsad ang mga Aesir ng tuluyang pagsakop sa kanluran at pag-angkin ng mga ito sa Malawak na Andes.

Pinili nang mga Taiaman na kampihan ang mga Aesir habang napilitan ang mga Qaa na lumaban. Natigil ang pagpapadala ng mga Aesir at pag-angkat nang mga produkto sa Qaa’ur matapos magawang maagaw nang mga Qaa ang Qaa’ur mula sa pamumuno ng mga Aesir.  Pinili ng mga Qaa na umalis nang Kanluran, tumakas mula sa mga puting banyaga na may mga bughaw na mga mata at pula o hindi naman kaya ay ginintuang mga buhok.

Itinatag nang mga Qaa ang bago nilang pamahalaan, itinatag ang bayan at daungan ng mga sasakyang pandagat—ang Qaa’ur. Isang maliit na bayan sa baybayin ng buwan. Nagawa nilang manghimasok sa pamunuan nang Ja’khar at Kadesh, maimpluwensyahan ang pamumuno ng mga ito at hayaan ang paniniwala nang mga naninirhan sa ilalim ng karagatan at ibabaw ng mga ulap na maging bahagi ng mga nakagawian at nakasanayan ng dalawang magiting na bayan. Sa kasalukuyan makikita ang mga paniniwalang ito sa buong Silangan, gaya nang paniniwala nang mga Kesh sa dalawang diyos na sina Atalante at Acameya o sa mga Jingkar na sinasamba sa kanilang mga diyos at sa isang lihim na samahan na tinatawag na sumasamba sa kapangyarihan ng liwanag ng buwan na nagpapatakbo sa pamahalaan ng Ja’khar.

Naging bahagi din ang Qaa’ur ng buong Silangan ang pag-aangkat at pagpapalitan ng mga produkto at serbisyo nang mga mangangarabanang lumalabas pasok sa Qaa’ur patungo sa iba’t ibang panig ng Soluna, na kahit ang mga Aesir na nagpatalsik sa kanila sa sarili nilang bayan o ang mga Taiaman na nagtaksil sa kanilang pagtitiwala ay kanilang pinangangalakalan din.

ISANG SAGLIT NA KAPAYAPAAN

Ang Hadi Batul

Hindi nagtagal narating nila ang bayan at daungan ng mga sasakyang-pandagat nang Qaa’ur, bago ang pananghalian. Pinagbuksan sila ng mga kawal na nagbabantay sa mga tarangkahan at lagusan nang bayan. Kasama sila sa mga mangangalakal at mga dayuhan na pumasok sa loob ng Qaa’ur at sa pagpasok nila, tumambad sa kanya ang isang katotohanan na wala sa hinagi na makikita niya —ang Ja’khar na kanyang pinapangarap. Ang bayan at daungan ng mga sasakyang pandagat.

Nagpatuloy sila sa kanilang paglalakbay, sabay sa mga daloy ng mga pumapasok. Pababa sa mismong bayan habang pinaliligiran sila nang mga hagdan-hagdang mga sakahan at hagdan-hagdang na mga tahanang mistulang mga balkon ng mga upuan sa mga lugong na makikita sa kanyang bayang sinilangan. Pinangarap niya ang makapasok sa mga lugong na sabungan…nagawang niyang makapasok. Kasama nang mga ingay at nakakabulag na kadiliman, ang dami nang mga Jingkar ay hindi magkamayaw sa kagalakan sa kanilang natutunghay. Kahindik-hindik ang karumalrumal na mga bisyo.

Ang liwanag nang araw sa papalapit na pananghalian ay mataas ang sikat. Ang luntian at dilaw na kapaligiran, maging ang mainit-init na simoy ng hangin na nagmumula sa bughaw na dagat ng tag-init na tunay na kabighabighani, ay ang kanya ngayong natutunghayan.

Syang! Nagkita rin sila—nang kanyang kapatid, at ang bagong silang nitong anak, ang Hadi Nazir.

Tinawag niya ang kanyang ina. Tinuro niya kung nasaan ang kanyang nakatatandang kapatid. Gayong nakita ito ng kanyang ina. At ang saya at kagalakan sa mukha nito ay hindi mapaglagyan. Binaba niya ang Adi Arwa sa sinasakyan nitong asong-gubat. Dali-dali itong lumapit sa kanyang kapatid. Niyakap ang Adi Hikmet at ang pagmamalabis at saya na nararamdaman nito ay ipinalasap sa pinakamamahal nitong anak.

Sa wakas, ang ngiti na matagal nang itinatago nang kanyang ina sa mga nakalipas na ilang araw at mga buwan ay tuluyan niya nang nasaksihan.

Pagtataka nang kanyang asawa, “nasaan ang Hadi Yasir!” at iyon ay hindi na mahalaga pa sa kanya ngayon.

Pasan-pasan ang Hadi Merkabah sa kanyang likuran at ang karga ng Adi Ismat ang kanilang anak hinila niya ang kanilang mga alagang asong-gubat patungo sa kung nasaan nakatayo at ang kanyang ina at kapatid.

Lumapit sila sa mga ito. Binati nang Adi Ismat ang kanyang nakatatandang kapatid. Pinakita nito sa kanila ang kanyang bagong pamangkin. Maliit at matamlay ang itsura nang bagong silang…hindi inaasahan na lalabas ito nang mas maaga kaysa sa inaasahang panahon ng pagsilang nito.

Sinakay niya ang Adi Hikmet sa isa sa mga asong-gubat, kasama ang kanyang ina. Muli nilang binagtas ang kahabaan nang daan ng mga banal, ngayon ay nagbago sa papasok nila sa Qaa’ur at naging daan sa silangan.

Nahahati sa apat na bahagi ang Qaa’ur, iyon ang nalaman niya habang naghihintay sila dito sa pagbabalik nang Hadi Yasir upang makapiling muli ng Adi Hikmet, kung saan man lupalop napadpad ang ahas na Hadezar. Mukhang hindi pa nito nakikita ang panganay nitong anak simula nang umalis ito nang Qaa’ur.

Ang isang bahagi ng Qaa’ur ay makikita sa kabundukan nang Gulugod, maliit na bayan na kinasasakupan nang mga Qaa. Ang kanilang binabagtas na daan patungo sa tirahan ng kanyang kapatid at nang asawa nito ay patungo sa isa pang bahagi nang Qaa’ur, ang daan patungo sa Merkado. Kung saan ibinabagsak ang mga iniluluwas at kinukuha ang mga inaangkat na mga produkto na galing dito at dinadala sa buong Soluna. Ang kanilang kaninang dinaanan na malalawak na hagdan-hagdang mga sakahan at mga tahanan ay pangatlong bahagi nang Qaa’ur habang ang huling bahagi nang Qaa’ur ay ang mga isla nang liwanag ng buwan na pinagdudugtungan nang mahahabang mga tulay na nagtataglay nang mga naglalakihan at naghahabaang mga arko, nagmumula sa mismong bayan at dumadaan sa mga isla.

Isang bayang gawa sa puting bato na kinuha mula sa minahan nang Taravarra at dinala ng mga Aesir gamit ang mga sasakyang-pandagat.

Nang marating nila ang tahanang tinitirhan nang kanyang kapatid at nang asawa nito, makikita ito sa tabi nang dagat, gawa sa mga puting bato at tanaw ang bughaw na dagat nang dagat ng tag-init. Hindi kalayuan dito ang mga naglalakihang mga sasakyang pandagat, gaya nang mga Caracoa, paraw at mga balangay.

Sa pagdating nila sa tinitirhan ng kanyang kapatid, napansin nilang maliit lamang ang buong tahanan nito. May hagdanan ito patungo sa ikalawang palapag ng tahanan kung saan makikita ang mismong silid tulugan ng mga ito. Ang pinakalagusan nang tahanan ay may makapal na pintuan na may mga seradura.

Tinanong nang Adi Arwa ang kanyang kapatid kung dito ba siya pinatira nang asawa nito. Bagay na kanyang sinang-ayunan.

Sinabi nang Adi Arwa na hindi man lang nilinis at nilagyan nang gamit nang Hadi Yasir ang buong tahanan. Gayong tinanong nang kanyang ina kung nasaan ba ang asawa nang kanyang nakatatandang kapatid.

Sinabi nito sa kanila na umalis ang asawa nito bago ito manganak, naghanap nang trabaho. Nagpaalam ang Hadi Yasir sa Adi Hikmet.

Nang gabing iyon nakiluto ang kanyang ina at asawa sa kapitbahay ng kanyang kapatid at nang asawa nito na isang Qaa habang silang dalawa ang naiwan ditong magkapatid sa loob nang nakakalungkot at walang buhay na tahanang kahon na may iisang durangaw sa dulong bahagi nang dapat sanang silid-tanggapan o kainan, habang nakaupo silang dalawa sa sahig.

Wika nang kanyang kapatid habang Pinasuso nito ang bagong silang nitong anak sa kanya, “wala kang dapat na ipag-alala kung iyan ang gustong mong itanong sa akin.”

Wika niya, “hindi ako nag-aalala. Masmasahol pa ang naging buhay naming mag-asawa nang Adi Ismat. Natulog kami sa putikan, wala kaming pagkain ni matirhan. Nagpadalos-dalos ako at wala akong alam.  Hindi ko maaaring sisihin ang Hadi Yasir kung ganito lang ang maibibigay niya ngayon sa inyong dalawa Hadi Nazir. —Ikaw, papaano ka…hindi ka ba nag-aalala sa kanya?”

Wika nang Adi Hikmet, “nag-away kaming dalawa bago siya umalis. Sinabi niya sa akin na kung hindi siya bumalik huwag na akong maghintay pa!”

“Dinala ka niya dito, ipinagkait ka niya sa amin at tapos iiwan ka lang pala niya.”

Tugon nito, “hindi ko alam kung ano ang gagawin ko…nakiusap siya sa akin na huwag ko siyang iwan. Na huwag akong umalis at sumama sa Hadi Muqqabit.”

Nagulat siya. Hindi niya inaasahan na maririnig niya sa kanyang kapatid ang bagay na iyon. Hindi niya alam ang bagay na iyon. Sinabi niya, “nagdesisyon na ako…pamumunuan ko ang paggawa sa bagong Ja’khar!”

Wika nito sa kanya, “mabuti kung ganon!”

Wika niya, “kailangan ko lang umalis at maghanap nang tutulong at gagawa nang aking mga pinapangarap para sa ating bayan kapatid ko. Ikaw na muna ang bahala sa ating ina at sa aking mag-ina. Pagbalik ko isasama kita pabalik nang Ja’khar. Maaari mong simulan sa Ja’khar ang buhay niyong mag-ina!”

Tanong nito sa kanya, “kailan ang alis mo?”

Tugon niya, “hindi ko alam…sa tingin ko magtatanong-tanong na muna ako at maaaring sumama sa mga maglalayag patungo sa Kanluran at sa iba pang panig ng Soluna.”

Nang gabing ito, naghapunan sila nang kanyang ina, asawa, nang kanyang mga anak na sina Hadi Merkabah at Hadi Hazan, at ang kanyang nakatatandang kapatid sa loob nang tanggapang silid nang tinitirhan nito.

Nanatili pa siya sa Qaa’ur ng limang araw bago siya tuluyang makasakay sa isa sa mga naglalakihang sasakyang-pandagat.  Nagawa niyang makapaglibot-libot sa buong Qaa’ur kasama ang kanyang asawa. Nakita niya ang pamosong Kaaba na nasa gitna nang estadong-lungsod. Ang malawak na pamilihan nito na nasa gitna na hindi nalalayo sa daungan nang mga sasakyang pandagat. Nagtataglay nang iba’t ibang mga bunga at halaman. Mga mandarina, pulang bunga, tatlong uri nang maanghang na bunga na kulay itim, pula at dilaw, ganon din na nagtataglay nang iba’t ibang laki mula sa galanggam na laki hanggang sa kasing laki ng okra. Okra, mga bunga nang halamang tinik. Mga hayop na Anggitay, Saola, Bal-bal, baboyramo, mga Imdugud, Mantahungal, Lampong, mga pinatuyong katawan nang Barangan at Bawa na ginagawang palamuti, laman at karne nang mga talangkang Gaki, kinnari at kinnara, kapkapbuto at mga Pongo.

Nakakita din siya nang mga naglalako ng mga nakakalasing na inumin na ninakaw mula sa kanilang bayan, na mula sa mga bunga ng Rimas at Jaboticaba na ginagawa dito sa Qaa’ur. Na walang masyadong pinagkaibang panlasa bukod sa matapang ang kanila kaysa sa mga Qaa na may matabang na panlasa.

Nang tanungin niya ang isa sa apat— sampu sa mga nagtitinda ng mga ito sa malawak na pamilihan ay hindi man lamang pa nito natitikman ang tinitinda nitong nakakalasing na inumin.

Bagay na kanyang ikinagalit…

Naiiba ang mga suot ng mga Qaa kaysa sa mga dayuhang nandito at naninirhan dito. Na kung tutuusin ito lamang ang pagkakakilalan mo maliban sa mga kulay ng balat at anyo nang mga ito. Mas malalaki at marami ang suot ng mga Qaa kaysa sa ibang mga lahi. Ang mga damit ng mga ito ay umaabot hanggang sa lupa ang laylayan, ganon din ang mga suot nitong mga Báta. Maluluwag ang mga suot ng mga ito na may mga manggas na umaabot sa mga kamay ng mga ito. Tinatalian nang mga tela, at mga sinturon na gawa sa balat at may mga palawit na ginto. Balot ang buong katawan nang mga karamihan sa mga kababaihang nakikita niya na tanging makikita lamang ay ang mga mukha ng mga ito, braso, kamay at bibihirang mga litaw na mga paa.

Mahalumigmig at basa ang panahon sa Qaa. Hindi katakatakang kabighabighani ang bayan sa kulay na tinataglay nang bawat bahagi nito. Napupuno ito nang bughaw, luntian at kahel na may iba’t ibang lilim at pagka banayad.

Dalawang araw pa lamang siyang nandito nang bumalik ang Hadi Yasir at muli silang nagkita dito sa Qaa’ur. Bumalik ito sa kanyang kapatid gayong sa unang pagkakataon ay nakita niya itong mag-alala para sa Hadezar ng tahanan ng mga Barakat.

Iba na ang itsura nang Hadezar simula nang huli silang magkita matapos itong umalis sa Ja’khar ilang buwan na ang nakararaan. Kapansinpansin ang pagod sa mga mata nito. Ang bigat sa pangangatawan nito na lalong naging pansinin, ang mabilis nitong pagtanda. Malinis ang mukha nito, may kakaunting papatubong balbas at bigote, gayong kinalimutan na nito ang mag-ayos.

Nang makita siya nito ngumiti ito sa kanya at binalikan niya nang pagngiti. Nalaman niyang isang buwan nang wala ang Hadi Yasir sa Qaa’ur. Nakakuha ito nang trabaho sa Kadesh bilang isa sa mga nag-aayos at gumagawa nang mga gusali doon. Sinubukan nitong sumali sa mga nagpapalista, nahikayat gayong may kakaunting nalalaman sa paggawa nang mga gusali na natutunan nito nang ilang mga buwan sa Ja’khar gayong sandali lang ay sinubukan nito ang mga natutunan nito at ipinagpatuloy may pagkakataong maaari pa itong bumalik sa gayong hindi pa nito natatapos ang ginagawa nang mga ito sa Kadesh sa pag-aayos nang isa sa mga tore na matagal nang nagsimula.

Sa pagdating nito sa tinitirhan nang mga ito agad silang bumuli ng lamesa, mapaglulutuan at mga upuan gayong ang mga pinggan at mga kubyertos ay kanilang mga pinaghihiram. Kinausap siya nang Hadi Yasir na kung maaari nilang ipagbili ang mga asong-gubat na kanilang mga ginamit sa pagpunta dito sa Qaa’ur bilang mga gamit sa kanilang pansamantalang tinitirhan. Bagay na kanyang sinang-ayunan.

Wala siyang magagawa makabubuti ito para sa magiging kalagayan nang kanyang asawa, ina at kapatid. Napilitan siyang ipakatay ang mga asong-gubat at ipagpalit sa mga gamit gayong hindi naglaon ay nagkaroon sila nang maliit na lutuan at mauupuan. Mahal ang palitan sa Qaa’ur iyon ang naunawaan niya mula sa Hadi Yasir na kahit marami ang dala nitong mga gamit ay gayong wala nang natira pa sa mga ito. Kahit ang luntiang singsing na madalas nitong suot na may mataas na halaga sa Qaa’ur ay nagawang ipalit nang asawa nang kanyang kapatid.

Nagawa nilang magtanghalian sa labas, malapit sa pamilihan at pagawaan nang mga sasakyang pandagat. Nakapamili na rin sila nang kanilang kakainin sa hapunan at sa ilang araw pang nandito ang ahas na Hadezar.

Nang hapon, pinag-usapan nila ang banta nang pagsalakay ng mga Kesh sa Qaa’ur. Sinabi niya sa Hadi Yasir na usap-usapan ang paghahandang ginagawa nang mga Kesh upang salakayin ang Qaa’ur sa mga mangangalakal na patungo sa kanilang bayan.

Bagay na hindi itinanggi nang Hadi Yasir. Sinabi nito sa kanya na ang Qaa’ur ang pinakamainam na lugar kung gugustuhin nang Herren Malakith na salakayin ang Ja’khar. Dalawang araw mula sa Qaa’ur, tatlong araw sa malawak na dagat nang silangan patungo sa baybayin ng Ja’khar. Na matagal ng alam kalipunan ng mga Hadezar ang kagustuhan ng Herren Malakith na salakayin at sakupin ang Qaa’ur at Ja’khar. Isa itong kahibangan ng bagong Herren…Inakala nang kalipunan ng mga Hadezar na hindi magagawang salakayin ng Herren Malakith ang Qaa’ur at Ja’khar. Kahit pa nagtagumpay ito na makuha sa kapatid nito ang Herren’si ng Kadesh at maging isang hindi matibag na lakas ang pagkakabuo ng bagong Harras ng Kadesh na may halong mga Gador na mismong ang Herren Malakith ang nagsanay.

Naging kampate ang kalipunan ng mga Hadezar na hindi ito mangyayari.

Tinanong niya kung ito ba ang dahilan kung bakit gusto nitong gumawa nang kaguluhan.

Bagay na itinanggi nito. Sinabi nito sa kanya na matagal nang gumagawa nang kaguluhan ang mga Hadezar sa Kadesh, hindi pa siya isang Hadezar. Sinabi nito sa kanya na ang kaguluhan sa Kadesh ay makabubuti para sa Ja’khar. Ang kaguluhan ay magkakaroon lamang nang hindi maayos na pamamahala at ang hindi maayos na pamamahala ay mauuwi lamang sa muling pagbabago nito.

Sinabi nito sa kanya na ang Kadesh ang may pinakamalakas na hukbong sandatahan dito at sa buong Soluna. Tinanong siya nito gayong anong laban nang Qaa at nang mga Jingkar sa Harras nang Kadesh. Tinanong nito sa kanya, nang hindi niya inaasahan, gayong anong laban nila kung ang panganib man nang isa ay hindi lang sa panlupa kung hindi maging na rin sa pandagat.

Sinabi nito sa kanya na ang mga sasakyang pandagat nang mga puting dayuhan ay may kakayahan na salakayin ang Ja’khar habang nasa dagat.

Gayong sinabi niya na maaari silang tulungan ng mga prinsipe katulad nang pakikipagkasundo nang Adi Dilshed sa mga prinsipe sa pagpapabagsak nang kapisanan ng mga pangkaraniwan.

Ngumiti ang Hadi Yasir. Tinanong nito sa kanya na ito na ba ang bagong pangalan nang kapisanan ng mga Manggagawa. Bagay na sinabi niyang maganda kung iyon ang magiging pangalan ng mga ito. Kaibig-ibig kung tutuusin.

Tinanong siya nito gayong ano ang kayang ibigay nang mga prinsipe para sa kanila kung magawa nang mabawi nila ang Kadesh sa tiyo ng mga ito…ano ang magiging kapalit.

Sinabi niya na maaari ang mga itong tumulong sa pagpapalakas nang kanilang mga hukbong sandatahan, isang pinalakas na hukbo ng mga Imago.

Ngumiti ang Hadi Yasir sa kanya. Nabaling ang pansin nito sa malawak na dagat ng tag-init. Nakasandal ang likuran nito sa haligi ng pintuan ng hapong ito

Tinanong siya nito kung papaano sila nakakasiguro. Wala silang kaalam-alam sa mga prinsipe. Papaano kung salakayin rin ng mga ito ang Ja’khar at maghigante sa pagpili nila sa pagpanig sa Herren Malakith at pagkilala sa pamumuno nito gayong patunay lamang ito na marapat ang pamumuno nang tiyo ng mga ito.

Tinanong niya ang Hadi Yasir gayong kailangan pa ba nitong isipin kung ano ang maaari pang mangyari gayong hakahaka lamang ito.

Sa gayon tinuran nito sa kanya na mahirap ang kalagayan nang Qaa’ur at nang Ja’khar dahil tinulungan nila ang pag-angat nang hibang na Herren.

Nakaupo siya sa sahig ng tahanan ng mga ito.

Hindi kalayuan tanaw ang mga isla ng liwanag ng buwan.

Nakita niyang ngumisi ang Hadi Yasir.

Wika niya sa Hadezar, “kung hindi mo mamasamain at iyong pahihintulutan…” gustong niyang sabihin na naawa siya sa kalagayan nang dalawa. Ngayon niya lamang nakita ang Hadezar na may banaag at hindi alintana kung anoman ang mangyayari sa kanilang bayan. Gusto niya ang hadezar sa mga ganitong sandali, na mistulang hindi nila pasan sa kanilang mga balikat ang mga desisyon para sa ikabubuti nang kanilang tahanan at kinalakihang bayan.

Nagpatuloy siya, “alam ba ng aking kapatid na bahagi ka ng sumasamba sa kapangyarihan ng liwanag ng buwan?”

Tugon nito, “alam niya!”

Pagtataka niya, “siguro kasama ang Adi sa—”

Sabat nito, “hindi.”

Wika niya, “hindi ko alam kung gusto pa ba kitang bumalik sa Ja’khar, ngunit gusto kong maniwala, gusto naming maniwala na babalik ka pa sa Ja’khar at kukunin mo sa amin ang lahat nang para sa amin.”

“Nangangamba ako na baka hindi na ako bumalik pa sa Ja’khar. Gusto kong manatili dito sa Qaa’ur…kahit papaano…kahit ilang taon lang!” Tugon nang ahas na Hadezar. “Sinabi nang kapatid mo sa akin na aalis ka sa Qaa’ur patungo sa Malawak na Andes ng Kanluran. Alam mo ba ang sasakyan mo?”

Bagay na kanyang sinang-ayon. Sinabi niya na sasamahan siya nang Hadi Asad, isang Qaa na may lahing Jingkar na may-ari nang mga sa sasakyang pandagat at mangangarabana dito sa Qaa’ur. Tutulungan siya nitong makarating sa Malawak na Andes ng Kanluran, ibaba sa daungan ng mga sasakyang pandagat sa Taravarra.

Tinanong siya nang Hadi Yasir kung kailan ang alis niya. Sinabi niya dito sa katapusan nang linggo. Gayong hinimok siya nitong kung maaari siyang sumama dito sa pagpunta sa mga isla ng liwanag ng buwan, upang kausapin ang mga Mata at sabihin kung anoman ang nalalaman niya sa mga ito. Bagay na sa tingin ng Hadi Yasir ay hindi na rin lingid pa sa mga ito.

Kinagabihan naghanda sila nang Hadi Yasir ng inihaw na isda na may sarsa na mula sa maanghang na pampalasa at singaw na mula sa puno ng buri na may mga sahog nang mais, luya at pinya sa maliit na lutuang gawa sa palayok. Ang kanyang ina ang nagsaing nang malagkit na kakanin. Pinagsaluhan nila ang kanilang hapunan sa maliit na lamesa na nakatabi sa dingding ng tanggapang silid na tinitirhan ng kanyang kapatid. May pitsel na may lamang inuming tubig at mandarina na nagbibigay nang kakaibang magkahalong asim at tamis sa kanilang inumin. Walang ganito sa Ja’khar.

Tinanong niya ang Hadi Yasir kung para saan ang mga toreng ginagawa sa Kadesh bagay na pinagkimi’t balikat nito. Sinabi nito sa kanila na hindi nito alam kung para saan ang mga tore gayong napakarami nang mga tore ang ginawa sa loob ng Kadesh na nagtataglay nang iba’t ibang mga laki at hindi gaanong matataas. Sa tingin nang Hadi Yasir ito ay para sa pagbabago nang estadong lungsod upang hindi na ito ituring pa na bayan nang mga kulandong.

Tinanong niya ang Hadi Yasir na tila kakaiba kung tawagin ito nang higit na nakararami na bayan nang mg kulandong.

Bagay na isang pagkakamali ayon sa kalisag na Hadezar. Hindi lamang mga tolda o kulandong ang makikita sa loob nang Kadesh, may mga gusali itong bato at gawa sa putik, na kung tutuusin ay hindi nalalayo sa pagkakatulad nang Ja’khar.

Kinamusta nang Hadi Yasir sa kanila ang Ja’khar kung ano na ang naging kalagayan nito matapos umalis ang mga ito.

Sinabi nang Adi Ismat ang banta nang bagong kaguluhan sa Ja’khar. Muli na namang nagsisimula ang mga gulo at sa pagkakataong ito ay sa pagitan nang mga Kesh at nang mga Jingkar.

Bagay na sinabi nang Hadi Yasir na hindi na bago pa sa Ja’khar.

Tinanong nang Adi Arwa sa asawa ng kanyang kapatid kung ano ang ibig sabihin nito gayong sinabi nito sa kanila na nangyari na rin ang bagay na ito sa ilalim nang knayang pamumuno at kahit ito ay walang nagawa sa hindi magandang ugnayan ng dalawang lahi.

Sinabi niya na nakakalungkot na isipin na wala silang magagawa.

Bagay na itinanggi nang Hadi Yasir. Sinabi nito sa kanila ang balak na pagpunta nila sa mga isla ng liwanag ng buwan na kung gugustuhin nang Adi Ismat at nang Adi Arwa ay maaaring sumama ang mga ito.

Tinanong nang Adi Arwa sa Adi Hikmet kung nakita na ba nito ang mga isla at sambahan nang mga Mata, bagay na sinang-ayunan ng kanyang kapatid nang matipid.

Bago matulog nagkausap sila nang Adi Hikmet. Tinanong niya ito kung ano ang pinag-aalala nito.

Sinabi nito sa kanya na may dahilan ang pagpunta nila sa mga isla ng liwanag ng buwan. Iyon ay gustong bumalik ng Hadi Yasir sa Ja’khar.

Tinanong niya ito na akala ba nito hindi na kagustuhan pa ng Hadezar na bumalik sa Ja’khar. Sinabi nito sa kanya na hindi iyon totoo.

Sinabi nang Adi Hikmet na gagawin nang asawa nito ang lahat makabalik lang at makauwi sa Ja’khar.

Tinanong niya ang kanyang kapatid kung ito ba, may balak pa ba itong bumalik sa kanila. Hindi ito nakasagot. Wika niya, “walang sinoman ang tunay na nakakaalam kung ano ang tumatakbo sa isip ng Hadi Yasir.” Matapos noon bumalik siya sa loob ng tinitirhan ng mga ito. Tinalikuran niya ang kanyang kapatid.

Binaybay nila ang daungan ng mga sasakyang pandagat patungo sa mga isla ng liwanag ng buwan. Dinaanan nila ang mahabang tulay patungo sa mga isla at bago ang pananghalian, nang araw na ito, narating nila ang isla ng mga Banal.

Ang Adi Makbule

Narinig niya ang pagtawag nang kanyang asawa sa kanya. Sinabi nito sa kanya na umalis ang Hadi Batul kasama ang mag-iina nito patungo sa Qaa’ur.

Tanong niya, “sila lang?”

Bagay na itinanggi nang Hadi Faysal. Sinabi nito na sa kanya na pati rin ang ina nang Hadi Batul ay sumama.

Gayong tugon niya dito, “Panigurado makikipagkita sila sa Hadi Yasir!”

Tanong nang Hadi Faysal sa kanya, “anong ibig mong sabihin?”

Lumingon siya sa Hadi Faysal. Wika niya, “hindi mo ba alam…nasa Qaa’ur ang Hadi Yasir at ang Adi Hikmet!”

Nagkimi’t balikat lamang ito. Tinanggal niya ang kanyang pansin sa kanyang asawa at bumalik sa pagpupunas nang kanyang mukha habang nakaharap sa salamin na gawa sa itim na bato sa loob nang kanilang silid.

Wika nang Adi Makbule sa Hadi Faysal, “magkagayonman wala kang dapat na ipag-alala…tinitiyak ko na hindi na babalik dito ang ahas na Hadezar.” Kahit siya hindi siya sigurado sa kanyang mga sinasabi. Alam niya  alam niya na maaari pang bumalik ang kanyang kapatid sa kanilang bayan, isa itong paninigurado sa kanyang asawa at sa tahanan nito.

Tumayo siya sa kanyang pagkakaupo sa harap nang mababaw na lamesa na nasa loob ng kanilang silid. Kinuha niya ang nakasabit na tuwalya sa mataas na upuan na may sandalan. At bago siya umalis sa kanilang silid at iwan ang kanyang asawa, hinawakan nito ang kanyang kamay, iginapos nito ang kamay nito sa kanyang katawan at isinandal ang noo nito sa kanyang batok.

Sinabi nito sa kanya, “sasaktan ko ang iyong kapatid sa ginawa niya sa aking ama…sisiguraduhin ko na lintik lang ang walang ganti!”

Wika niya, “kapag ginawa mo iyon babalikan kita…sasaktan ko ang lahat ng nagmamahal sa iyo at wala akong iiwan sa iyo kung hindi abo sa iyong labi at bibig.”

Wika nito sa kanya, “para mo na rin sinabi na handa mong ibuwis ang buhay mo alangalang sa pagmamahal mo sa iyong nakababatang kapatid.”

Tinanggal niya ang kamay nito sa pagkakakapit nito sa kanyang katawan. Sinabi nito, “magkapatid kami… siya ang una kong nakilala bago kayo” Kasunod noon, tinalikuran niya ito at umalis sa loob nang kanilang silid mag-asawa.

Nagtungo siya sa loob nang paliguan silid. Tinanggal niya ang kanyang suot na panloob na damit, ipinatong ito sa ibabaw nang mataas na lamesa sa loob nang paliguan. Lumapit sa banyera at kinuha ang panabo na nasa gilid nang banyera at binuhusan ang sarili. Pinahiran nang mabangong galapok ang katawan saka muling nagbuhos at hindi nagtagal ibinababad ang katawan sa mainit na tubig nang banyera.

Kung nalalaman lamang nila ang totoo, kung maaari niya lang sanang sabihin ang totoo, ang totoo na lubhang malayo sa kung ano ang mga nangyayari ngayon. Isinandal niya ang kanyang ulo sa gilid nang banyera. Nang gabing iyon, nakita niya ang pag-alis nang Hadi Yasir sa tahanan ng mga Harith. Lumabas siya sa kanilang silid ng Hadi Faysal. Bumaba siya mula sa ikalawang palapag at sinundan ang kanyang kapatid patungo sa yungib nang tahanan ng mga Harith.

 Hindi siya nakita nito. gusto niyang makatiyak na nagtagumpay nito sa pagpatay sa Hadi Mahdi. Pinili niyang puntahan ang Hadezar ng tahanan ng mga Harith. Nakita niya itong nakasandal sa sandalan nang inuupuan nito sa loob nang pinagmamalaki nitong pamosong pabilyo.

Narinig niya ang tinig nito. Tinawag niya ito. Narinig niyang tinawag nito ang kanyang ina, paulit-ulit hanggang sa narinig niyang humingi ito nang tawad sa kanyang ina at sinabing mahal niya pa ito…na kasalanan nito ang lahat kung bakit bumagsak ang tahanan ng mga Barakat at walang sinoman ang kayang magpatawad sa lahat nang kanyang mga ginawang hindi mabuti. Hindi niya sinasadyang mahalin ito, siya ang nakalimot at hindi ang kanyang ina. Sinabi nito, paulit-ulit na mahal pa nito ang kanyang ina…na mahal na mahal pa nito ang kanyang ina.

Alam niyang hindi mabuti ang Hadi Mahdi na sa lahat nang mga ginawa nang tahanan nito laban sa kanyang tahanan hindi niya kayang intindihin kung bakit ganito na lamang ang ingget nito sa kanila.

Matapos niyang magbabad sa mainit na tubig ng bukalan. Umahon siya kinuha ang kanyang pinaghubarang damit at isinuot ito muli matapos na makapagpunas. Pinatay niya ang mga nakasinding timsim sa loob nang paliguang silid, lumabas ng paliguan at sinarado ang lagusan ng paliguan.

Sa paglalakad niya pabalik sa kanilang silid mag-asawa nakita niya ang prinsipe Iserin na nag-iisa at nakaupo sa gilid nang nakaangat na pasilyo.

Nakita niya itong umiiyak.

Lumingon ito sa kanya. Agad niya itong tinalikuran at bumalik sa silid nilang mag-asawa.

Bago matulog sinabi nang Hadi Faysal na nalaman nito na may malalaking mga tipak nang puting bato ang patungo sa Ja’khar sa mga susunod na araw galing sa Malawak na Andes ng Kanluran.

Tinanong niya ang kanyang asawa kung alam ba nito kung para saan gagamitin ang mga malalaking mga tipak nang puting bato.

Bagay na tinanggi ang Hadi Faysal. Sinabi nito sa kanya na wala pa itong nababalitaan gayong aalamin niya pa lamang ang dahilan nang pag-aangkat nang mga puting bato at para saan ito gagamitin.

Humiga siya sa tabi nang kanyang asawa. Sinabi niya na nakita niya ang prinsipe Iserin na nasa pasilyo. Nakita niya itong umiiyak. Sinabi nang kanyang asawa na marahil ay dahil ito sa namayapang asawa nito…Mukhang inaalala nang prinsipe ang namatay nitong asawa mula sa bagyong puminsala sa sasakyang pandagat nito patungo sa kanila.

Tinanong niya ang Hadi Faysal kung ito ba talaga ang tunay na dahilan…

Tinanong siya nito kung mayroon pa bang ibang dahilan.

Bagay na hindi siya nakakasiguro.

Sinabi nang Hadi Faysal sa kanya na alam niya na hindi magandang pagtaguan nang kanyang kapatid at nang tahanan nito ang bayan at daungan ng Qaa’ur. Gayong tinanong niya ito kung sino ba ang nagtatago.

Walang kasiguraduhan kung ano nga ba talaga ang ginagawa nang Hadi Yasir at nang tahanan ng mga Roshan sa loob ng Qaa’ur. Alam nilang labas-pasok ang Hadi Yasir habang naiiwan ang asawa nito na nag-iisa sa loob nang bayan at tinitirhang tahanan. Hindi nila alam kung ano ang pakay nang Hadi Batul at kung bakit naroroon ang mag-ina nito at ang magulang nito. Isa itong palaisipan sa kanya, gayong hindi niya na ito inintidi pa.

Nang gabing ito natulog silang dalawang mag-asawa na magkayakap. Nakayakap siya sa Hadi Faysal habang nakahiga ito sa kanyang tabi.

Hindi nagtagal, sa muling pagbukang liwayway at pagsikat ng araw nang umagang ito minabuti nilang mag-asawa, siya at nang Hadi Faysal, na magpasyang mamasyal at gugulin ang kanilang panahon kasama ang kanilang mga anak na nandito sa loob ng Ja’khar sa mahabang dalampasigan nang kanilang bayan. Ang Hadi Faysal ang nagtakda. Siya ang sumang-ayon na gawin ito ngayong araw…upang makalayo sa mga mantya nang kanyang pag-aalala at alalahanin.

Naghanda ang Hadi Faysal ng kanilang kakainin, sinimulan niyang ayusin ang kanilang mga dadalhing gamit: ang lampin na gagamitin sa paglalatag sa kanilang paghiga sa buhanginan nang dalampasigan, ang mga gamit na pampaligo niya, nang kanyang asawa at nang kanilang mga anak. Naghanda rin siya nang mga pamalit nila. Inutusan niya ang kanyang anak na maligo at mag-ayos. Hindi nagtagal tinulungan niya ang Hadi Faysal sa pagluluto nang kanilang agahan at pananghalian.

Nilagay niya ang mga bigas at mais sa mga palayok. Ang nilutong karne ng Saola at pinalambot na karne nang baboy ay binalot sa mga dahon nang Kohlrabi at saka muling ibinalot sa mga tela. Naglagay din sila nang nakakalasing na inumin mula sa bunga nang Agave at Rimas. Mga prutas nang Rimas at Jaboticaba.  Saka nila ito isa-isang nilagay sa tiklis na hugis silindriko.

Sumunod siya sa pagligo matapos ang kanyang mga anak. Sinuot niya ang isang kayumangging Báta na hinabi at isang puting panloob na mahabang palda na ang laylayan ay hanggang sa bukong-bukong nang kanyang mga paa. Sandalyas sa kanyang mga paa at hinayaan niyang nakabuhaghag ang alon-alon niyang buhok. Sumunod ang Hadi Faysal sa pagligo. Bago ito mag-ayos inutusan siya nito na magdala nang mga gamit pampaligo bagay na una niya nang ginawa.

Sinuot nang Hadi Faysal ang isang bughaw na Báta na burdado nang mga larawan nang mga higanteng pagi na makikita sa ilalim nang karagatan na gawa mula sa gintong sinulit. lilang saluwâl na gawa sa bulak at mga itim na pulinas. Nakaayos ang buhok nito, at nakatirintas sa likuran nito.

Nagpaalam sila sa Adi Dilshed na aalis at magtatanghalian sa labas nang tahanan. Kinausap nang kanyang asawa ang mga prinsipe na may mga pagkaing nakatabi sa kanilang pananghalian at hapunan. Tinanong siya nang Adi Dilshed kung dito ba sila maghahapunan ngunit ang tanging sinabi niya lamang sa matandang Adi na hindi siya sigurado kung ano ang mga balak ng kanyang asawa sa araw na ito, gayong ang Haid Faysal ang naghanda nang kanilang pag-alis at sinang-ayunan lamang ang panandaliang kasiyahang ito sa kanilang pamilya.

Hindi nagtagal nagpaalam na rin ang kanilang mga anak sa amma nang mga ito. Umalis sila nang tahanan ng mga Harith sakay sa karwaheng hilahila ng ilan sa kanilang mga alagang asong-gubat. Tumulak sila papalayo sa tahanan at sinimulang baybayin ang mahabang dalampasigan nang Ja’khar.

Tinanong niya sa Hadi Faysal kung saan sila patungo gayong hindi siya nakakasigurado na ito ang daan patungo sa mga daungan ng mag sasakyang pandagat. Gayong sinabi nito sa kanya na pupunta sila sa dating tinitirihan ng kanyang asawa matapos itong umalis sa kanilang tahanan at piliing talikuran ang tahanan nito para sa kanya.

Nagpatuloy sila sa kanilang paglalakbay.

Tinanong siya nang Hadi Faysal. Wika nito sa kanya, “sinabi mo sa akin kagabi na hindi nagtatago ang iyong kapatid sa Qaa’ur.”

Hindi siya nakaimik.

Dagdag nito, “hindi mo kinakailangang magkunwari sa akin Adi Makbule. Alam ko na tinatangi mo pa rin ang Hadi Yasir, kapatid mo siya ano ang magagawa ko…siya man ang pumatay sa aking ama, siya man ang may kagagawan nang pagbagsak ng kalipunan ng mga Hadezar at ang nalalapit pagbagsak ng ating tahanan hindi ko maaaring itanggi sa iyo na ipagkaila mo ang Haid Yasir at ang tahanan ng mga Barakat. Ayoko lang na hindi ka nagsasabi sa akin ng totoo!”

Tinanggal niya ang kanyang pansin sa kanyang mga anak na gumuguhit sa sahig sa loob ng sinasakyan nilang karwahe. Nabaling ang kanyang pansin sa Hadi Faysal.

Tanong niya dito, “papaano kung nagsisinungaling ako sa iyo?”

Pagtataka nang Hadi Faysal, “saan? Na hindi mo mahal ang iyong mga kapatid…tanggapin mo man kahit anong kapalaran Adi Makbule ikaw at ikaw pa rin ang anak ng iyong ina.”

Gustong niyang sabihin ang totoo. Gusto niyang aminin na hindi ang Hadi Yasir ang pumatay sa Hadi Mahdi, sa ama nito.

Wika nang Adi Makbule, “papaano…papaano kung hindi na ako sigurado pa na ang Hadi Yasir nga ba ang pumatay sa iyong ama?”

Wika nito sa kanya, “alam ko nanna! Pinag-isipan kong mabuti kung ano ang totoo sa hindi. Ngunit hindi ibig sabihin na hindi man siya ang tumarak nang patalim sa aking ama ay hindi na siya ang hindi kinakailangang managot. Kung siya man ang pumatay sa aking ama, kailangan niyang panagutan ang kanyang ginawa. May kasalanan pa rin dito ang iyong kapatid. Hindi siya diyos para maging ligtas sa kahit anong kasalanan. Siya ang pumatay sa aking ama at hindi ako matatahimik hanggang hindi niya kayang panagutan kung ano ang kanyang ginawa.”

Hindi iyon totoo… “surdhi tako’waayo dl’zeh ederen unzha’ni?” (Jng. “makasarili naman para sa iyo iyon hindi ba?”)  na ang kanyang kapatid ang masama at ang kanyang asawa ang mistulang walang ginawang kahit anong pagkakamali.

Nagpatuloy sila sa kanilang paglalakbay. Hindi nagtagal narating nila ang dating tinitirhan nang Hadi Faysal. Narinig niyang sinabi sa kanya nang Hadi Faysal na nandito na sila. Binaba nito ang kanilang mga anak habang siya ang huling bumaba sa kanilang sinasakyan matapos siya nitong iwan at hindi tulungan.

Nauna sila sa kanyang asawa na umalis habang pumasok ito sa loob ng karwahe at kinuha ang kanilang mga gamit. Na sa kanyang pag-alis ang Hadi Malik at hadi Mahsa mula sa likuran nang karwahe patungo sa maliit na tahanan, agad niyang napansin ang itinatago nang kanyang asawa sa kanilang mag-iina.

Isang malaking sasakyang pandagat na may dalawang layag at malaking katawan na nakadaong sa likuran nang dati nitong tinirhan at hindi na inalagaan pang bahay matapos nilang iwan ito at bumalik sa tahanang kinalakihan nang kanyang asawa. Hindi pa buo ang malaking sasakyang pandagat. Gayong hindi pansin at bahagyang nakatago ang katawan sa mga naglalakihang magagaspang na bato. Isa itong marahil na tahanan para sa kanila, hindi ang dating tinirhan nang Hadi Faysal kung hindi ang balangay na sasakyang pandagat.

Narinig niyang tinanong siya ng Hadi Faysal kung gusto ba nilang sumakay. Pinilit siya nang Hadi Malik na pumayag sa hinihimok nang ama nito. Lumingon siya sa Hadi Faysal at sumang-ayon siya bilang sagot sa kagustuhan nitong mangyari.

Dinala nang Hadi Faysal ang kanilang mga gamit sa loob nang malaking bangka. Kinuha nito ang mga tiklis na kanilang dala sa pag-alis nila sa tahanan nang mga Harith na may lamang pagkain at pamalit na damit. Tinulungan niya ang kanyang asawa sa pag-aayos nang kanilang mapagkakainan. Nagpasok ito nang lamesa sa loob nang malaking bangka.

Hindi pa tuluyang nagagawa ang balangay, ang sahig nitong kahoy ay hindi pa tuluyang napapatag sa loob ng malaking sasakyan. Wala pa rin ang malalalapad na bubungan na madalas na nakikita sa ganitong katulad na sasakyan. Wala pa timon at ang mga panggaod at ang tanging meron lamang ay isang kalansay na unti-unting nagkakaroon ng katawan. Tinanong niya ang Hadi Faysal kung ito ba ang pinagkakaabalahan nito sa nakalipas na mga buwan, bagay na sinang-ayunan ng kanyang asawa.

Sinabi nito sa kanya na matagal na nitong iniisip na gumawa nang isang sasakyang pandagat tulad nang naging libangan ng yumaong Hadezar ng tahanan ng mga Harith.

Nakaupo siya sa gilid nang malaking bangka.

Tinanong niya ito kung naalala ba nito dati, na minsan nang pinakita sa kanila nang Hadi Mahdi ang isa sa mga pinagmamalaking sasakyang pandagat na ito mismo ang nanguna sa pagpapagawa.  Isang sasakyang pandagat na Caracoa na ginawa ayon sa sinaunang pamamaraan, sayang lamang at hindi na napakinabangan pa.

Hawak nang Hadi Faysal ang dala nilang mga gamit na ibinaba mula sa karwahe.

Sinabi nang Hadi Faysal sa kanya na kinausap sila nang kapisanan ng mga magsasaka at may-ari nang mga lupa sa loob nang tahanan ng Barakat.

Nabaling ang kanyang pansin sa kanyang asawa.

Tinanong niya ito kung kailan. Sinabi nito sa kanya nang minsang umalis ito at iwan silang mag-iina kasama nang mga prinsipe at nang Adi Dilshed.

Sinabi nito sa kanya na nagpatawag ito ng pagpupulong kasama ang Hadi Batul at ang mga pinuno ng kapisanan nang mga may-ari nang mga taniman at lupain upang ipaabot sa mga ito at sabihin ang binabalak nang Adi Dilshed para sa pagpapabagsak nang Kapisanan.

Sinabi nito sa kanya na sinubukan nitong himukin ang kapisanan na pigilan ang ina ng ama nito, sa pangamba na baka magkaroon lamang ulit nang panibagong kaguluhan.

Bagay na walang sinoman ang gustong mangyari.

Tinanong niya ang kanyang asawa kung handa ba ang mga ito na tumulong at pigilan ang amma.

Ngunit tumanggi ang Hadi Faysal. Sinabi nito sa kanya na walang balak ang kapisanan na hadlangan at subukang pigilan ang mga binabalak nang Adi Dilshed at nang mga prinsipe.

Tinanong niya ang Hadi Faysal kung ano na ang gagawin nila.

Ngunit hindi ito agad nakakibo.

Sinabi niya sa kanyang asawa na kailangan nila na himukin ang kapisanan ng mga Pangkaraniwan na tulungan sila kung gusto man nila na pigilan ang ginagawa nang kanilang nuno. Sinabi niya, “hindi natin pwedeng ituring ang lahat bilang ating mga kalaban. Kung ang lahat dito sa mundo ay sumalungat sa ating mga pinaniniwalaan at tanggihan ang bawat gawin natin wala tayong magiging kaibigan. Kailangan natin ang kanilang tulong…higit pa sa mga pagkakataong kagaya nito.” Tinanong niya ito kung ano ang naging desisyon nang Hadi Batul, kung ito rin ba at ang tahanan ng mga Roshan ay handang kumampi sa kanila.

Gayong walang ibang nasabi ang Hadi Faysal kung hindi “walang sinoman ang gustong tumulong sa atin!” (sa kanila…)

Niyaya nang kanyang asawa ang kanilang mga anak na magbabad sa dagat at lumangoy. Naiwan siyang nag-iisa sa loob nang malaking bangka. Hinanda niya ang kanilang agahan at pananghalian. Kumuha siya nang ilang gamit sa loob nang dating tinitirahan ng kanyang asawa.

Kumuha siya nang mga panggatong sa loob nang tirahan. Nagsiga sa may dalampasigan, at hindi nagtagal nagtanghaling agahan sila sa loob ng malaking balangay…nakahuli ang Hadi Faysal nang mga isda kasama ang Hadi Malik habang bitbit ang Hadi Mahsa sa likuran sa takot na malunod.

Hindi niya gusto ang dagat, ang mabasa nang tubig sa maalat-alat na lasa nito, na unti-unti siyang binabaon nito hanggang sa hindi na siya makahinga pa. Ayaw niya ang pakiramdam na wala siyang natatapakan. Ang katahimikan nito ang nagbibigay sa kanya nang pag-aalala, ang nililikha nitong mga alon ay nagpapagulo sa kanyang isip at nagbibigay sa kanya nang takot, hindi tulad ng kanyang mga kapatid ang ingay nang alon nang dagat kay kabanaagan ng loob hindi sa kanya.

Nabaling ang kanyang pansin sa kalangitan. Ang liwanag nang umagang ito, ang mataas na sikat nang araw na pumapaimbulong sa kanila at ang pangalawang matinding liwanag na kakambal na dala nito, kasabay nang pagpasok nang panahon ng tag-init.  Ito ang unang araw na masmahaba ang umaga, ang muling pagbabalik nang tala ng Ja’khar sa kanilang madidilim na mga gabi. Hindi magtatagal makikita niya muli ang magiting na tala ng Ja’khar, ang liwanag na sagisag nang kanilang bansa. Ang pangarap at panaginip nang kanyang mga kapatid. Tinatakpan pa nang haring-araw ang liwanag na tinataglay nang nagpupusikit na tala. Dalawang bituin sa kalangitan, na ang isa ay masmanining kaysa sa isa, ngunit hindi magtatagal makikita rin at masasaksihan ang gandang tinataglay ng isa pa.

Sa kanilang pagsasarili bilang mag-asawa nang hapong ito sinabi nito sa kanya na nagkaroon ng pagpupulong ang iilan sa mga kapisanan nang mga pangkaraniwan. Sinabi nito sa kanya na nagkausap ang mga ito sa loob nang yungib ng tahanan ng mga Barakat, sinabi nang kapisanan sa kanyang asawa ang pagpili nang mga ito na gawing Hadezar ang Hadi Faysal ng tahanan ng mga Harith.

Nagkaroon nang pagboto. Pinili ang Hadi Faysal para sa kanilang tahanan at ang Hadi Batul para sa tahanan ng mga Roshan. Kasama ang Hadi Yusuf sa Pagboto, palihim itong ginawa nang mga bumubuo sa kapisanan katuwang ang kanyang kapatid.

Tinanong niya ang Hadi Faysal kung ano naging desisyon nito.

Sinabi nito sa kanya na, “hindi ako karapatdapat na maging isang Hadezar. Hindi ko maaaring tanggapin kung anoman ang ibigay sa akin nang ating mga kalaban.”

Wika niya, “tanggapin mo baba pamana sa iyo iyon ng Hadi Mahdi. Sa iyo iyon at walang sinoman ang makukuha noon sa iyo.”

Wika nito sa kanya, “hindi ako iyon. Hindi ako ang Hadezar nang tahanan ng mga Harith!”

Wika niya, “ngunit ikaw lang ang tagapagmana.”

Wika nito, “pero hindi iyon ang gusto ko.”

Tinanggal niya ang kanyang pansin sa kanyang asawa. Nabaling ang kanyang mga paningin sa kanilang mga anak na natutulog sa loob nang karwahe kung saan sila na naroroon nang mga sandaling iyon nagpapalipas nang buong magdamag.

Wika niya, “kung ganon gawin mo ito para sa iyong mga anak. Ikaw ang magiging halimbawa nila kasabay nang kanilang paglaki.”

Tinignan siya nang kanyang asawa. Tahimik lamang ito.

Nang gabing iyon iniwan siya nito sa loob ng kanilang karwahe. Lumabas ito at nagtungo sa loob nang malaking bangka. Nakita niya na may ginagawa ito sa loob ng malaking sasakyang pandagat na pinagkakaabalahan nito.

Kailangan niya ang Hadi Faysal, nakasalalay sa ama nang kanyang mga anak ang kinabukasan ng kanilang tahanan. Kung hindi sila kikilos ano ang mangyayari sa kanila. Mangyayaring wala silang pinagkaiba sa mga anak sa labas ng Hadi Hagir, gayong ano na lamang ang kinasapitan ng mga iyon. Katulad din, uwi silang mga talunan, at mga bangkay na nakahandusay sa daanan at wala nang buhay…papatayin sila ng kanyang asawa sa ginagawa nito—ang kalunuslunos kung maging Kalisag sila ng kanyang mga anak.

Tinanggal niya ang kanyang pansin sa kanyang asawa. Nanatili siyang nakaupo sa loob ng karwahe nang mga sandaling iyon. Nakahiga ang kanyang mga anak sa sahig sa nakalatag na sapin. Nasa paanan siya nang mga ito habang mahimbing ang mga itong natutulog.

Ano ang mangyayari sa kanila.

bumubulong-bulong siya, “Bakit ba ang hinahina mo.”

Umungot-ungot. Nagsasalita na mag-isa… Malabo ang kayang pag-iisip. Hindi niya malaman kung ano ang gagawin niya. Binaling niya ang kanyang pansin sa kanyang asawa na nasa labas nang kanilang tinutuluyang karwahe nang gabing iyon. Tuluyan nang lumubog ang araw. Ang tala nang Ja’khar ay mas manining pa kaysa sa dati. Ang buwan sa gabi ay mas maliwanag pa kaysa sa dati.

Gayong tinatanong sa sarili “Ano ang gagawin ko…kailangan ko siya.  Siya ang ama ng aking mga anak.” Muli niyang ibinaling ang kanyang pansin sa Hadi Mahsa at hadi Malik. At kasabay nang kanyang paglingon dumaan sa dulo nang kanyang mga mata ang isang anino sa kabila ng nagpupusikit na liwanag sa timsim sa loob ng karwahe.

Tumulo ang luha sa kanyang mga mata. Nagulat siya. May takot ang kanyang bibig. May bahid ng luha ang kanyang mga pisngi. Dahan-dahan niyang nilingon ang anino na nasa kanyang harapan. Isang larawan, Ang kahindik-hindik na Adi Sule. Katulad nang iba pang mga pagkakataong nagpapakita ito sa kanya.

Bigla hinablot nito ang kanyang braso.

Umalog ang kanyang katawan…

“NANNA”

“Nanna!”

“Nanna.”

Doon nagsimula ang lahat—

Ang alon ng dagat—ang marahas at maingay na hampas nang mga alon sa dalampasigan. Isang awit na nakabibingi. Isang tinig na kumakawala na malabo at hindi maulinigan. Banayad ito sa pakiramdam. Masarap itong pakinggan. Nakakapagpatahimik ng kaluluwa.

“Nanna!”

“Nanna.”

Doon nagsimula ang lahat—

Ang mga buhangin sa mga paa. Sa pagitan nang kanyang mga daliri. Ang maalat-alat na lasa nito sa kanyang bibig. ang hampas nang alon sa kanyang buong katawan. Masarap itong maramdaman. Nakakalimutan niya kung sino siya.

“NANNA”

Kung sino ba talaga siya…

Nararamdaman niya ang pagdampi ng isang kamay. Sinundan nang sunod-sunod pa. Mga kamay na tumatapik sa pisngi— nagbibigay sa kanya nang ulirat.

“Nanna.”

“Nanna.”

“Nanna.”

Muli niyang narinig iyon…Ang pagtawag ng Hadi Faysal sa kanya.

Nararamdaman niya na tumatama ang alon sa kanyang katawan nang gabing ito. Ang mga kamay nang Hadi Faysal. Ang Tubig sa kanyang katawan. Napansin niya ang ga beywang na tubig.  Nagtaka siya. Napansin niya ang mga kamay at braso nang Hadi Faysal na nakayakap sa kanya habang nakatalikod siya dito.  Hindi niya maintindihan…Sumigaw siya. Napahagugol siya. Unti-unting nagkabuhay ang takot sa kanyang katawan. Nakiusap siya. Nagmakaawa siya. Para siyang pusang takot sa tubig sa takot na malunod.

Nakaramdam siya nang pagkasuya sa kanyang sarili. Ang buo niyang katawan ay basang-basa. Ang mga suot niyang damit ay basang-basa. Hindi niya alam kung ano ang ginawa niya. Sinabi na lamang sa kanya nang Hadi Faysal na nagtangka siyang magpakamatay. Gayong wala siyang naalala na umalis siya sa karwahe at nagtungo sa dalampasigan. Hindi niya gagawin iyon, ang magpakamatay, ang bagay na kahindik-hindik. Gayong paano na lamang ang kanyang mga anak, ang Hadi Faysal.

Wika niya sa Hadi Faysal, “hindi tayo pwedeng maging ganito na lamang habang buhay—Faysal. Sa mata nang Ja’khar at sa mata ng mga diyos kabit mo ako, ano na lamang ang sasabihin nila sa ating mga anak. Kung tayo man…kung tayo man gawin mo akong tunay mong asawa.”

Balot siya nang tuwalya habang nagpapatuyo sa may siga na malapit sa dating tirahan nito at nakaupo sa mga upuan na may mababaw na sandalan.

“Oo!” Wika nito sa kanya, “gusto kitang piliin bilang maging tunay na asawa! Pinipili kita bilang aking tunay na asawa.” Nakatingin sa kanya ang Hadi Faysal habang iniilawan sila nang liwanag na nagmumula sa siga na nasa kanilang harapan.

Ang Unang Pagpupulong

Dinilat niya ang kanyang mga mata, ang Hadi Eno, nang umagang ito sa kadiliman nang kanilang buong tahanan, bago ang tuluyang pagbukang liwayway at ang pagsikat ng araw nang umagang ito. Gumising siya sa kalimliman ng kanyang tahanan, sa lupang pagmamay-ari nang kanyang mga ninuno, minana sa kanyang ama at ngayon ay kanya nang pinapatnugunan. Nasa kanyang tabi ang kanyang asawa na natutulog, ang Adi Pikati, pinagbubuntis ang pangalawa nilang anak. Habang pinapagitnaan sila ng kanyang panganay na si Amjad…pangalang sinunod mula sa ninuno ng kanyang asawa.

Ang umagang ito ay hindi na bago pa sa kanilang mga umaga. Ang unang araw nang paglitaw nang magiting na tala nang Ja’khar at nang mahahabang mga umaga at maiiksing mga gabi. Bumangon siya sa kanyang hinihigan. Iniwan niya ang kanyang maybahay at anak sa kama. Nagtungo siya sa kusina na katabi lamang nang kanilang silid, kumuha nang baso at maiinom…uminom siya ng malinis na tubig na galing sa tapaya.

Alam niya, kailangan nila ang Kalipunan ng mga Hadezar. Marami pa rin ang tumutulong at naniniwala sa kapangyarihan at impluwensyang tinataglay nang mga ito. Hindi maitatangging ito pa rin ang mga pinuno ng kanilang bayan. Hindi niya hangarin na alisin sa mga ito ang pamumuno. Ang gusto niya lamang ay isipin nang mga ito ang kapakanan ng kanilang nasasakupan. Kailangan nila ang kalipunan ng mga Hadezar…kung gusto nilang magpatuloy ang kanilang bayan, na maging maayos at kilalanin ng iba pang mga karatig na estadong-lungsod. Kailangan nila nang mga pinuno na nilikha upang mamuno, isang payak na hangarin na ang tunay na layunin ay lubhang pangkaraniwan.

Sinabi sa kanya nang Hadi Yasir bago ito umalis na alagaan niya ang kanilang bayan at paglingkuran niya, kasama nang ibang mga pinuno na bumubuo sa kapisanan ng mga magsasaka, mga may-ari nang mga lupain at sakahan, at nang mga manggagawa, ang mga Hadezar. Hindi niya alam papaano ito gagawin, may mga sandaling binabali niya ang kanyang mga nakalakihang prinsipyo, ang kanyang asal…baluktutin ito alang-alang sa kapakanan ng kanilang samahan. Siguro alam ito nang Hadi Yasir…na darating ang araw pipiliin niya ang samahan. Sinabi nito sa kanya na kung pamumunuan niya ang kapisanan ang pinakamalaking pagkakamaling gagawin niya ay ang matakot sa banta nang pakikisama.

Iyon ang totoo. Tatakpan nito kung ano ang kailangang makita, kung ano ang mas kinakailangan, ang mas makabubuti para sa kanilang lahat sa samahan at sa buong Ja’khar. Madaling sabihin, mahirap gawin. Ang kumilos sa tama—

Lumabas siya sa kanilang tahanan nang kanyang asawa. Umupo siya sa upuang nasa harapan at nagmuni-muni bago tuluyang muling tumayo at maghanda sa umagang ito sa pag-iikot sa mga sakahang kanyang pinapatnugunan. Kasama ang kanyang asawa at anak, nag-agahan sila kasama nang kanyang ina at mga kapatid sa malaking tahanang tinitirhan ng mga ito.

Matapos ang agahan nagtungo siya sa kanilang sakahan, tumulong sa mga nagtatrabaho sa kanyang sakahan sa pag-aalaga nang kanilang pananim.

Binisita niya ang kanyang mga manugang at ang ilang mga Kesh na nasa ilalim nang kanyang pamumuno. Nagkaroon ng maliit na pag-uusap tungkol sa malaking pagpupulong na magaganap sa kanilang bayan.

Tumigil na ang mga prinsipe sa kanilang paglilibot. Hindi niya na nakikita ang mga ito na nakikipag-usap sa mga kapwa kababayan. Mistulang wala na rin pakialam pa ang mga Kesh na naninirhan sa kanilang bayan sa kaganapang nangyayari sa kanilang pinagmulang bayan.

Patuloy pa rin ang pagkalat ng balita tungkol sa walang kaayusan at kaguluhan sa pagitan ng mga paksyon sa Kadesh at Gador’Ur. Mga balitang nagpapalitan ng pamumuno at sasamahang tulungan ang mga nananatiling mga Kesh sa bayan ng Kadesh at mga Gador. Ang Hukbo nang Herren Malakith ay hawak pa rin ang Gador’Ur, ang luklukan nang pamumuno, datapwat parsyal at hindi parsyal na pinamumunuan nito ang dalawang bayan, na nagsimula matapos nitong patayin ang Herren Sopespian.

Wala sa hinagap na baka salakayin sila nang hukbo nang mga Kesh at Gador sa tuluyang pag-angkin ng Herren Malakith sa Kadesh. May panatag sa buong Ja’khar na hindi niya napapansin ngunit batid nang lahat ng mga takas na mula sa Kadesh ang kaayusang ito ay kapanatagan para sa lahat. Bagay na sa tingin niya ang kagustuhang mangyari ng Hadi Yasir.

Nang araw na ito ng puntahan niya ang dating tahanan ng mga Barakat napansin niyang maraming manggagawa na nag-aayos at gumagawa nang gusali sa kanilang bayan ang kumukuha nang mga bato at guho mula sa bumagsak na tahanan. Sinisimulang ayusin ang gumuhong tore nang mga Hadezar.

Hindi nagtagal nagkita sila nang Hadi Budur at Hadi Basir na naging malapit niyang mga kakilala at masasabi niyang mga kaibigan, pareho nilang pinapangarap ang isang matiwasay at maayos na pamumuhay para sa kanilang kapwa mga kababayan…datapwat pareparehong nagtataglay ng mga kahinaan. Siya, ang kanyang kahinaan ay ang matakot sa hindi niya nakikita at mangyayari pa lamang.

Sa kanilang pag-uusap habang naglalakad patungo sa kinalimutang tahanan na pinapaligiran nang mga halaman ng Kohlrabi, kung san madalas silang magkita ay nakilala nila ang isang dayuhang nagngangalang Rafarga.

Nakilala sila nito, matapos nitong ipagtanongtanong sa iba ang kanilang mga pangalan at kung saan sila matatagpuan, gayong hindi nga ito nagkamali.

Tinanong niya kung sino ito gayong sinabi nito sa kanila na ito ang bagong pinuno nang mga manggagawa na gumagawa nang mga daanan at gusali sa kanilang bayan. Isang Taiaman na nagmula sa Qaa’ur at dumaan sa daan ng mga Banal.

Tinanong nang Hadi Basir kung nasaan ang dating Jingkar na pinuno nang mga unyon na gumagawa sa kanilang mga daanan at gusali, gayong sinabi niya sa Hadi Basir ay kamamatay lamang nang dating may-ari. Na ang totoo ay isa ito sa mga Jingkar na namatay matapos mangyari ang kaguluhan sa pagitan nang iilang mga Kesh at mga Jingkar. Isang mainiting-ulong Jingkar, kung tutuusin, sa kanyang pagkakaalala ng minsang magkita sila.

Ang Hadi Basir, isa sa mga may-ari ng mga sakahan na nasa ilalim nang pamumuno ng Hadi Baaru. Hindi magtatagal papalitan nito ang matanda. Ang kahinaan nito ay kawalan o kahinaan ng karaniwang-kahulugan sa mga nakapaligid dito, nakakapagtaka na hindi ito napapaaway, katulad nang matandang pinuno ng unyon.  Siguro maging ito, sa kanyang palagay, ay alam ang ganitong kahinaan.

Dinilat niya ang kanyang mga mata, ang Hadi Basir, sa kadiliman ng kanyang maliit na tahanang gawa sa putik at bato na may mga pawid na bubong. Maliwanag ang gabi kaysa sa mga nauna. Malilim ang loob ng silid, isang malalim na bughaw ang bumabalot sa kulay nito. Maaliwalas ang hindi gaanong kalakihang tahanan na nagtataglay ng maliliit na mga butas ang dingding at kisame. May ningas pa ang siga. Hindi na siya makatulog matapos niyang magising. Bumangon siya sa kanyang pagkakahiga. Tuluyang pinatay ang mga ningas na nasa siga sa sahig ng kanyang tahanan.

Sa halip kinuha niya ang kanyang sandalyas sa ilalim ng kanyang higaan na gawa sa rattan, kumuha nang mga damit at pampaligo at lumabas nang kanyang tahanan. Sinarado niya ang lagusan nang kanyang bahay. Umalis sa taniman ng mga Rimas at nagsimulang maglakad sa kadiliman nang gabi sa mahaba at maputik na daanan. Hindi nagtagal narating niya ang isang tahanan. Pinaliligiran ito nang mga pugon at naglalakihang banga. Malilim ang loob ng gusali at mistulang walang katao-tao. Sa gayon nagpatuloy pa rin siya na pumasok sa loob. Binuksan niya ang pintuan nang lagusan at doon tumambad sa kanya ang isang babae na mistulang kanina pa siya hinihintay… Isang silweta na nagtatago sa malilim na lugar. Sinarado niya ang pintuan ng lagusan.

Nang umagang ito, suot ang isang itim na saluwâl at muradong kulay na Báta tinalikuran niya ang tahanang walang laman. Bumalik siya sa kanyang tahanan na pinaliligiran nang mga tanim na puno ng Rimas.

Sa kanyang paglalakad pabalik sa kanyang tahanan nakita niya ang Hadi Eno na naglalakad patungo sa kanyang tahanan. Nakasuot ito nang kayumangging Báta na may dilaw na saluwâl. May putik ang suot nitong mga sandalyas. Bagay na kanyang pinagtakahan. Nakaramdam siya nang pag-aalinlangan kung dapat niya ba itong lapitan gayong inisip niya na baka maghinala ito sa kanyang mga kinikilos. Lumapit siya dito. Nagbigay siya nang pambungad na pamitagan sa kanyang kasama. Binalikan siya nito nang pambungad na pamitagan.

Sinabi niya na maaga ito gayong itinanggi nito ang panahon, at sinabi sa kanya na magtatanghali na. Sinabi niya na “siya nga!” Tinanong niya kung ano ang dahilan nang ikinapunta nito dito.

Tinanong siya nito kung napansin niya ba ang mga manggagawa nang gusali at daanan sa kanila. bagay na kanyang itinanggi. Sinabi niya na hindi niya pa nakikita ang mga ito. Tinanong niya kung ano ang kailangan ng mga ito.

Gayong sinabi nito sa kanya na kumukuha ang mga ito nang mga gumuho at mga ginibang bato sa dating pagmamay-aring tahanan ng mga Barakat.

Tinanong niya ito kung alam ba nito ang dahilan.

Sinabi nito sa kanya na nang kinausap nito ang isa sa mga manggagawa ay sinabing gagamitin sa paggawa sa tore ng mga Hadezar.

Tinanong niya ang Hadi Eno kung nakausap na ba nito ang Hadi Yusuf tungkol sa mga paparating na mga batong gagamitin sa paggawa nang bagong bayan nang Ja’khar sa kabilang ilog.

Inamin nang Hadi Eno na hindi pa. Nagtaka ito, sinabi nito sa kanya na hindi ba masyadong maaga sa pagpapadala nang mga batong angkat mula sa Kanluran para sa pagbubuo nang bagong bayan, kung hindi pa tuluyang napagpaplanuhan kung gaano kalaki at saan gagamitin ang mga bato.

Sinabi niya sa Hadi Eno na binabalak na gamitin ang mga ito sa paggawa nang isang bagong tulay.

Tinanong siya nang Hadi Eno kung hindi ba siya nito aanyayahan na tumuloy sa kanyang tahanan bagay na ikinahingi nito ng tawad. Gayong inanyayahan niya itong pumasok sa kanilang tahanan.

Nagsimula silang maglakad papasok ng sakahan. Tinanong niya ang may-ari ng sakahan ng maisan kung ano ang dahilan ng pagpunta nito sa kanya.

Sinabi nito sa kanya ang dahilan ng pagpunta nito. Na gusto sana siya nitong imbitahin para sa pagbibinyag ng anak nito bago makapanganak ang Adi Pikati.

Bagay na kanyang pinagtakahan. Pagtataka niya, hindi ba kakabinyag lamang nang anak nito noong kailan lang.

Gayong sinabi nito sa kanya na matagal na iyon at ang tinutukoy nito ang panganay na anak nang Hadi Eno at Adi Pikati. Gayong pinaalala nito sa kanya na ang Haid Yasir pa ang tumayong tagapamuno nang binyag nang Hadi Amjad.

Tinanong niya ito kung bakit hindi ang Hadi Budur o ang ilan sa mga patnugod nang mga tahanan ng mga Hadezar gaya nang Haid Faysal at Hadi Yusuf.

Gayong sinabi nito sa kanya na mas pinagkakatiwalaan siya nito, at matagal ng kilala. Hindi nagtagal narating nila ang kanyang tahanan, kung saan nakita nila an Hadi Budur na nas harapan nang kanyang maliit na bahay.

Pagtataka niya kung ano ang ginagawa nang Hadi Budur sa kanyang tahanan. Gayong ngumiti ang batang Hadi. Sinabi nito sa kanila na hinahanap sila nang Hadi Baaru at Hadi Ogeyerg at gusto sila nitong makausap.

Kasunod noon tinalikuran sila nang anak ng panganay na anak ng Hadi Ogeyerg. Sinundan nila ito patungo sa inabandonang tahanan na walang mga dingding at pinaliligiran nang mga tanim na halaman ng Kohlrabi.

Sa kanilang paglalakad tinanong nang Hadi Basir kung ano ang kinakailangang pag-usapan nang kapisanan, na tila napaparami at sunod-sunod ang pagpapatawag nang kapisanan nang pag-uusap.

Sinabi nang Hadi Budur na wala silang dapat na ipag-alala nang Hadi Eno gayong ito na ang huling pagpapatawag ng pagpupulong nang kapisanan. Tinanong nang Hadi Eno ang Hadi Budur kung tuloy ba ang binabalak nang mga may-ari nang mga sakahan at mga lupain sa isang malawakang pagpupulong.

Tinanong niya kung ano ang ibig sabihin ng pagpupulong na sinasabi ng mga ito. Gayong walang sinoman ang nagsabi kung para saan ang binabalak na malawakang pagpupulong.

Sa ilang mga panahon nilang pagsasama, mistulang naging mga kaibigan niya na ang mga ito. Ang Hadi Eno ang tumayong pinuno nang kanilang maliit na samahan. Inilagay siya nang Hadi Baaru kasama nang mga ito sa takot na maagaw dito ang pamumuno nang sakahan nito at ang Hadi Budur sa kanilang samahan, sa pag-aalalang walang maitutulong na mabuti ang anak nang Hadi Ogeyerg sa ama nito. Pareho nilang pinapangarap ang isang matiwasay at maayos na pamumuhay para sa kanilang kababayan…pareho silang nagtataglay ng mga kahinaan, at hindi niya iyon maitatanggi.

Tinanong nang Hadi Eno sa Hadi Budur kung ano ang naging desisyon nang mga nakatatandang bahagi ng kapisanan.

Sinabi nang Hadi Budur na napatunayang tama ang nalaman ng Hadi Eno tungkol sa banta nang mga Kesh sa pagsakop sa bayan nang Qaa’ur.

Sinabi nang Hadi Eno na makakabuti na kung pag-usapan nila, ang binabalak nang pagsakop nang mga kesh sa Qaa’ur.

Tinanong niya ang mga ito na kung tama ang kanyang pagkakaintindi ay may kaguluhan pa rin nagaganap sa Kadesh at hanggang ngayon ang mga paksyon na tumutulong sa Herren Malakith kasama ang mga Gador, at ang paksyon na tumutulong sa mga prinsipe ay nagtatalo pa rin magpahanggang ngayon.

Sinabi nang Hadi Eno na hindi magtatagal masusupil nang Herren Malakith ang mga tumutulong sa mga prinsipe nang Ja’khar. Kapag nangyari ito ang susunod na mangyayari ay ang paglusob sa Qaa’ur at hindi magtatagal, sabat nang Hadi Budur ang paglusob sa kanilang bayan.

Sinabi niya sa mga ito na kahindik-hindik ang bagay na ito. Sinabi niya sa mga ito na kailangan nilang tulungan ang mga prinsipe na mabawi sa mga ito ang Kadesh at bumuo nang isang hukbo na tutulong sa pagbawi sa mga kesh nang kanilang bayan mula sa pagsakop nang Herren Malakith.

Hindi nagtagal narating nila ang kinasasakupan nang tanim nang mga Kohlrabi. Sa kanilang paglalakad inaabutan sila nang dayuhan, isang Taiaman na dalidaling lumapit sa kanila at nang walang patumpik-tumpik ay tinanong sila nito kung sila ba ang hinahanap nito, ang Hadi Eno, siya at ang Haid Budur.

Bagay na hindi itinanggi nang Hadi Eno.

Tinanong ng Hadi Eno kung sino ang kanilang kausap. Gayong hindi tinanggi nang dayuhang naninirhan sa kanilang bayan na ito ang bagong pinuno nang mga manggagawa na gumagawa nang mga daanan at gusali sa kanilang bayan. Isang Taiaman na nagmula sa Qaa’ur.

Tinanong niya ito kung ano ang nangyari sa dating pinuno ng unyon na gumagawa sa kanilang mga daanan at gusali, gayong sinabi sa kanya nang Hadi Eno na kamamatay lamang nang dating may-ari. Bagay na kanyang pinagtakahan.

Nagtaka ang Hadi Budur. Gayong sinabi nito sa kanila na kailangan na nilang magmadali at hinihintay na sila nang iba pang bumubuo sa kapisanan.

Gayong tinanong nang Hadi Rafarga kung maaari ba nito silang makausap.

Inutusan sila nang Hadi Eno na mauna na sa pagpupulong. Ngunit Ipinagpilitan nang Hadi Rafarga na makabubuti kung maging ang mga ito ay manatili na rin, sa napakahalagang sasabihin nito sa kanila sa gayon sinabi nang Hadi Budur na hindi rin makakapaghintay ang sasabihin nang ama nito.

Sinabi nang Hadi Eno sa kanila na ito ang nagbigay dito nang ulat tungkol sa binabalak na malawakang pagsalakay nang mga Kesh sa Qaa’ur, sakaling mabawi ng mga ito ang Kadesh.

Nakarinig siya nang ingay. Narinig niya ang pagtawag nang kanyang ama sa kanya. Dinilat niya ang kanyang mga mata, ang Hadi Budur, nang umagang ito sa kalimliman nang kalangitan bago ang pagbukang liwayway. Nagsisimula na ang pagbukang liwayway, isang maliit at makinang na kulay kahel ang mistulang matang nagsisimula nang dumilat sa kadiliman nang kanilang mga paligid. Nakasindi ang mga sulo sa magkabilang dulo nang haliging kanyang pinagtutulugan, hindi ito isang maliit na tahanan na gawa putik at bato na may mataas na kisame at batong bubungan, ni maliit na bahay na gawa sa putik at pawid wala man lamang na kahit anong dungawan. Isang mataas na tulugan na kubol na may isang bahagi lamang nang sibi na nagsisilbing bubungan.  Gawa sa kahoy ang malapad na higaan na kayang magkasya ang hanggang apat na katao.

Wala pa siya sa kanyang ulirat. Gayong puspusan niyang dinilat ang kanyang mga mata at gumising sa paulit-ulit na pagtawag sa kanya ng kanyang ama.

Bumangon siya. Ngunit sinabi sa kanya nang kanyang ama na huwag na siyang tumayo pa. Tinanong siya nang Hadi Ogeyerg kung tuluyan na ba siyang gising…gayong tumango-tango lamang siya.

Sinabi nito na may mahalaga itong sasabihin sa kanya, at gusto nang kanyang ama, nang Hadi Ogeyerg, na makinig siya dito. Bagay na pilit niyang ginawa.

Sinabi nito na may nalaman silang balita na galing sa Hadi Eno. Tinanong niya ang kanyang ama kung ito ay ba tungkol sa binabalak na paglusob nang Herren Malakith sa Qaa’ur.

Tinanong siya ng Hadi Ogeyerg kung gayong alam niya na ang balitang ito, bagay na kanyang sinang-ayunan at tinugunan na sinabi ito sa kanya nang Hadi Eno.

Sinabi nang Hadi Ogeyerg na hindi nakapagtatakang nagmula ito sa Hadezar ng tahanan ng mga Barakat. Gayong tinanong siya nang may-ari ng sakahan ng mga jaboticaba kung alam niya ba kung nasaan ang Hadi Yasir at ang tahanan nito. Umiling-iling siya.

Sinabi nang Hadi Ogeyerg na nasa Qaa’ur ang Hadi ng mga sandaling ito. Pinagtataguan kung ano ang ginawa nito laban sa tahanan ng mga Harith at sa pagpatay sa binatang Hadi na si Muqqabit. Gayong alam nila na wala silang pwedeng ibang gawin dahil malaki ang utang na loob nila sa dating Hadezar at hindi nila maaaring ipagkalulo ang dating Hadezar sa mga kalaban nito kahit pa ang kapalit nito ay magbingibinghan man sila at magbulagbulagan.

Tinanong niya ang kanyang ama kung ano ang gusto nitong ipagawa sa kanya. Sinabi nito sa kanya na puntahan nito ang Hadi Eno…sunduin ang may-ari nang sakahan ng mga maisan. At sabihin dito na pinapatawag ito nang kapisanan sa abandonadong tahanan na pinaliligiran nang mga tanim na halamang Kohlrabi.

Bagay na kanyang pinagtakahan.

Wika nang kanyang ama, malinaw na ginagawa ito nang Hadi Yasir upang makabalik sa Ja’khar. Gayong wala na itong puwang pa sa kanilang bayan.

Tinanong niya ang kanyang ama kung ano sasabihin niya sa Hadi Eno pag nakita ito.

Sinabi nang kanyang ama na wala siyang ibang dapat sabihin kung hindi sundin ang sinasabi nito. Bagay na kanyang ginawa nang umagang ito.

Nang umagang ito umalis ang Hadi Budur upang puntahan ang Hadi Eno sa tahanan nito gayong napag-alaman niya pagpunta sa tahanan nito na umalis na ito. Gayong nagpaalam siya sa Adi nang tahanan na ina nito at pinuntahan ang tahanan nang Hadi Basir kung saan nakita niya ang Haid Eno kasama ang Hadi Basir.

Sinabi niya sa mga ito na nagpapatawag nang pagpupulong ang mga matatandang bahagi nang kapisanan nang mga magsasaka at may-ari ng mga sakahan.  Hindi nagtagal narating nila ang inabandonang tahanan na walang mga dingding at pinaliligiran nang mga tanim na halaman ng Kohlrabi.

Kinukulit siya nang mga ito kung para saan ang pag-uusap gayong hind rin nagtagal hindi napigilan nang may-ari nang mga sakahan ng maisan na sabihin kung ano ang pilit na itinatago nito sa Hadi Basir. Tinanong nang Hadi Eno sa kanya kung ano ang naging desisyon nang mga nakatatandang bahagi ng kapisanan tungkol sa banta nang Herren Malakith sa binabalak nitong pagsakop sa Qaa’ur.

Gayong pinagtakahan ito nang Hadi Basir at tinanong nito sa kanila na sa pagkakaintindi nito ay may kaguluhan pa rin nagaganap sa Kadesh at hanggang ngayon ang mga paksyon na tumutulong sa Herren Malakith kasama ang mga Gador, at ang paksyon na tumutulong sa mga prinsipe ay nagtatalo pa rin magpahanggang sa ngayon.

Sinabi nang Hadi Eno na hindi magtatagal masusupil nang Herren Malakith ang mga tumutulong sa mga prinsipe nang Ja’khar. Kapag nangyari ito ang susunod na mangyayari ay ang paglusob sa Qaa’ur at hindi magtatagal ay lulusubin nang Kadesh, tatlong beses ang laki nang hukbong sandatahan laban sa kanila…hawak ang hukbong-pandagat at mga sasakyan n nakadaong Qaa’ur ang Ja’khar. Ang ikinatatakot niya, tinuran din ng Hadi Eno, ay ang maaaring sabay na pag-atake nang Kadesh sa kanila sa dagat at sa lupa.

Bagay na isang kahindik-hindik at karumal-rumal. Ano na lamang ang panama nila sa mga mandirigma nang Kadesh gayong ang isang Kesh ay kayang talunin at pabagsakin ang tatlo hanggang sampu sa kanilang mga mandirigma kahit pa tulungan sila nang mga prinsipe at nang mga Qaa’ur o nang mga Taiaman mula sa kanluran.

Hindi nila kaya ang Kadesh lalo pa na hindi niya kaya ang mga mandirigma nito—isang hamak na anak nang isang magsasaka. Ano ang panama nila sa mga tunay na mga mandirigma, ang kanila ay mga kagawad lamang ang kanilang maaaring mga makalaban ay mga diyos ng digmaan.

Hindi nagtagal narating nila ang kinasasakupan nang taniman ng Kohlrabi. Sa kanilang paglalakad inaabutan sila nang isang dayuhan, isang Taiaman na dalidaling lumapit sa kanila at nang walang patumpik-tumpik ay tinanong sila nito kung sila ba ang hinahanap nito, ang Hadi Eno, siya at ang Haid Basir.

Bagay na hindi itinanggi nang Hadi Eno.

Tinanong ng Hadi Eno kung sino ang kanilang kausap. Gayong hindi tinanggi nang dayuhang naninirhan sa kanilang bayan na ito ang bagong pinuno nang mga manggagawa na gumagawa nang mga daanan at gusali sa kanilang bayan.

Tinanong ng Hadi Basir kung ano ang nangyari sa dating pinuno ng unyon na gumagawa sa kanilang mga daanan at gusali, gayong sinabi sa nang Hadi Eno sa kanila na kamamatay lamang nang dating may-ari.

Sinabi niya na kailangan na nilang magmadali at hinihintay na sila nang iba pang bumubuo sa kapisanan.

Gayong tinanong nang Hadi Rafarga kung maaari ba nito silang makausap.

Inutusan sila nang Hadi Eno na mauna na sa pagpupulong. Sinubukan niyang pilitin ang Hadi Eno na sumama na sa kanila sa pagpunta sa gagawing pagpupulong, gayong hindi magandang paghintayin ang mga matatanda. Ngunit ipinagpilitan nang Hadi Rafarga na makabubuti kung maging sila nang hadi Basir ay manatili na rin sa napakahalagang sasabihin nito sa kanila.

Gayong tinuran nang may-ari nang sakahan ng mga maisan na ito ang nagbigay ng balita tungkol sa balak na malawakang pagsalakay nang mga Kesh sa Qaa’ur, sakaling makuha nang Herren Malakith ang Kadesh mula sa mga tumutulong sa mga prinsipe nang Ja’khar.

Hinimok nang Hadi Eno ang Hadi Rafarga na sumama ito sa kanila sa loob ng inabandonang tahanan. Gayong nakaramdam siya nang kaba. Hindi siya nakasisiguro kung ang lahat ba nang mga matatanda, ang Hadi Ogeyerg at ang Hadi Baaru ay naroroon o may iba pang balak ang kanyang ama sa kung ano ang tunay na simpatiya nito sa dating Hadezar ng tahanan ng mga Barakat. Gayong nagpatuloy sila sa kanilang paglalakad patungo sa inabandonang tahanan.

At sa pagpunta nila nasaksihan nila ang ilan sa mga may-ari nang mga sakahan, kasama ang mga pinuno ng mga unyon nang iba’t ibang gawain at mangingisda. Naroroon ang kanyang ama at ang Hadi Baaru. Higit sa lahat na naroroon ang isa sa mga bahagi nang bumubuo sa unti-unting naghihingalong kalipunan ng mga Hadezar, ang mas bata sa kanyang si Hadi Fadil kasama ang isang dayuhan.

Pumasok sila sa loob nang maliit na tahanan, na ngayon ay mas maliit pa sa dami nang mga Jingkar na nakapaligid at nasa loob nito kasabay sa mataas na sikat nang araw nang tanghaling ito, sa bingit nang hapon na sumisiko sa pananghalian. Hindi na nagpaliguyligoy pa ang bagong salta sa kanilang bayan.

Gayong sinabi nito sa kanilang lahat, dalawang araw nang nakakalipas isang pagtitipon na gaya rin nang kanilang ginagawa para sa isang mahalagang pakikipagtalastasan, inimbitahan nang Herren Malakith ang lahat nang mga pinuno na tumutulong sa mga prinsipe, sa pagpigil nang Herren Malakith na makuha ang Kadesh para sa inaakala at inaasahang pagsuko nang Herren. Ngunit walang pagsukong nangyari sa halip nagawa nang Herren Malakith na mabawi ang Kadesh sa lahat nang mga Kumakalaban dito nang walang huling pagdanak nang dugo.

May kapanglawan sa mga salita nang dayuhang Taiaman.

Pagpapatuloy nito, sa ngayon inaasahan na pabalik na ang Herren Malakith sa Kadesh dala ang hukbo nito na galing sa Gador’Ur sa loob ng bayan.

Isang nakabibinging katahimikan ang pumapanglaw sa kanila nang mga sandaling ito. Gayong sinabi nang hadi Baaru na kung totoo nga ang sinabi nang hadi Eno sa kanila at totoo nga ang sinabi nang Hadi Rafarga sa kanila, hindi na maitatanggi pa ang balak ng hunghang na Herren sa pagsalakay sa Qaa’ur at ang mahigit na isandaang taong kapayapaan ay maaaring matapos, gayon pa man giit nang Hadi Baaru na wala silang ibang gawin ngayon kung hindi ang maghanda at ang masakit nito ay ang maghintay— iyon pa lamang ang magagawa nila sa ngayon.

Malumbay ang umagang ito kahit pa ang araw ay nasa kalagitnaan nang pagsikat nito sa kanilang bayan…gayong wala itong ipinagkaiba sa mga makulimlim at umuulang mga araw.

Advertisements

KABANATA DALAWA:

KABANATA DALAWA:

ANG MGA PRINSIPE NANG JA’KHAR

Nagsimula ang araw na ito sa pagdating nang isang sasakyang pandagat na caracoa na galing mula sa daungan at bayan nang Qaa’ur. Isa ito sa apat na malalaking sasakyang-pandagat na dumaong sa baybayin nang Ja’khar, kasama nang mga balangay, maliliit na mga paraw at nang tatlong sasakyang-pandagat na caracoa na humuhumpilan sa loob ng dalampasigang kinasasakupan ng Ja’khar. Nang umagang ito, isang karwahe na hila-hila nang dalawang asong-gubat ang bumabagtas sa kahabaan nang dalampasigan nagmula ito sa kinasasakupang lupain nang mga Harith patungo sa daungan nang mga sasakyang pandagat na dating kinasasakupan nang tahanan ng mga Parvana, na mistulang ngayon ay pagmamay-ari na rin nang mga Harith.

Makulimlim ang umaga at may pagbabanta sa malakas na pagbuhos nang ulan at masamang panahon.

Tulad nang inaasahan tumigil ang karwahe sa bahagi nang dalampasigan na daungan ng mga sasakyang pandagat. Bumaba ang nagpapatakbo nang karwahe at tinulungan nito ang mga kasama nitong bata na makababa sa loob nang sinasakyan nang mga ito.

Kinarga nito ang isa sa mga bata habang hila-hila ang isa pa sa kanan nitong kamay inaalalayan na makababa sa mataas na buhanginan.

Isang maliit na bangka ang umalis sa tabi nang caracoa. May lulan itong mga gamit at ilang mga pasahero. Sa isang pagtataya may lima o anim ang nakasakay sa bangka nakatayo ang iilan habang nakaupo sa kalagitnaan nang bangka ang dalawa o tatlo pa nitong sakay. Inaalalayan nang iilang nakatayo sa likurang bahagi nang bangka ang mga gamit na dala at habang sinasagwan nang dalawa, ang isang nakatayo at ang isa o dalawang nakaupo sa unahan ang bangka patungo sa dalampasigan.

Tuluyan itong dumating sa dalampasigan bago pa ang pagbuhos nang ulan nang umagang ito. Bumaba ang mga pasaherong nakasakay dito. Tinulungan nang mga bangkero ang mga pasahero nito na maibaba ang gamit.

Nakiusap ito na kung maaari ay dalhin ito at isakay sa karwahe na nakatigil sa dalampasigan sa likuran nang isang matandang lalake at dalawang batang kasama nito. Bagay na sinang-ayunan at tinalima nang may-ari nang bangka. Kasama nang mga iilan inutusan nang isa ang mga kasamahan nito na dalhin ang mag gamit na nakatiwangwang sa bangka patungo sa karwahe na nasa dalampasigan.

Dinala nang iilang pahinante ang mga gamit, iba’t ibang laki nang mga baul na mistulang nagtataglay nang mamahaling mga gamit kung ingatan nang mga ito.

Nagpasalamat nang marami ang pasahero sa may-ari nang bangka kasunod noon inabot nang pasahero ang isang supot na gawa sa balat sa may-ari nang maliit na sasakyang pandagat.

Nagulat ang bangkero nang buksan nito at tignan ang laman nang supot. Nagpasalamat ito nang marami sa naging pasahero nito. Gayong tuluyan nang nagkahiwalay ang mga ito at umalis. Bumalik ang mga bangkero sa bangka habang lumapit ang mga pasahero nito sa karwahe.

Nang suriing mabuti at tignan kung sino ang mga ito laking gulat na makita nila ang Hadi Faysal kasama ang dalawa nitong anak na lalake at ang mga pasahero na nag-uusap.

Sa pagkikita nang mga ito at pagkakadaupang palad muling bumuhos ang patak nang mga ulan.

Sa patuloy sa pagsisiyasat at pagtatanong napatunayang ang caracoa ay galing sa Qaa’ur at ilan sa mga sakay nitong dayuhan sa kanilang bayan ay ang mga matatandang prinsipe ng Ka’desh na tumakas sa pagkamatay nang huling Herren at pagkakatatag nang bagong Herren nang Ka’desh.

Agad itong pinagbigay alam sa kung sino ang mas nakakaangat sa mga ito ngunit bago pa ito makarating ang tatlong inutusan na sundan, manmanan at siyasatin ang ginagawa nang mga Hadezar ay napatay at iniwan ang labi sa daanan, at mga palutang-lutang sa dalampasigan.

Ang Pagkilala sa Hadi Faysal

Bumangon ang Hadi Faysal nang umagang ito na wala na sa kanyang tabi ang kanyang asawa. Agad siyang tumayo sa kanyang hinihigan, nagbihis nang Báta at saluwâl. Sinuot ang sandalyas sa kanyang mga paa at saka bumaba sa ikalawang palapag nang kanyang tahanan. Sa kanyang pagbaba agad siyang nagtungo sa loob nang bulwagan. Sinamahan ang ina nang kanyang yumaong ama, ang kanyang asawa na si Adi Makbule at ang kanilang dalawang batang anak na lalake upang mag-agahan.

Kumain sila nang pinatuyong isda, tinapay na walang labadura, humigop ng mainit na sabaw at pinakuluang tsokolate. Matapos nito agad din siyang naghanda upang sunduin ang kanilang mga panauhin na galing pa sa Qaa’ur.

Pinaalala ito sa kanya ng kanyang asawa, ang huli matapos ang makailang ulit na pagpapaalala nito sa kanya. Tinulungan niya ang Adi Makbule na mag-ayos nang kanilang mga pinagkainan. Tinapos nang kanyang asawa ang mga gawain, at hindi nagtagal iniwan rin niya ito…pinuntahan ang kanyang mga anak na naglalaro sa labas nang bulwagan. Niyaya niya ang mga ito na sumama sa kanya. Tinanong niya kung gustong sumama nang mga ito. Bagay na sinang-ayunan nang mga ito. Kinuha niya mga. Hinawakan ang mga kamay nang dalawang bata at naglakad sila sa kahabaan nang pasilyo patungo sa paliguan. Una niyang pinaliguan ang kanyang mga anak sa mga paliguang nakabaon sa lupa. Kinuskos niya ang mga katawan nito, hinayaang makapagbabad sa paliguan at pagkaligo agad niyang binuhat ang dalawa at dinala sa loob nang silid nang mga ito.

Binihisan niya ang Hadi Malik at Hadi Mahsa. Sinuot niya sa dalawa ang magkaibang lilim nang bughaw, sa panganay na anak na lalake na si Malik binihisan niya ito nang matingkad na kulay nang bughaw na Báta at luntiang saluwâl. Habang kay Mahsa ay pakupas na kulay na bughaw na Báta at kulay luntiang bato na saluwâl. Sinuotan niya ang dalawa nang mga sandalyas nang mga ito at pagkatapos noon dinala niya ang mga ito sa kanyang amma pinakita ang dalawa ina nang kanyang ama.

Sunod siyang naghanda. Naligo siya sa loob nang paliguang silid, ibinabad ang sarili sa mga nakabaong butas sa sahig nang tahana na may tubig matapos magkuskos at pahiran ang katawan nang mabangong galapong na insenso. Pinunasan niya ang kanyang katawan pagkaahon. Itinapis niya sa kanyang beywang ang tuwalya na ginamit sa pagpunas sa kanyang katawan. Lumabas sa paliguang silid. Umakyat sa ikalawang palapag nang kanilang tahanan, nagtungo sa kanilang silid mag-asawa at nagbihis.

Nagsuot siya nang bahag, nang madilim na kulay gris na Báta na gawa sa balat nang balyena, saluwâl na inayos niya at isinuksok sa pagitan nang kanyang mga hita at nilagyan nang mga bakal na panara sa binti at sinturon na may bakal na hebilya. Gawa ito sa hinabing bulak at may disenyong okri. Inayos ang kanyang buhok at itinali ito sa kanyang likuran. Nilagyan nang mga bughaw na batong hikaw ang kanyang mga tenga at saka nagsuot ng sandalyas sa kanyang mga paa.

Kinuha niya ang kanyang mga anak sa Adi Dilshed. Nagpaalam sa ina nang kanyang ama at sa kanyang asawa. Kasunod noon sinakay niya ang dalawang bata sa karwahe. Lumabas nang kanilang tahanan na hila-hila nang dalawa nilang asong-gubat na sina Ashraqat at Higalik. Umalis sa tahanan nang mga Harith at binaybay ang kahabaan nang mahabang dalampasigan nang Ja’khar upang sunduin ang kanilang mga panauhin galing sa malayong lugar.

Tinanong nang Hadi Malik sa kanya kung saan sila pupunta.

Sinabi niya na pupunta sila sa dalampasigan gayong pinuna nang kanyang panganay na nasa dalampasigan na sila bagay na kanyang tinawanan.

Sinabi niya na pupunta sila sa daungan nang mga sasakyang pandagat. Tinanong niya ang Hadi Mahsa kung gusto ba nitong makakita nang mga sasakyang pandagat bagay na pinagtakahan nang kanyang bunso.

Tinanong niya ang mga ito kung gusto ba nitong makasakay sa isa sa mga sasakyang pandagat bagay na tinanggi nang mga ito. Sinabi nang Hadi Malik na gusto nitong gumawa nang malaking sasakyang pandagat.

Tinanong niya kung gaano ito kalaki. Tinanong niya kung kasing laki ba ito nang napakaraming sasakyang pandagat. Bagay na sinang-ayunan ng kanyang panganay. Sinabi nang kanyang anak na isang sasakyang pandagat na kayang umikot at umikot at umikot sa buong mundo.

Bagay na nakakatuwang isipin.

Nagpatuloy sila sa kanilang paglalakbay.

Hindi nagtagal narating nila ang bahagi nang dalampasigan kung saan makikita ang mga daungan nang mga naglalakihang mga sasakyang-pandagat.

Lumingon siya sa kung nasaan ang kanyang mga anak. Sinabi niya na nandito na sila. Niyaya niya ang mga ito na bumaba…at sinabi niya na may ipapakita siya sa mga ito.

Una siyang bumaba. Sumunod sa kanya ang Hadi Malik. Binuhat niya ito at ibinaba sa buhanginan. Sunod niyang binuhat ang Hadi Mahsa. Kinarga niya ito…Kasunod noon naglakad sila sa buhanginan.

Bumaba sila sa mataas na buhangin pababa sa mapatag na bahagi nang dalampasigan.

Humingi nang karga ang Hadi Malik. Sinabi nang kanyang panganay na may buhangin sa suot nitong sandalyas gayong pinaalala niya na malaki na ito at hindi na dapat pang kargahin.

Tumigil sila sa kanilang paglalakad nang mamataan niya ang pagdating ng bangka na lulan ang kanilang mga panauhin. Tinuro niya sa kanyang mga anak papalapit na sasakyang pandagat na caracoa at ang bangka sa kanilang kinaroronan.

Tinanong nang Hadi Malik kung sino ang mga iyon.

Sinabi niya na iyon ang kanilang mga panauhin. Tinanong niya ang kanyang mga anak kung gusto ba nang mga ito na makilala ang kanilang panauhin at sinabi nang Hadi Malik na hindi nito gustong makita ang kanilang mga panauhin.

Tumigil ang malaking bangka sa dalampasigan. Unang bumaba ang kanilang mga panauhin, mga Kesh na nagtataglay nang mga jata na buhok, malilim na kayumangging balat at itim na mga mata. Matitingkad ang kanilang mga suot na damit. Ang isa ay nakasuot nang kulay kahel na pang-itaas naka-ekis na tela sa dibdib nito at nagtataglay nang mga bughaw na panali ang suot nito, ang braso ay may mga balat. Ang pantalon nito ay balat na iibabawan nang mahabang panapis na nakatali sa beywang nang pantalon nito at sa pulinas. May dala itong bagahe na tiklis na nasa likuran nito at ang mga panali ay nakasabit sa mga balikat nito.

Ang isa naman ay nakasuot nang gayak pandigma, ang braso dibdib hita at beywang nito ay nagtataglay nang baluting Aghoy na pangoli.  May panali sa noo nito na gawa sa tela at kulay bughaw. Sa ilalim nang mga pananggalang nito sa katawan ay pantalon na balat at kulay kayumangging pang-itaas na sando. Nagtataglay ito nang mga balat na sinturon sa beywang nito kung saan nakasukbit sa kaluban nang sandata nito ang espada nitong Flyssa.

Kapwa parehong tumutulong sa pagbubuhat nang mga dala nitong mga gamit.

Habang ang isa nakatali sa ulo nito ang isang telang kulay pula. Kayumangging balat na kamisa na may manggas na hanggang sa ibabaw nang braso nito. May pantapis na mahaba na hanggang sa ibabaw nang tuhod nito na burdado at may mga tahing bakal. Balat na garing ang kanan nitong kamay. Pantalon sa loob nang pantapis nitong gayak pandigma. At katulad nang iba nakasuot din ito ng sapatos na may nakaluwang suwelas. Balot ang mga paa hindi katulad sa kanila na nagtataglay nang mga sandalyas lamang.

Kinakausap nito ang isa sa mga bangkero. Hindi nagtagal nagbigay ito nang supot na gawa sa balat na naglalaman nang mamahaling bagay. Dinala nang mga ito ang mga gamit sa loob nang karwahe. At matapos na makausap ang bangkero ang mga ito ay nagtungo sa kung nasaan sila. Naglakad ang mga ito sa buhanginan nang dalampasigan. Ang ilan buhat ang mga gamit na sila na ang may dala.

Lumapit ang mga ito sa kanila. Unang nagpakilala ang Hadi Faysal sa mga ito gayong hiningi niya ang kamay nang isa sa mga ito upang makipagkamay. At ibinigay ito nang isa sa mga dayuhang Kesh. Pinakilala nito ang sarili nito bilang si prinsipe Nerva. Gayong pinakilala rin nito ang mga kapatid nito, ang nakasuot nang gayak pandigma ay ang prinsipe Sarpendon at ang isa naman ay ang prinsipe Iserin.

Pinakilala niya ang kanyang mga anak matapos siyang tanungin nang mga ito kung sino ang kanyang mga kasama. Pinakilala niya sa mga ito ang Hadi Malik at Hadi Mahsa. Nagtago sa kanyang likuran ang Hadi Malik habang kinuha nang Prinsipe Nerva ang kamay nang Hadi Mahsa at nakipagkamay ito dito.

Sinabi nang prinsipe na mabubuti ang kanyang mga anak. Bagay na kanyang pinasalamatan. Matapos noon niyaya niya ang mga ito na sumakay sa loob nang karwahe at bumalik sa kanilang tahanan bagay na tinanggap ng mga ito.

Pinakilos niya ang mga asong-gubat na kanyang hila-hila.  Kumilos ang sinasakyan nilang karwahe. Umalis sila sa dalampasigang bahagi nang daungan nang mga sasakyang pandagat. Binaybay ang kahabaan nang dalampasigan.

Sa kanilang paglalakbay, nakaupo sa kanyang tabi ang dalawa niyang anak. Pinapagitnaan nila ang Hadi Mahsa nang Hadi Malik habang nasa likuran ang tatlong prinsipe ng Ka’desh.

Sinabi niya sa mga prinsipe na mabuti at nakarating sila nang ligtas sa kanilang bayan.

Bagay na pabirong wika ng prinsipe Sarpendon na iyon ay dulot nang mabuting pagtatago sa nakalipas na maraming taon.

Humingi nang tawad ang Haid Faysal. Sinabi niya na hindi iyon ang kanyang gustong sabihin.

Bagay na naintindihan nang mga prinsipe. Sinabi nang Prinsipe Nerva na alam nila ang gusto niyang sabihin. Sinabi nang Prinsipe Nerva na wala siyang dapat na ipaliwanag na naiintindihan nila kung anoman ang kanyang pinahihiwatig.

Dagdag nito na naging maayos ang kanilang paglalakbay sa dagat. Na marami silang kailangang ipagpasalamat sa diyos na si Acameya sa naging paglalakbay nang mga ito dahil walang masamang panahon ang sumalubong sa kanila at dumating sa Malayang Andes nang Silangan.

Nakarinig siya nang salitang Kesh. Hindi niya inaasahan na maririnig niya ito sa kanina pa hindi nagsasalitang prinsipe Iserin na inakala niyang walang yabang na tinataglay datapwat kakaiba ang tinataglay na pagiging mailap ng pag-uugali.

Nagpatuloy sila sa kanilang paglalakbay. Narating nila ang dating tahanan ng mga Parvana na dating kinasasakupan nang bahagi ng dalampasigang ito. Ang nakakalat na sasakyang mga pandagat na ginagawa at inaayos nang mga manggagawa. Siguro napansin ito nang isa sa mga prinsipe na nakadungaw sa labasan nang karwahe habang nasa likuran ang mga ito. Mga libingan nang mga sasakyang pandagat, mga caracoa, na mga higante kung tutuusin. Nanatili sa itim na buhangin nang dalampasigan nakatirik ang mga mata at luwa ang mga dila ng mga puluhan.

Sinabi nang prinsipe Sarpendon na ngayon lamang ito nakakita nang mga naglalakihang mga sasakyang pandagat na ganito karami at kalalaki. Na higit pa sa tinataglay nang mga sasakyang pandagat na makikita sa daungan at baybayin nang buwan sa Qaa’ur. Hindi lang iyon naiiba ang mga sasakyang pandagat na kanilang nakikita sa wikang Kesh.

Gayong hindi pa ito tuluyang nagagawa.

Nagpatuloy sila sa kanilang paglalakbay.

Pinagtakahan nang prinsipe Iserin gayong bakit asong-gubat ang ginagamit nilang mga Jingkar sa paglalakbay sa buhanginan sa dalampasigan sa kapatid nito sa wikang Kesh gayong mainam na gamitin ang mga Lampong at Saola sa paglalakbay sa ganitong mga daanan sa mga kapatid nito.

Hindi nagtagal narating nila ang kinasasakupang lupain nang tahanan ng mga Harith. Tanaw hindi sa kalayuan ang tore nang mga Anino, ang unang pagbagsak malapit sa mahabang ilog at ang mga debuho nang mga Hadezar sa baybaying dagat. Hindi nagtagal narating nila ang tahanan ng mga Harith.

Bumukas ang lagusan nang yungib ng tahanan. Sumambulat sa kanilang pagdating ang kanyang asawa na si Adi Makbule.

Narinig niya ang ngiti sa labi nang kanyang mga anak. Dali-daling lumapit sa kanila ang kanyang asawa. Kinuha ang Hadi Mahsa. Habang siya ibinaba niya sa karwahe ang Hadi Malik. Sinabi nang kanyang asawa ang mga salitang hindi niya inaasahan na maririnig niya rito. Sinabi nito sa kanya na ‘maligayang pagbabalik mahal kong asawa’

Hinalikan niya ito sa pisngi at kasunod noon pinakilala niya ang kanilang mga panauhin sa Adi Makbule. Pinakilala niya ang prinsipe Nerva na nasa kanyang tabi, ang prinsipe Iserin at ang prinsipe Sarpendon na nasa likuran nang karwahe.

Nagbigay nang paggalang ang kanyang asawa sa mga prinsipe bagay na binalikan nang mga ito ng paggalang.

Pagkatapos noon, pumasok sila sa loob nang tahanan ng mga Harith. Tinulungan niya ang prinsipe Sarpendon at prinsipe Iserin na dalhin ang mga gamit nang mga ito sa loob ng silid na tutuluyan. Pinuri nang prinsipe Sarpendon ang tahanan ng mga Harith. Sinabi nito na ngayon lamang ito nakakita nang ganitong tahanan. Dinala niya ang mga ito sa silid na nasa dulong bahagi nang kanilang tahanan. matapos ang pagbubuhat nang mga gamit nagtungo sila sa bulwagan nang tahanan ng mga Harith kung saan tinanggap nang kanyang asawa ang kanilang mga panauhin sa pamamaraan nang paghuhugas nang mga paa ng mga ito bilang paggalang at pagkilala na wala silang ibang hindi magandang layunin sa mga ito.

Nang dumating sila sa loob nang bulwagan naroroon ang Adi Makbule, kasama ang ina ng kanyang ama na si Adi Dilshed at ang kanyang mga anak. Kinakausap nang Adi Dilshed ang prinsipe Nerva. Sa pagpasok nila nakita sila nang ina nang kanyang ama. Sinabi nitong nandito na pala ang lahat. Gayong sinundan it nang paghuhugas nang mga paa nang mga ito. Una nilang tinanggap ang prinsipe Iserin, na sinundan nang prinsipe Sarpendon at nagwakas sa prinsipe Nerva nang Ka’desh.

Naroroon ang Adi ng tahanan ng mangyari iyon. Nakaupo ito sa isa mga upuang bato na nakadikit sa dingding nang bulwagan.

Tinulungan siya nang kanyang asawa sa paghahanda nang kanilang tanghalian nang umagang ito. Katuwang ang mga prinsipe nang Ka’desh pinagsaluhan nila ang pananghalian nang sigay at malagkit na kakanin.

Nang tanghaling iyon pinag-usapan nila ang buhay nang mga prinsipe sa Qaa’ur kung papaanong tumakas ang mga ito sa malupit na kamay nang bagong Herren na si Malakith at kung papaanong sinubukang habulin at sundan ng mga mandirigma nang bagong Hadezar ang mga ito na parang pinakawalang hayop sa panahon nang pangangaso. Sa loob nang mahabang panahon nabuhay sila sa pagtatago mula sa kanilang mga kalaban sa Ka’desh.

Humingi nang tawad ang Adi Dilshed sa nangyari sa mga magulang nito lalo na sa pagkamatay nang ina at mga kapatid nito, maging sa asawa nang prinsipe Iserin na nang mga panahong iyon ay nagdadalang-tao.

Wika nang prinsipe Iserin sa kanila sa wikang Jingkaris na wala silang kasalanan at ginawa lamang nila kung ano ang kinakailangang gawin, na ang totoo maaaring tadhana na ang kinasapitan nang mga ito sa pagkamatay sa dagat.

Hindi na nagpaliguyligoy pa ang Adi Dilshed. Sinabi nang Adi ng tahanan na alam nila kung ano ang tunay na dahilan kung bakit inimbita nila ang mga prinsipe nang Ka’desh sa Ja’khar at iyon ay upang tulungan sila nang mga ito sa pagpigil sa kanilang mga nasasakupan upang hindi makuha sa kanila ang pamamahala nang Ja’khar kapalit nang tulong na pagbawi sa Ka’desh.

At hindi ito itinanggi nang Prinsipe Nerva. Gayon tinanong nito sa kanila kung papaano makakatulong ang mga ito. At sinabi nang Adi Dilshed ang hindi niya inaasahan na maririnig niya sa matabing dila nang Adi ng tahanan.

Sinabi nang Adi Dilshed sa Prinsipe Nerva ang kagustuhan nang matanda na kumbinsihin ang mga Kesh na nandito sa kanilang bayan na sumapi sa adhikang magpapabagsak sa Herren ng Ka’desh. Gamitin ang mga Kesh sa kanilang bayan upang mapabagsak ang kapisanan nang mga pangkaraniwan.

Ngumiti ang Prinsipe Nerva.

Pagpapatuloy nang Adi Dilshed habang sila ay gagawin nila ang lahat upang kumbinsihin ang kapisanan na huwag umalis sa kanilang bayan ang mga kalahi ng mga ito. Sinabi nang matanda na pipilitin nila ang kapisanan na tutulan kung anoman ang dahilan ng pag-alis nang mga Kesh. Gagawa sila nang maliliit na kaguluhan na pag-uugatan nang paghahatihati nang mga ito. magsisimula ito sa bintangan, pagtuturo nang kung sino ang dapat sisihin gayong walang makakaalam na sila ang nasa likod nang lahat ng ito.

Tinanong nang prinsipe Nerva ang matanda kung papaano kung magkaroon ng kaguluhan. Nang pagdanak nang dugo nang dalawang mga lahi. Hindi kagustuhan nang prinsipe na ilagay sa mga kamay nito ang kasalanan nang pagkawala nang maraming buhay.

Bagay na ipinagkaila nang matandang Adi at sinabing hindi kailanman magkakaroon ng pagdanak ng dugo sa kanilang mga daanan at bayan. Na matapos ang nagdaang malaking kaguluhan hindi hahayaan nang kapisanan na magkaroon pa nang kahit anong patayan at karahasan sa kanilang mga lansangan at iyon ang isinisiguro nang matanda sa kanilang lahat.

Hindi magtatagal hahayaan din nang kapisanan na pakawalan ang mga Kesh sa kanilang bayan. Sasang-ayunan nila ang gagawin nang mga ito para sa ikabubuti ng kanilang bayan.  Makukuha nang mga prinsipe ang tulong sa kanilang mga kalahi. Matutulungan nila ang mga ito sa pagbawi nang kung anoman ang dapat na para sa mga ito.

Tinanong nang prinsipe Nerva ang matandang Adi kung akala ba nito ay gustong mawala ang kapisanan sa Ja’khar. Gayong bakit kinakailangang tulungan pa nila ang mga ito.

Sinabi nang Adi Dilshed na sino ba ang nagsabing tutulungan nila ang kapisanan nang mga magsasaka at manggagawa. Gayong wala silang hinahangad kung hindi pigilan ang mga ito sa pag-angkin nang dapat na sa kanila…ang pamumuno nang buong Ja’khar. Sinabi nang Adi Dilshed na hindi ibig sabihin na kukumbisihin nila ito na tuligsain at pigilan ang pag-alis nang mg kesh ay tutulungan na nila ito. Na ang totoo ay kukumbinsihin lang nila ang mga ito na wasakin ang sarili nitong kalipunan sa pag-iisip na ang kanilang ginagawa ay makakatulong nang malaki sa kanilang bayan at sa pang-araw-araw na pamumuhay kanilang mga kalahi bago pa tuluyang maging pananagutan ang mga ito sa kanila.

Sinabi nang Adi Dilshed na hindi na nito gustong maulit pa kung ano nangyari na nagdulot ng pagkamatay nang kanyang ama na anak nito. Malinaw na isa itong paghihigante.

Tumayo siya sa kanyang kinauupuan sa loob nang bulwagang silid matapos ang kanilang tanghalian. Maliwanag ang sikat ng araw nang tanghaling iyon. Malapit nang umalis ang panahon ng taglamig sa kanilang bayan.

Nagtungo siya sa loob nang silid-lutuan. Nakita niya ang Adi Makbule na tinatanggal ang mga natirang pagkain sa mga pinggan. Tinanong siya nang kanyang asawa kung maaari ba siya nitong tulungan. Bagay na kanyang tinalima.

Lumapit siya sa Adi Makbule. Niyakap niya ito. Tumigil ang kanyang asawa sa paglagay nang pinggan sa hugasin. Tanong niya, “alam mong babalik sa atin ang lahat nang mga gustong mangyari nang amma?”

Wika nito, “oo!”

Kinuha niya ang baso na nasa gilid nang lamesa. Ibinaba niya ito sa hugasin, malapit sa mga nakapatong na mga pinggan at nakaligpit na mga kubyertos.

Tanong niya, “bakit hindi mo siya pigilan…ikaw ang palagi niyang kasama?”

Tanong nito sa kanya, “may magagawa ba ako? Buo na ang kanyang desisyon…alam mo na walang sino man ang makakapigil sa matanda.”

Wika niya, “makakasira ito sa ating tahanan.”

Wika nang Adi Makbule sa kanya, “ito lang ang tanging paraan.”

Wika niya, “hindi. May iba pang paraan.”

Kinuha niya ang pinggan na nasa kamay nang kayang asawa. Ibinaba niya ito sa mga hugasin.

Tanong nito, “ano ang gusto mong gawin ko?”

Lumapit siya sa tenga nang kanyang asawa. Dumampi ang kanyang bibig sa tenga nito. Bumulong siya dito. Bulong niya, “gusto kong akitin mo nang masama ang isa sa mga prinsipe.” Kinuha niya ang mahabang damit na suot nang kanyang asawa. “Kuhanin mo siya sa iyong mga kamay tulad nang pagkuha mo sa akin. Linlangin mo siya sa mga kagustuhan na hindi niya nalalaman…” Hinawakan niya ito at itinaas saka pinasok ang kanyang kamay sa loob nang mahaba nitong palda. “mga bata pa ang mga prinsipe? Ano ang alam nila sa kayang gawin nang isang babae na katulad mo?” Hinipo niya ang Adi Makbule. Hinawakan niya ang ari nito. ipinasok ang kanyang daliri sa katawan nito.

Napakapit ang kanyang asawa sa dulo nang mataas na lamesang bato na nasa loob nang silid-lutuan nila. Tinanggal niya ang kanyang bibig sa tenga nang Adi. Ibinaba niya ang kanyang kamay mukha at inilapit ang kanyang bibig sa tenga nang Adi na nakalihis at nakaunan sa kanyang ulo. “Hihingi ako nang tulong sa ating panganay at sa tahanan ng kanyang asawa. Gayon din sa mga itinuturing nating mga kalaban. Kailangang mapigilan ang Adi Dilshed sa kahit anomang paraan! Kahit kamatayan niya man ang magiging kapalit.”

Nang banta na pagtanggal niya sa kanyang hinlalato hinawakan nang kanyang asawa ang kanyang kamay. Wika nito, “huwag mong tigilan —aahah!”

Tinanggal niya ang kanyang kamay sa loob nang damit nang kanyang asawa. Hinugasan niya ito sa tubig na nasa palanggana. Matapos noon kinuha niya ang mga pinggan na may lamang tira na ipapakain sa mga alaga nilang hayop. Lumabas siya sa loob nang silid-lutuan. Kinuha ang malaking palanggana na nasa labas nang silid-lutuan sa madilim na pasilyo. Kumuha nang tiring pagkain at mga Kinatay na mga karne nang baboy at inihalo ang mga ito gamit nang kanyang kamay. Pinaghiwalay ang mga ito sa bawat kainan nang kanilang mga alaga at nagtungo sa loob nang yungib nang tahanan nang mga hayop at pinakain ang mga ito.

Nang Hapong ito umalis siya sa tahanan ng mga Harith sakay kay Higalik. Nagtungo siya sa gumuhong tahanan ng mga Barakat upang makipagkita sa Hadi Batul at sa Hadi Eno. Sa kanyang paglalakbay sa dalampasigan nakita niya ang may gumuguhit sa Unang pagbagsak.  Pinagtakahan niya ang mangguguhit sa gayon ito ay nakatawag nang pansin sa kanya.

Tinanong niya ito kung ano ang ginagawa nito.

Lumingon ito sa kanya.

At sinabi nito sa kanya na iginuguhit nito ang mataas na talampas na malapit sa bukana nang ilog. Pinagtatakahan nang malikot nitong imahinasyon ang Unang pagbagsak.

Tinanong niya ang dayuhan kung ano ang pangalan nito…gayong pinagtakahan nito kung bakit nito ibibigay ang pangalan nito.

Sinabi niya ang kanyang pangalan at kung sino siya. Agad siyang nakilala nang nilalang mula sa pangalan nang kanyang tahanan at humingi nang tawad sa pagiging mapagmalabis nito.

Muli hiningi niya ang pangalan nang dayuhan at sinabi nito sa kanya na ang pangalan nito ay Duron.

Tinawag niya itong Hadi Duron bagay na itinanggi nito at sinabing Duron lang, mula sa tahanan ni Boron na isang Qaa.

Hiniling niya kung maaari niya bang makita ang larawan na iginuguhit nito sa kahoy bagay na tinalima nito. Pinakita nito sa kanya ang larawan na hindi naglaon ay kanya rin ibinalik at pinuna na gayong may matalas itong panlasa pagdating sa mga guhit datapwat kakaunting imahinasyon.

Ngumiti ito sa kanya at nang may pangunguya ay nagpasalamat ito. Tinalikuran niya ito kasabay nang pagdating nang isang batang Jingkar na may buhat-buhat na tiklis at humahangos patungo dito.

Nagpatuloy siya sa kanyang paglalakbay patungo sa dating tahanan ng mga Barakat. Sa kanyang pagdating siya lamang ang naroroon. Nakahiga si Higalik sa loob nang yungib nang dating tahanan ng mga Barakat. Hinihintay niya sa pagdating ang mga inaasahan niyang kakausapin sa gumuhong tahanan habang nagmamanman sa kanyang paligid.

Sa pagdilim nang kalangitan ng hapong iyon dumating ang Hadi Batul sakay sa alagang asong gubat nito. May dala itong nakakalasing na inumin. Agad siyang nagpakita mula sa kanyang tinataguan. Hindi nagtagal nasundan ito nang pagdating nang Hadi Eno at nang ilan sa mga Jingkar na kasama nito at bahagi sa bumubuo sa kapisanan nang mga pangkaraniwan, isang pang-uuyam sa matandang Adi.

Nang gabing ito nagtungo sila sa loob nang yungib nang dating tahanan ng mga Barakat. Kasama ang mga alagang asong-gubat habang iniilawan nang mga nakasinding timsim na nakadikit sa mga haligi at ng dingding ng yungib.

Binuksan nang Hadi Batul ang takip ng maliliit na bangang may lamang nakakalasing na inumin.

Nagpasalamat siya sa pagpunta nang mga ito sa kanyang paanyaya nang pag-uusap.

Tinanong nang Hadi Eno kung ano ang dahilan nang biglang pagpapatawag nang pakikipagtalastasan.

Sinabi nang isa sa mga kasama nito na nangangaba ito na hindi ito isa lamang biglang pag-uusap.

Bagay na sinang-ayunan nang Hadi Batul.

Kumuha siya nang mga baso mula sa tiklis na nakasabit sa katawan nang alagang asong-gubat nito.

Isa-isang tinagayan ang apat na maliliit na mga basong gawa sa putik. Ibinigay nang Hadi Eno ang isang baso sa kanya at tatlo sa mga pangkaraniwan.

Tinanong nang Hadi Eno kung hindi ito iinom.

Bagay na pinagsinungalingan nito at sinabing hindi ito umiinom nang nakakalasing na inumin. Tinanggal niya ang pangamba nang mga ito na sinabing walang dapat na ipag-alala ang mga ito sapagkat walang lamang lason ang hawak nilang mga baso. Bagkus ito lamang ay isang nakakalasing na inumin na mula sa bunga nang rimas at gayong hindi gaano katapang.

Nagsimula siyang uminom.

Sinabi niya na hindi na siya magpapaliguyligoy pa. Sinabi niya na kaya siya nagpatawag nang pag-uusap upang sabihin sa mga ito na nandito sa kanilang lupain ang mga prinsipe nang Ka’desh. Bagay na alam na ng kanyang manugang at ngayon lamang nalaman ng kinatawan nang kapisanan.

Tinanong nang isa sa mga kinatawan nito kung ano ang dahilan nang pagparito sa kanila nang mga prinsipe.

Sinabi nang Hadi Faysal na iyon ay upang pabagsakin ang kapisanan nang mga magsasaka at may-ari nang mga lupain.

Tanong nang Hadi Eno, “anong gusto mong gawin namin ngayon?”

Wika niya, “hinihiling ko sa inyo na tulungan niyo ako! Gusto kong pigilan ang aking amma sa kanyang binabalak, at upang mapigilan siya kinakailangan ko ang tulong niyo!”

Tanong nang isa mga kinatawang kasama nang Hadi Eno, “bakit mo ginagawa, Hadezar?”

Ngumisi siya. Sinabi niya, “hindi Hadezar…katulad niyo isa lamang akong pangkaraniwan. Hindi ako ang tagapagmana nang aking tahanan ngunit tulad niyo sinuway namin ang kagustuhan nang nararapat at pinili kung ano ang kinakailangan. Hindi naman lingid sa inyo ang ginawa nang aking tahanan…alam ko ang dahilan kung bakit pinagkasunduan niyong piliin na huwag makipaglamay sa libing nang aking ama! Naiintindihan namin kung ano ang dahilan ngunit hindi ako ang aking ama ni ang aking kapatid. Masama man ang turing niyo sa aking tahanan handa akong baguhin kung anoman ang kinakailangan at isa na roon ang Adi Dilshed at ang mga prinsipe nang Ka’desh.”

Tanong nang Hadi Batul, “Hadi Faysal, hindi namin alam kung ano ang binabalak nang iyong amma hindi rin namin alam kung ano ang kagustuhan mong mangyari.”

Wika nang isa sa mga kinatawan, “tama ang Hadi Batul…ano ba talaga ang gagawin nang Adi Dilshed at kung bakit kinakailangan pa nang tulong ng mga prinsipe.”

Sinabi niya, “napagkasunduan nila na gamitin ang mga Kesh at ang hidwaan nang dalawang lahi sa pagpapabagsak nang Kapisanan nang mga masasaka at may-ari nang mga lupain. Hihimukin nang mga prinsipe ang mga Kesh sa ating bayan na sumanib sa mga ito at bawiin ang bayan nang Ka’desh mula sa Herren Malakith. Binabalak nang Adi na lumikha nang isang kaguluhan…naniniwala ito na hindi kayo kikilos o gagawa nang kahit anong masama na ikadadanak nang dugo at ikalalaki nang kaguluhan. Na hahayaan niyo ang mga Kesh datapwat magpapatuloy pa rin ang kaguluhan at iyon ang magiging dahilan nang paghihiwalay nang inyong kapisanan at tuluyang pagbagsak nang ideya— kayo mismo ang gagawa nang kaguluhan.”

Wika nang Hadi Eno, “muli tinatanong kita Hadezar ano ang gusto mong gawin ngayon!”

Wika niya, “hindi Hadezar—”

Wika nang Hadi Eno, “maaari ba akong magbigay sa iyo nang isang mungkahi…kung tatanggapin ka namin sa aming kapisanan at hihimukin ka namin na sumali sa aming adhika handa ka bang maniwala sa aming layunin na wala kaming gagawin kahit ano na ikababagsak o ikasisira nang iyong tahanan bagkus ikaw at bumubuo lamang sa iyong tahanan ang may kayang gawin iyon!”

Hindi siya nakaimik. Sinubukan niyang magsalita.

Pagpapatuloy nang Hadi Eno, “tulad nang sinabi ko sa Hadi Yasir ng himukin ko siya at tumanggi siya sa amin…”

Bagay na pinagtakahan nang Hadi Batul.

Ang Hadi Batul

“ano?”

Tanong nang Hadi Budur, “hindi mo ba alam Hadi Batul?”

Tanong niya, “ano ang pinag-usapan niyo nang Hadi Yasir, Hadi Eno!”

Wika nito, “tulad nang sinabi ko hinimok siya na sumapi sa aming adhika ngunit tumanggi siya datapwat kinumbinsi niya ako na makabubuti ko itong gawin…at ito ang tama para sa Ja’khar!”

Tanong niya, “at naniniwala ka sa Hadi Yasir?”

Wika nito, “Oo!”

Wika niya, “kung ganon tama ako, siya ang dahilan!”

Wika nang Hadi Basir, “nagkakamali ka Hadi Batul…”

Nagtaka siya.

Dagdag nang Hadi Basir, “wala siyang kinalaman sa kahit anoman sa aming adhika. Isa siya sa mga sumasalungat at hindi naniniwala sa aming kakayahan! Bago siya umalis nang Ja’khar pinaalalahanan niya pa kami na huwag naming pakikialaman ang kahit anong desisyon nang mga tahanang dating bumubuo sa kalipunan nang mga Hadezar!”

Pagtataka nang Hadi Faysal, “nandito pa ba ang Hadi Yasir habang inililibing namin ang aking ama!”

Wika nang Hadi Eno, “ang alam namin ay bago sila umalis nang Adi Hikmet ay tinatago pa sila nang tahanan ng mga Roshan!”

Ngumiti ang Hadi Faysal.

Wika nang Hadi Budur, “kinausap kami nang Hadi Yasir…sinabi niya na alam niya na may gagawin hindi maganda ang tahanan nang mga Harith maging ang tahanan ng mga Roshan sa aming kagustuhan!”

Sabat nang Hadi Eno, “sa aming pinaglalabang kagustuhan. Hindi lang kayo ang nagtataglay nang mga tenga at mata dito sa Ja’khar, mga Hadezar.”

Pagpipilit nang Hadi Faysal, “hindi kami Hadezar!”

Pagpapatuloy nang hadi Eno, “nakakahinayang…kayo pa naman ang aming pinili at pinagbotohan na maging Hadezar! Malinaw na binilin sa amin nang Hadezar na kahit anoman ang maging desisyon at gagawin nang mga tahanan na dating bumubuo sa kalipunan ng mga Hadezar ay kailangan naming galangin ang mga tahanang bumubuo sa kalipunan ng mga Hadezar.”

Wika nang Hadi Budur, “hindi pa tapos ang panahon ng pagtulong ng mga Hadezar. Nagsisimula pa lamang ang muling pagkakatatag nang kalipunan.”

Tanong nang Hadi Faysal sa mga ito, “at anong kalipunan iyon!”

Wika nang Hadi Budur, “ang kalipunan nang mga Hadezar, Hadezar!”

Wika nang Hadi Eno, “ngayon kami naman ang pakinggan niyo…sa susunod na mga araw na magkakaroon nang kaguluhan at pagdanak sa dugo sa mga daanan at kalsada nang Ja’khar. Hinihiling namin sa inyo na wala muna kayong gawin na kahit anong ikasisira nang aming mga balak—malinaw sa amin na hindi namin kayo mapipigilan at wala kaming balak na pigilan kayo. Maaari mong gawin kung ang binabalak mo Hadi Faysal ngunit kung anoman ang mga gagawin mo kailangang makarating din sa amin kung ano ang mga binabalak mo… ganon din sa iyo Hadi Batul!”

Wika nang Hadi Batul, “hindi niyo kami pwedeng itali sa mga pasya niyo!”

Tugon nang Hadi Eno, “at doon ka nagkakamali Hadi Batul. Ano man ang gagawin mo, ano man ang magiging pasya mo o binabalak na mangyari kasama kami, at ang aming mga tahanan sa bawat pasya, at balak na gustong mangyari nang kalipunan ng mga Hadezar. Hindi namin kayo itinatali sa aming desisyon gusto lang namin na alalahanin niyo kami…maging manunuri at timbangan na kung anoman ang gagawin niyo kami ang makikinabang o kami ang madadamay. Hindi namin kinakalimutan kung ano ang bahagi namin sa lipunang ito ngunit mistulang kinakalimutan niyo kung ano ang bahagi niyo sa pamumunong ito!”

Wika nang Hadi Budur, “Hindi lang kami…lahat kami ito ang hinahangad na mangyari…ang tignan at pakinggan niyo kami.”

Dagdag nang hadi Basir, “na mistulang lahat kayo ang nakakalimot…hindi kami ang nakakalimot dito.”

Nang gabing iyon bumalik siya sa tahanan nang mga Roshan na lasing sa pag-inom ng nakakalasing na inumin mula sa bunga nang rimas. Nagtungo siya sa yungib nang kanilang tahanan. Tinanggal niya ang mga paratilya at sapin sa asong-gubat at pinakawalan niya ito sa loob ng yungib.

Humiga siya sa tabi nang kanyang asawa. Nakita niyang gising pa ito at nakadungaw sa kisame nang kanilang silid. Lumingon siya dito habang nakahiga silang magkatabi sa kanilang kamang mag-asawa. Pagkatapos noon agad din niyang tinanggal ang kanyang pansin dito at muling Dinungaw ang kahoy na kisame ng kanilang silid.

Nang umagang ito dumanak ang dugo sa loob nang Ja’khar. Natagpuang patay at nakahandusay sa dalampasigan ang dalawang Jingkar, inanod nang dagat at inaanod nang baybayin habang hindi kalayuan sa kalsada patungo sa isa sa mga imbakan ng bayan ang isa pang Jingkar na wala na rin buhay.

Bago matapos ang araw ay inilibing ang mga ito. Nagpatuloy ang kaguluhan at karahasan sa loob nang Ja’khar sa mga sumunod pang araw. Nagkaroon nang mga patayan at pagdanak nang dugo.

Nagtungo silang dalawang magkapatid kabilang bahagi nang Mahabang ilog. Binagtas nila ang daan nang mga panaghoy at sinuri ang bahagi nang kabilang ilog nang Ja’khar.

Tinanong nang Hadi Fadil sa kanya kung dito niya ba iniisip na palawakin ang Ja’khar. Bagay na kanyang sinang-ayunan. Gayong pinatunayan lamang nito sa kanyang kapatid ang matagal nang gumagambala sa kanyang isipan— ang pagpapalawak at paglaki nang kanilang bayan.

Sinabi nang kanyang kapatid na kumpara sa kanilang bayan mas masukal at matubig ang bahaging ito.

Sinabi niya na hindi nakapagtataka kung bakit ang kinatitirikan nang kanilang estadong-lungsod ang pinili nang mga unang nanirhan doon. Bagay na sinang-ayunan.

Ngunit sa pagtitiyaga lang at pagpipilit maaari nilang pagtulungan ang pagpapalawak nang kanilang bayan sa mga makabagong pamamaraan nang pagbuo nang mga bagong bayan. Sinabi niya na may nakausap siyang isang dayuhan na galing sa Kanluran kung saan pinagmamalaki ang mga nagtataasang mga lupain at muog, gayon din ang mga tagilo nito. Ang pag-usbong nang bagong bayan sa Mahiwagang Andes nang Katimugan maging nang Taravara sa kanluran, ang daungan at maliit na bayang dating nasa ilalim nang pamumuno ng mga Vanlandi.

Sinabi niya, “hindi mo ba nakikita ang mga dingding doon” habang itinuturo ang kalayuan na kanilang abot tanaw “diyan…mga batong kalsada at isang naaangkop na mahabang tulay hindi ang palagiang inaayos na tulay nang daan nang mga panaghoy!”

Tugon nang Haid Fadil, “hindi ko alam aka kung ano ang nakikita mo!”

Binatukan niya ang kanyang kapatid.

Wika niya, “tignan mong mabuti Hadi Fadil— ANG JA’KHAR!”

Gayong hindi pa rin nakita ito nang kanyang kapatid. Pinilit niya itong tulungan siya…gamitin ang kanilang kakaunting nalalaman at kakaunting tinataglay na impluwensya upang palawakin ang kanilang bayan.

Isang bayang sisibol para sa isang bagong bukas.

Nagpatuloy ang kaguluhang nilikha nang tahanan ng mga Harith nang araw na ito, o nang mga sumunod pang mga araw matapos ang araw na ito. Nagsimula na ang mga prinsipe ng Ka’desh na kumbinsihin ang mga kalahi nang mga ito na sumanib at tulungan ang mga ito sa pagpapabagsak sa kasalukuyang Herren ng Ka’desh at maibalik sa mga ito ang ‘kanilang bayan’.

Hindi na ito bago pa sa Ka’desh…ang pinakamatandang bayan sa buong Malayang Andes nang silangan.  Isa sa tatlong mga lahi na unang nakarating sa pamamagitan nang mga tulay na lupa na bago pa ang kanilang pagdating sakay nang mga naglalakihang mga sasakyang pandagat na Caracoa.

Sa kanilang paglalakbay, nakita nila ang mga prinsipe na nakasakay sa mga asong-gubat patungo sa isa mga nag-aalaga nang mga hayop.

Tinanong ng kanyang kapatid kung hindi niya iniisip kung ano ang tunay na layunin nang pagdating ng mga prinsipe sa kanilang bayan.

Tinanong niya ang Hadi Fadil kung ano ang ibig sabihin nito gayong pinaliwanag niya na dito at sa kanilang ama, kung ano ang dahilan nang pagdating nang mga Kesh sa kanilang bayan, ito ay upang magkabuo ng isang hukbong handang lumaban sa Herren nang Ka’desh.

Sinabi nang kanyang kapatid na hindi lamang nito maintindihan gayong, bakit sa kanilang bayan…Tinanong siya nang Hadi Fadil kung hindi ba naiisip nito na kakaunti lamang ang mga Kesh sa Ja’khar na kung makumbinsi man nang mga prinsipe ang mga ito na tumulong at sumanib sa pagpapabagsak sa Herren Malakith ay gayong galanggam lamang ang laki nang mala-isang buong kamay na hukbong sandatahan nang Herren ng Ka’desh.

Gayong sinabi niya na naway sampalin nang langit ang mga prinsipe upang tuluyan ng matauhan sa kahibangang ginagawa ng mga ito.

Walang mahalaga sa kanya ngayon kung hindi ang ilagay ang kanilang tahanan sa karangyaang dapat na tinatamasa nila. Ito ang kanyang pamana sa mga susunod salinlahi ng kanyang tahanan.

Nang araw na ito kinausap niya ang kanyang ama sa kagustuhan niyang pagpapalawak nang Ja’khar sa kanilang bayan. Sinabi niya na makakatulong ito nang malaki sa kanilang kababayan.

Tinanong nang kanyang ama kung saan niya gustong ilagay ang bagong Ja’khar. Sinabi niya na gusto niya itong ilagay sa kabilang ilog. Sinabi niya na kung hahayaan siya nito at pahihintulutan gusto niyang umalis nang Ja’khar, maglakbay sa laban ng kanilang bayan at makipag-usap sa mga gustong tumulong sa pagpapalawak nang kanilang estadong-lungsod.

Tinanong siya nang Hadi Yusuf kung papaano niya mapipilit ang mga tagalabas na mamuhunan sa kanilang bayan at maglaan nang mga karunungan sa pagpapalawak nang kanilang bayan. Tinuran nito na iba ang kalakalan sa labas nang Ja’khar. Pinangunahan siya nang kanyang ama, sinabi nito sa kanya na hindi nito gustong ibaba ang kanyang loob datapwat pinapaalalahanan lamang siya nito na mag-ingat.

Sinabi nito sa kanya na kung gugustuhin nito na isama ang kanyang mag-ina ay makabubuting manatili ang mga ito sa kung nasaan ang kanyang nakatatandang kapatid.

Sinabi nang kanyang ama na nahanap na nito kung nasaan ang Hadi Yasir at ang Adi Hikmet. Sinabi nito sa kanya na nasa Qaa’ur ang mga ito at doon balak isilang ang panganay na anak nang mag-asawa.

Tinanong niya ang kanyang ama bakit hindi dito sa kanilang bayan, gayong makakabuti rin na nandito at mapapangalagaan ang mga ito nang kanyang mga magulang.

Sinabi nang kanyang ama na nagdesisyon ang Adi Arwa na umalis nang Ja’khar at sundan ang kanyang nakatatandang kapatid. Sinabi nang kanyang ama na kinausap siya nang Hadi Ogeyerg at Hadi Baaru na kung maaari ay sumali ito sa kapisanan nang mga magsasaka at mga may-ari nang mga lupa bagay na tinanggap nito.

Nagtaka siya. Tinanong niya ang kanyang ama kung bakit nito ito ginawa. Inalala niya ang kanilang tahanan. Tinanong niya dito kung papaano ang kanilang tahanan, ang tahanan ng mga Roshan, ang kalipunan ng mga Hadezar.

Gayong sinabi nito sa kanya na hindi ito para sa kapakanan lamang nang kanilang tahanan bagkus para ito sa kinabukasan ng kanilang bayan.

Tinanong niya ang kanyang ama kung maging din ba ito ay nabulag na rin sa mga pinagsasabi nang kapisanan ng mga magsasaka at may-ari nang mga lupain. Na ang ginagawa nang mga ito ay para sa kanilang bayan datapwat hindi iyon ang totoo at gusto lamang nang mga ito na pabagsakin ang Kapisanan ng mga Hadezar kaya pinagkakalat na tuluyan nang bumagsak ang kalipunang kinabibilangan nang kanilang tahanan.

Bagay na tinugunan nang kanyang ama at sinabing alam nila na matagal nang bumagsak ang kalipunan nang mga Hadezar at hindi ito kasalanan nang mga may-ari nang mga sakahan, ni nang mga nag-aalaga nang mga hayop at mga mangingisda. Na ang totoo, sila ang at ang kanilang mga tahanan ang may dahilan kung bakit bumagsak ang Kalipunan nang mga Hadezar at sila lamang makakagawang maibangon ito mula sa abo nang pagbagsak nito.

Sinabi nang kanyang ama na wala siyang dapat na ipag-alala…maganda ang kanyang binabalak at kagustuhang mangyari sa kanilang bayan. Ngunit kailangan na nilang simulan kung ano ang kinakailangan, ang pagbubuo nang isang bagong Ja’khar kasabay nang bagong pamahalaan.

Handa siyang tulungan nang Hadi Yusuf na maisagawa nang maayos at nasa tama ang pagkakabuo nang kanyang pinapangarap, ito lamang ang kagustuhang mangyari nang kanyang ama at wala nang iba pa.

Nang gabing iyon, umalis sila nang kanyang ama, kasama ang kanyang kapatid patungo sa loob nang kakahuyan. Tinanong nang Hadi Fadil sa kanilang ama kung saan sila pupunta, kung ano ang gagawin nila sa loob nang gubat na mapanglaw ngunit hindi ito kumibo bagkus nagpatuloy sila sa kanilang paglalakbay.

Nagpaalam ang Hadi Yusuf sa Adi Arwa. Pinaalalahanan nang kanyang ina ang kanyang ma na mag-iingat. Bagay na sinang-ayunan nang kanyang ama at sinabi nang kanyang ina na wala itong dapat na ipag-alala. Sinabi ng Hadi Yusuf sa Adi Ismat na babalik din sila agad…na matapos ang pag-uusap sa loob nang tahanan nang mga Roshan agad silang umalis sa kanilang tahanan at umalis nang Ja’khar.

Dumaan sila sa bahaging dating kinasasakupan nang tahanan nang mga Barakat. Hindi nagtagal nakalabas sila nang Ja’khar at binagtas ang kahabaan na nagdudugtong sa mga daanan nang kanilang bayan at sa labas nang Ja’khar. Binaybay nila ang daan nang mga panaghoy, ang tulay na bato na nagdudugtong mula sa mababaw na bahagi nang mahabang ilog patungo sa kabilang-ilog. Hindi nagtagal narating nila ang kabilang bahagi nang ilog. Nagpatuloy sila sa kanilang paglalakbay…hanggang sa matanaw na nila nang kanyang ama at kapatid ang naglalakihang kambal na mga bato na gabundok ang taas.

Nang gabing iyon pinakilala siya nang kanyang ama sa mg sumasamba sa kapangyarihan nang liwanag ng buwan. Iyon ang unang pagkakataong nakita niya ang Hadi Yusuf na maging bahagi nang lihim na samahan na namumuno sa kanilang bayan liban pa ang mga Hadezar at ngayon ay ang mga may-ari nang mga lupa.

Pagdating nila sa Kambal na bato at sa lungaw, tahimik ang buong paligid. Maliwanag ang kabilugan nang buwan na dinadaanan lamang ng mga ulap. Maingay ang buong kakahuyan at walang ni isa man sa mga bumubuo at sumasamba sa kapangyarihan nang liwanag ng buwan ang naroroon. Hindi nagtagal hindi niya napansin na nawala ang kanyang ama at nang nalaman niya na lamang ay nang sinabi ito nang kanyang kapatid na sinabing binilinan sila nang Haid Yusuf na dumito muna at maghintay.

Gayong ipinagtaka niya kung ano ang kinakailangan nilang hintayin nang gabing ito na unti-unti nilang nararamdaman ang lamig nang paligid.

Sa kawalan, unti-unting nagpakita ang mga nilalang na nagtatago sa balat-kayo at iba’t ibang anyo.

Bumalik siya sa dati nilang tahanang mag-asawa sa tabing ilog. Wala na ang lamang nang kanilang tahanan na ibinigay sa kanilang mga-asawa nang kanyang tiyo at tiya. May iba nang nakatira dito…pinamamahayan nang mga Kesh na nagtatrabaho sa ilalim nang patnugod at pamumuno nang Hadi Basir. Hinangad niya na maging katulad siya nang kanyang tiyo, ang Hadi Mirza, maging isang pinuno at may-ari nang sariling lupain na tinatamasa nito. Na magkaroon nang isang tahanan kasama ang Adi Ismat at ang kanyang mga anak na hindi pinapakialaman nang darakila pa sa kanila. Wala na ang darakila pa sa kanilang tahanan, bumagsak na masnakahihigit sa kanilang tahanan at ngayon ay iisa na lamang ang mga Roshan.

Nang gabing iyon marami siyang nalaman na matagal niya ng hinahangad na marinig sa ahas na Hadezar. Tama lang na matutunan niya ito sa kanyang ama. Ang Ja’khar ay higit na kaayaaya kaysa sa kanyang inaasahan.

Hindi na siya nanatili pa sa kinatitirakan nang kanyang dating tahanan. Masaya siya na may naninirhan na dito…kailanman hindi ito ang kanyang naging tahanan bagkus ang tahanan ng mga Roshan.

Nang umagang ito nagpaalam siya sa kanyang ama at nakababatang kapatid. Nakasakay ang kanyang asawa sa kanilang alagang asong-gubat na una nang nagpaalam sa kanila nang kanyang ina. Nakasakay ang kanyang ina sa pa nilang inaalagaang asong-gubat.

Nagpaalam ang kanyang ama sa kanyang mga anak. Pinaalalahanan siya nito na mag-iingat sa kanilang gagawing paglalakbay nang kanyang asawa, mga anak at nang kanyang ina. Bagay na kanyang tinalima. Pinaalalahanan din siya nang kanyang ama na ingatan ang kanyang ina sapagkat hindi nito nalalaman ang paligid nito at natatakot ang Hadi Yusuf na baka mapano ang kanyang nanay. Nang umagang ito sakay sa mga asong-gubat umalis sila ng Ja’khar patungo sa daungan at bayan nang Qaa’ur kung saan makikipagkita sila sa Hadi Yasir at sa kanyang nakatantandang kapatid.

Nagsimula silang maglakbay patungo sa lagusan palabas nang Ja’khar sa Magiting na Mesa at talampas ng itim na mga bato. Lumabas sila sa lagusan nang Ja’khar at tinahak ang daan nang mga banal. Sa kanilang paglalakbay pinakita nang kanyang asawa at ina sa kanyang mga anak ang malinaw na lawa, ang bughaw at luntian sa kailaliman nang tubig at ang malasalamin nitong pumupukaw sa larawan nang kalangitan.

Nagpatuloy sila sa paglalakbay sa daan ng mga Panaghoy, sa loob nang mahiwagang pulang gubat…Sinabi niya sa kanyang asawa na makabubuti kung magkampo sila sa paanan nang talampas ngunit hindi pumayag ang Adi Ismat.

Tinanong nito sa kanya kung gaano kalayo ang Qaa’ur mula sa kanilang bayan. Sinabi niya na aabutin nang dalawang araw ang paglalakbay sa pamamagitan nang mga asong-gubat bago makarating sa bayan ng Qaa’ur.

Gayong sinabi nito sa kanya na hindi sila maaaring manatili sa malawak na lugar kung saan maari silang makita nang sinoman na ikakapanganib nang kanilang mga buhay.

Ngunit sinabi niya sa kanyang asawa na walang liblib na lugar ang kanilang dadaanan. Ang Siko ay isang malawak na patag na lupain ng mga nagtataasang mga damo na sa kaliwa nito ay ang nagbabagang lupain at sa kanan nito ay ang matataas at matatarik na mga baybayin.

Sinabi nang Adi Ismat na maaari silang magpahinga sa labas nang itim na mga bato, datapwat sandali lang.

Bagay na sinang-ayunan nang kanyang ina.

Kung parepareho lamang nilang alam ang kanilang mga ginagawa.

Lumabas sila sa pulang-gubat bago magtanghali. Patuloy sila sa kanilang paglalakbay. Binabaybay ang matatarik na mga talampas nang itim na bato. Tanaw hindi sa kalayuan ang magiting na Mesa na pumapaimbulong sa kanila at sa kanilang mga paligid ang mga minahan nang itim na mga bato kung saan makikita ang ilang mga Jingkar at mga Kesh na nagmimina papasok sa loob nang talampas at kumukuha nang mga itim na mga bato na gagamitin sa paggawa nang mga matatalas na gamit sa loob nang Ja’khar.

Nagpatuloy sila sa kanilang paglalakbay. Nang hapon ito, narating nila ang pinagkakampo nang mga manlalakbay na patungo ng Ja’khar. Nanatili sila dito kasama ng mga ito.

Nagtayo nang maliit na kulandong ang Hadi Batul habang kumuha nang mga pagkain at nakiluto sa mga nananatili sa Tarangkahan ang kanyang ina at asawa kasama ang kanyang mga anak para sa kanilang pananghalian.

Pinaliligiran sila nang dalawang nagtataasang mga talampas nang itim na mga bato. Sa dulo nito makikita ang Siko at ang daan nang mga Banal na umiekis patungo sa mababang mga ilog. Bago sila makarating sa Qaa’ur babaybayin muna nila ang Mata at ang mga galamay nito. Hanggang sa tuluyan silang makarating sa paanan nang Gulugod kung saan makikita ang bayan at daungan nang Qaa’ur. Matapos ang hapunan nagpalabuylaboy siya saloob nang kampo. Maliwanag ang kampo nang gabing ito. Nandito ang ilang mga mangangarabana na patungo sa kanilang bayan. Naglalakihan ang mga sasakyang karwahe na dala nang mga ito at hilahila nang mga asong-gubat o mga Bagat at mga Lampong.

Makukulay ang tinataglay nang mga tolda na pansamantalang tinitirhan nila. May bughaw, pula, luntian, dilaw at gawa sa balat. May mga palawit na ginto at balisungsong na bakal na makikita sa gitna nang mga bubungan. May iba na naglalakihan at may iba na parang itinali lamang sa apat na nakatarak na haliging gawa sa kahoy sa lupa.

Nandito rin ang ilang mga Jingkar na nagmula sa mga minahan sa Magiting na mesa at itim na mga bato patungo sa isang aliwan na makikita sa loob nang gubat ng mga tolda. Pinupukaw ang mga sarili sa isang makamundong panandalian at tiyak na babalik din ang mga ito kinabukasan.

Sinubukan niyang sundan ang mga ito ‘at tiyakin kung tama ang kanyang mga hinala’ na maging siya ay maaari rin maaliw sa kagandahan at kabaliwan. Sinundan niya ang mga ito…ang mga lalakeng barat at libog sa panandalian nang mga panahon gayong gipit at inaalipin ang sandali.

Nang gabing ito, walang kasing ningning ang tinataglay nang liwanag ng buwan. Higit pa nang gabing iyon, na ngayon ay tinatakpan ang mga bituin at mga dumaraang mga ulap.

Pinakilala nang kanyang ama ang sumasamba sa kapangyarihan at liwanag ng buwan. Sinabi nang kanyang ama sa kanilang magkakapatid na may isang lihim na samahan na kumikilos upang ilagay sa kaayusan at ilayo sa kaguluhan ang kanilang bayan. Sinabi nang kanyang ama na ito na ang tamang pagkakataon upang ipakilala sa kanilang magkapatid ang mga pinabubulaanan at kalat-kalat sa buong Ja’khar na sumasamba sa kapangyarihan at liwanag ng buwan.

Sinabi nang kanyang ama na hindi lang iilan na nasa kanilang harapan, siyam, ang bumubuo at katuwang sa lihim na samahan. Binubuo ito mula sa pinakamaliit sa kanila hanggang sa pinakamataas. Palaging papalit-palit at iba-iba ngunit iisa lang ang kinakatawan, iyon ang kinabukasan nang Ja’khar.

Sinabi nang kanyang ama na minsan nang nagtungo dito ang ahas na Hadezar at hilingin ang pagpapabagsak sa tahanan ng mga Harith at Parvana. Sinabi nang kanyang ama na may isa rin ina ang lumapit at humiling na gawing Hadezar ang sarili nitong anak gayong handa nitong ibigay kung ano ang kinakailangang ibigay. At ibinigay nito ang sarili nitong anak sa pabangon nang tahanan ng mga ito.

Tinanong siya nang kanyang ama. Tinanong siya nito kung ano ang kapalit na handa niyang ibigay para sa kanyang pinapangarap na bagong lipunan ng Ja’khar.

Gayong sinabi nang kanyang kapatid na handa itong ibigay ang sarili nito sa pagkakatatag nang bagong bayan para sa kanilang lipunan.

Nagulat siya. Nakiusap siya na huwag itong gawin nang Hadi Fadil gayong ipinilit nang kanyang kapatid na ito ang tama at makabubuti…tinawag siya nitong HADEZAR. Ang hadezar nang tahanan ng mga Roshan gaya nang tawag sa kanya nang Hadi Eno at ang mga bumubuo sa Kapisanan nang mga magsasaka at may-ari nang mga lupa.

Ang kanilang tahanan ay palaging pabago-bago nang walang humpay at katiyakan. Isa itong bangungot— isa itong bangungot na gusto niyang magising.

Nagpatuloy siya sa kanyang paglalakad, na sa kanyang pagtahak sa pagtatakang ito sa hindi inaasahan narinig niya ang Qaa’ur at Harras nang Ka’desh sa iisang pangungusap.

Nagulat siya.

Nagtaka siya.

Gayong sa kanyang pagkakaintindi, isa lamang ang ibig sabihin nito— kaguluhan.

Lumapit siya sa mga ito. Sa gayon sa pagpasok niya sa tolda nakita niya ang mga ito na nakaupo sa lupa, pinapagitnaan ng isang maliit na siga na may malaking kalderong pinakukuluan ang isang mainit na sabaw na may mga sahog na gulay at maliliit na karne.

Napakaliit nang tolda nang mga ito kung ihahambing sa mga gahiganteng nandito sa maliit na pitak na pinapaligiran nang dalawang malalaking mga talampas.

Nalaman niya na mangangarabana ang mga ito, mga Taiaman, na galing sa Qaa’ur at gayong kalalapag lamang galing sa karagatan na ang iilan ay magtutungo sa Ka’desh at ang ilan ay sa Ja’khar. Tinanong niya kung maaari ba siyang sumali sa mga ito.

Bagay na pinagtakahan nang iilan sa mga ito…halata ang alinlangan at kaba sa mga mukha nito. Nakatitiyak siyang sa ilalim nang mga binti nang mga ito ay may patalim na nakatago na kung kumilos man siya nang hindi kaayaaya ay mangyaring malagutan siya nang buhay nang hindi inaasahan.

Ngunit may isang nagpaunlak sa kanya. Tinanong siya nito kung gusto niya ba nang mainit na sabaw. Bagay na kanyang pinasalamatan sa pamamagitan nang pagtango.

Umupo siya malapit sa lagusan nang tolda.

Tinanong siya nito kung papaano siya nakakaintindi nang salitang Edda. Gayong sinabi niya na kakaunti lamang ang kanyang nalalaman na kung tutuusin ay wala siyang kaalam-alam sa salitang Edda nang kanluran ni ang salitang Kesh nang timog sa salitang Jingkaris.

Tinanong niya ito kung papaano ito nakakaintindi nang salitang Jingkar nang kanilang bayan sa hilaga nang Malayang Andes nang Silangan.

Wika nito, “lumaki ako sa tahanan na ang aking salita ay Edda at Jingkaris. Ang aking ina ay isang Jingkar at ang aking ama ay isang Taiaman. Sa tingin ako, kung iyong mamarapatin at pahihintulutan maaari ko bang malaman kung sino ka?”

Humingi siya nang tawad. Sinabi niya, “ang pangalan ko ay Batul!”

Wika nito, “gayon huwag mong mamasamain humihingi ako nang tawad Hadi Batul sa kawalan ko nang galang. Ang pangalan ko ay Rafarga.”

Wika niya, “kung ganon kinagagalak kitang makilala Rafarga. Ako rin humihingi sa inyo nang tawad sa hindi ko sinasadyang pakikinig nang inyong pag-uusap. Mangyaring narinig ko na may kaguluhang maaaring mangyari Qaa’ur kung saan kami pupunta nang aking tahanan. Nangangamba ako na baka ang tahanan nang aking asawa, kung saan siya nagmula na kasalukuyang naroroon nang mga panahong iyon ay madamay!”

Nagsalita ang isa sa mga Taiaman. Mistulang pinipigilan nito na pagsalitain ang Hadi Rafarga nang mga kaganapan sa Qaa’ur. Nakarinig siya nang salitang huwag sa wikang Edda. Bumubula ang bibig nito nang mga hindi niya maintindihang mga salita at ang laya nito ay nararamdaman niyang tumatalsik sa kanyang balat.  Magkagayon man ay nagsalita pa rin ang Hadi Rafarga.

Humingi ito sa kanya nang tawad sapagkat hindi ito nakakaintindi nang Jingkar. Gayong may hinala siya na alam nito ang kanyang pinag-aalala…ngunit isa lamang itong hinala at hindi siya nakakasigurado.

Sinabi nito sa kanya, “ang totoo Hadi Batul may nalaman kaming balita na kung saan laganap na rin sa Qaa’ur ang banta nang mga Kesh. Ilang mga Harras ang naroroon sa Qaa’ur at kumukuha nang mga kaalaman kung papaano masasalakay nang mga ito ang bayan nang Qaa’ur. Mistulang tinitignan nang mga ito kung gaano kalaki ang Qaa’ur, kung anong mabisang paraan upang tahakin sa mabilis na pagkakataon gamit nang mga malalaking sasakyang panlupa ang Qaa’ur. Kaya iniisip namin na mukhang may balak ang Ka’desh na salakayin ang Qaa’ur.”

Tanong niya, “Hadi Rafarga, kung isang Jingkaris ang iyong ina gayon ay lumaki siya sa Ja’khar. May mga Jingkar din na nanatili sa Malawak na Andes nang kanluran matapos ang pagbagsak nang Herren’si nang mga Vanlandi. Ayon sa aking pagkakaalam mayroon lamang humigit kumulang na isandaan, pataas…ang bilang nang dami nang mga Jingkar. Maaari ko bang malaman kung ano na ba ang kalagayan nang aking mga kalahi sa Taravarra?”

Wika nito sa kanya, “kung ganon alam niyo ang balita tungkol sa mga Aesir…kaya mo ba ako tinatanong?” ngunit hindi siya nakasagot, wala siyang nalalaman sa mga Aesir na mistulang umiikot na rin sa buong Soluna ayon sa kanyang pagkakaalala sa sinabi sa kanya nang ahas na Hadezar tungkol sa mga bakal na sasakyang panghimpapawid nang mga ito. Dagdag nito sa sinabi nito, “wala kang dapat na ipag-alala. Iyon ay aksidente lamang at bibihirang nangyayari na may mga Taiaman at Jingkar ang nadadamay sa kaguluhan sa Kanluran. Ang malaking bahagi nang Kanluran ay isang malawak na disyerto na kayang lamunin kahit ang Nagbabagang lupain. Hindi nga lang sa amin ang pinakamainit sa lahat nang mga disyerto! Ito’y bibihira Hadi Batul.”

Wika niya, “ito ay bibihira!”

Nagpatuloy ang kanilang kwento nang gabing iyon. Pinag-usapan nila ang malawak na Andes nang kanluran at kung ano ang dahilan nang kanyang pagpunta sa Qaa’ur.  Bagay na kanyang pinagsinungalingan.

Sinabi nito sa kanya na maraming mga taga-silangan ang tila nagtutungo sa kanlurang Andes, bumibisita sa Taravarra at sa mga puting batong bundok nito. Isang dating minahan sa hilagang silangan nang gumuhong Herren’si nang Asbalta na ngayon ay ang mismong bayan ay makikitang nakatayo pa kung hindi man ay nakalubog sa mga lupa at buhangin. Ang mga muog nito na napinsala nang maraming sakuna at paglusob ay mga nagtataasang mga lapidang tinatakpan ang liwanag nang araw sa kalangitan. Ganito sa kanya ilarawan ang Hadi Walid ang dating estadong lungsod.

Sinabi sa kanya nang Hadi Rafarga na isa na lamang itong guho, kasama nang mga talampas at nagtataasang mga bundok na pumapaligid dito. Na ang tunay na halaga nito ay hindi para sa kanilang mga Kanluranin bagkus ay para sa kanilang mga naninirhan sa ibayong-dagat na hindi pa nikikita ang bayan at lipunan na naging pangunahin sa sining at arkitektura— na hindi nakakakita nang isang bayan na katulad nang Asbalta.

Nang tinanong siya nang Hadi Rafarga tungkol sa pagpunta nila sa Qaa’ur sinabi niya na bibisitahin nila ang kanilang malayong kamag-anak sa Qaa’ur upang saksihan ang panganganak nang kinakapatid nang kanyang asawa, ang panganay nang tiyo nito at asawa nang tiyo nito.

Matapos ang pag-uusap nilang dalawa, nagpaalam siya dito at sinabing hinahangad niya ang muli nilang pagkikita. Gayong hindi rin nito itinanggi ang parehong simpatiya.

Bumalik siya sa Kulandong na tinutulugan nang kanyang tahanan sa paso nang itim na mga bato.

Sa pagbalik niya sa kung nasaan ang kanyang mag-ina at ang kanyang nanna, nakita niya ang Adi Arwa na nakaupo sa labas nang tolda, sa mga batuhan na malapit dito na mistulan mga koronang balat nang prutas na maaaring upuan.

Wika nang Adi Arwa sa kanya, “bigla kang nawala!”

Wika niya, “naglibot-libot lang ako.”

Tanong nito sa kanya, “at nahanap mo ba ang gusto mong makita?”

Umiling-iling siya.

Wika nang Adi Arwa sa kanya, “nag-aalala ang Adi Ismat sa iyo. Nag-aalala ako sa iyo! Alam ko na mahirap para sa iyo ang gawin ito, ang umalis sa Ja’khar at dalhin ang iyong lumalaking tahanan malayo sa kinalakihan mong bayan. Hindi na kita mapapangaralan pa…matanda ka na! Alam mo na kung ano ang ginagawa mo.”

Hindi niya maintindihan. Tanong niya, “alam kong may galit kayo sa amin matapos ang ginawa namin sa Hadi Mirza at sa mga anak nito. Alam ko na hindi nito kayang tanggapin kung anoman ang mga ginawa namin nang baba

Wika nang Adi Arwa sa kanya, “nagkakamali ka anak…nauunawaan ko ang bigat nang inyong pasakit ng iyong ama. Kung bakit niyo ginawa ang bagay na iyon. Alam ko rin ang bigat nang pasakit nang iyong kapatid kung bakit niya kinakailangang manatili sa kanyang asawa. Naiintindihan ko— hindi man lubusan!”

Wika niya, “ina, hindi ako pumunta ni pumasok sa kanila…gusto ko at alam kong kaya kong gawin ngunit may mas higit na kinakailangan akong gawin ngayon at para ito sa kapakanan nang aking mag-iina at nang tahanan ng mga Roshan! Isa lamang iyong paglingap. —May kailangan kang malaman, nas panganib ang pinakamamahal mong anak. May bantang gustong sakupin nang mga Kesh ang Qaa’ur sa pamumuno nang bago nitong Herren at nakatitiyak ako na sasaktan niya ang iyong anak…kapag nangyari iyon malalagay ang inyong mga buhay sa panganib.”

Wika nang kanyang ina, “sige na magpahinga ka na maaga pa tayo aalis bukas. Kailangan pa natin makipagkita sa asawa nang iyong kapatid upang dalhin nila tayo sa kanilang tahanan.”

Tinalikuran niya ang kanyang ina at pumasok sa loob nang tolda na tinutuluyan nilang mag-asawa. Walang malinaw na dahilan kung ano ang pinag-ugatan nang hindi nila pakikipagkibuang magnanay sa mga nakalipas na mga panahon. Bata pa lamang siya ay mailap na siya sa Adi Arwa, ngunit hindi niya maitatanggi ang pagmamahal at pag-aaalala na ibinibigay nito sa kanya.

Ito ang unang yumakap sa kanya at tumanggap nang bumalik siya sa tahanan nang mga Roshan matapos ang mahabang panahon nang pagkawalay niya sa mga ito. May mga nagawa man siyang hindi maganda sa kanilang tahanan at sa Ja’khar sa mga nakalipas na panahon hindi ito kumibo bagkus ito pa ang umintindi sa kanya. Ang pagmamahal nito sa kanyang mga anak ang dahilan kung bakit nanatili siyang malapit sa matanda.

Nang umagang ito pinunasan niya ang kanyang mukha sa maliit na batis na nasa paso. Inayos niya ang kanyang sarili at matapos ang kanilang agahan nang umagang ito niligpit niya ang kanilang mga gamit.

Matapos nito umalis sila sa talampas nang itim na bato at nagsimulang maglakbay patungo sa daan nang mga banal. Nakita niya pa ang Hadi Rafarga gayong nang napansin ng kanyang asawa ang pagbibigay gala niya sa isang Taiaman na katulad nito tinanong siya nito kung sino ang kanyang pinatanguan gayong sinabi niya na ang tinutukoy nito ay ang Hadi Rafarga.

Nagpatuloy sila sa kanilang paglalakbay patungo sa Qaa’ur. Sinabi niya sa kanyang asawa kung ano ang maaaring mangyari sa Qaa’ur, ang pagdating nang mga Kesh sa paglusob nang mga ito at pagsakop dito nang tinanong siya nang Aid Ismat kung sino ang Hadi Rafarga at kung paano sila nagkakilala.

Tinanong siya nang Adi Ismat kung ano ang gagawin nila. Gayong sinabi niya na hindi sila maaaring bumalik nang Ja’khar, hindi pa sa ngayon at hindi sila maaaring magtungo sa Qaa’ur o manatili dito.

Sabat nang kanyang ina na ang kailangan lang nilang gawin ay magpatuloy. Sinabi nang Adi Arwa na kung totoo man ang sinasabi nang Taiaman ay hindi nila mapipigilan ang paglusob at pananakop nang mga Kesh sa Qaa’ur. Maaari silang magtago at umalis ngunit hanggang wala pang tamang balak kung ano ang maaari nilang gawin kailangan nilang magpatuloy.

Tinanong nang kanyang asawa kung anong dahilan upang lusubin at sakupin nang mga Kesh ang Qaa’ur.

Gayong sinabi niya na malinaw na walang hinahangad na kahit ano ang mga Kesh kung hindi kaguluhan at kaguluhan lamang ang dala ng mga ito. Gayong hindi magtataka kung magkaroon rin nang kaguluhan sa Ja’khar dulot nang mga prinsipe.

Hindi nagtagal narating nila ang Qaa’ur.

Sa taong tatlong-daan at dalawampu’t pito nilusob nang Harras ng Ka’desh ang bayan at daungan nang Qaa’ur. Nagsimula ito sa pagmartsa nila sa nagbabagang lupain patungo sa Gulugod kasabay nang unang pagsikat nang araw nang umagang iyon. Isa ito sa malalagim na mga umagang nangyari sa taong 327 Eo at marami pa ang nangyari nang sumunod na mga panahon.

MALAKITH

Sa paglaki nang bata, tinuruan ito at sinanay na maging bahagi nang magigiting na mga Harras na nag-alaga dito. Nakitaan nang matandang pinuno na si Ixchel, ang pinuno nang lupon ng mga Harras na nag-aalalaga kay Malakith nang matinding kakayahan upang maging isa sa mga pinakamahusay na mga mandirigma nang panahon nito.

Kinilala nang binatang unang nakakita dito na si Sopespian ang bata bilang kapatid nito. Itinuring at pinahalagaan nang binatang Sopespian hindi lang bilang isang kamag-anak bagkus maging isa sa mga malalapit na kaibigan at kanang kamay.

Lumaki ang Hadi Malakith bilang isa sa mga magagaling na mandirigma nang Ka’desh. Ang kanyang pangalan ay naging kaakibat nang kagitingan sa kanyang kabataan. Kinatakutan siya nang karamihang bumubuo sa kalipunan ng mga magigiting na mga mandirigmang Harras. Ang kanyang bughaw na mga mata ay sagisag nang kapusukan at kalakasan nang loob— walang kinatatakutan at walang hindi kayang harapin na anoman pagsubok.

Pinandirihan siya ng mga kalahi nang kanyang ina gayong ang kanyang kulay ay hindi naiiba sa mga ito ay mas pinili niya pa ang maging isang Kesh kaysa maging isang Gador. Itinuring niya ang kalahi nang kanyang ina na pangalawang mamamayan gayong kailanman ay hindi siya nagtanim nang kahit anong sama ng loob sa kanyang mga kalahi.

Pinagmamalaki niya ang kanyang kulay. Umangat siya sa patuntungan nang kanyang kinagisnan. Pinatunayan niya ang kanyang kagalingan ay hindi isang maituturing na saglit na sandali bagkus siya at ang kanyang kagalingan ay iisa. Siya at ang kanyang kagalingan ay higit pa.

Siya ang pinakamagaling at pinakamahusay na mandirigma ng Ka’desh— Hamak na hindi siya tunay na isang Kesh at putok lamang siya sa buho.

Hindi siya magaling at iyon ang hind niya kayang ipaalam sa buong mundo.

Tinalaga siyang bantay sa bayan nang Gador’Ur kung saan niya ipinamalas katuwang nang kanyang nakatatandang kapatid na si Sopespian ang pagbabantay at pagpapatuloy nang mahabang panahon ng kapayapaan sa pagitan nang dalawang lahi.

Hindi nagtagal umusbong ang kaguluhan sa Gador’Ur. Ang himagsikan nang mga alipin ay nauwi sa marahas na kaguluhan at kamatayan ng apatnapung Gador at tatlong Kesh. Bago dito dalawampung Gador ang napatay matapos malaman ang balak na paghihimagsik nang mga alipin sa Gador. Nauna na dito ang hindi makatarungan na pagbitay sa limang Gador na nagtangkang maglaban sa mga nagbabantay na mga Harras, na pinugutan nang mga ulo at itinarak sa mga itim na batong dingding nang Gador’Ur bilang tanda nang huwag pamarisan.

Sinundan ito nang pagbitay nang maraming Gador, sa bayan nang Ka’desh at Gador’Ur.

Matapos ang ilang taon bumalik siya sa Ka’desh kung saan muli silang nagkita nang kanyang kaulayaw, ang isa sa tatlong anak na babae ng Herren Izzaldin.

Sa taong tatlongdaan at pito pinakasalan niya ang isa sa mga anak na babae nang Herren Izzaldin— si. Nagkaroon sila nang dalawang anak mula dito, sina Juvila at Kamaria. Hindi nagtagal itinalaga siya bilang ang kauna-unahang may lahing Gador na maging pinuno nang isa sa mga hukbong sandatahan, ang maging pinuno ng isang Harras sa ilalim ng patnugod at gabay nang matandang Ixchel.

Limang taon lamang ang nakakalipas namatay ang Herren Izzaldin at pinalitan ito nang nakatatandang kapatid nito na si Herren Ixchel, ama nang prinsipe Sopespian. Kasabay nito kinilala siyang bilang prinsipe nang Ka’desh— ang prinsipe Malakith. Sa sumunod na buwan namatay ang kanyang asawa.  Inulila siya nito nang dalawang anak na babae, parehong musmos pa ng mga panahong iyon.

Isang taon lang ang nakakalipas namatay ang Herren Ixchel at pinalitan ito nang prinsipe Sopespian. Nanatili sa kanya ang pangangalaga nang kanyang mga anak na babae habang umalis sila kasama nang ilan sa mga hukbong sandatahan na nasa ilalim nang kanyang pamumuno patungo sa Gador’Ur kung saan ginawa niyang himpilan at kampo ang buong isla sa sumunod na walong taon, bago siya bumalik nang Ka’desh upang kalabanin ang kanyang kinikilalang kapatid at pabagsakin ang pamumuno nito sa Ka’desh at Gador’Ur. — ang simula nang pagdanak nang dugo.

 

KABANATA ISA:

KABANATA ISA:

ANG PANGWAWASAK

Ang Adi Makbule

Dinilat niya ang kanyang mga mata at kasabay noon bumangon siya sa tabi nang kanyang asawa. Tumayo siya sa kanilang higaan, nagbihis— nag-ayos nang kanyang sarili, sinuot ang isang bughaw na pambabaeng Báta na may manggas na hanggang sa ibabaw nang kanyang mga siko. Itinali ito sa kanyang katawan. Inayos ang kanyang buhok at sinuot ang mga sandalyas sa kanyang mga paa. Nang araw na ito sinimulan niya ang kanyang mga madalas na nakagawian. Una siyang nagtungo sa silid sa nang kanyang mga anak. Binuksan ang pintuan nang lagusan nang silid nang mga ito. Sinilip niya ang mga ito at nang tignan niya natutulog pa ang mga ito.

Ginising niya ang kanyang mga anak. Pinakilos niya ang mga ito bago siya bumaba sa ikalawang palapag nang kanilang tahanan ng mga Harith. Inutusan niya ang nakatatandang si Mahsa na bumangon na at huwag siya nitong paghintayin na magalit pa at utusan pa ang mga ito na kumilos. Kasunod noon binuhat niya si Malik sa kanyang katawan. Hinintay na bumangon ang isa niya pang anak at sa paglabas niya sa silid nang mga ito, sabay silang bumaba sa ikalawang palapag nang tahanan nang mga Harith.

Dinala niya ang mga ito sa kanyang biyenang babae, ang matandang Adi nang tahanan. Sa pagbaba niya nakita niyang gising na ang Adi Dilshed sa loob nang silid nito, pumasok siya sa loob nang silid nito. Dinala niya ang kanyang mga anak na lalake sa amma nang mga ito. Bago siya umalis tinanong niya ang matanda kung gusto ba nito nang maiinom na mainit na tsaa, bagay na sinang-ayunan nito.

Nagpasalamat ito sa kanya. matapos noon iniwan niya ang kanyang mga anak sa matandang ina nang kanyang Hadezar. Lumabas nang silid nito at nagtungo sa loob nang silid lutuan kung saan sinimulan niyang sindihan ang siga, pakuluan at painitan ang tubig at gumawa nang tsaa na mula sa tuyong mga bulaklak nang roselya.

Nagsimula na rin siyang maghanda nang kanilang magiging agahan ngayong araw. Binaling niya ang kanyang pansin sa loob nang silid lutuan nang tahanan nang mga Harith. Kasunod noon lumabas siya sa loob nang silid at nagtungo sa kanyang lalakeng biyenan na nasa loob nang pamosong pabilyo nang tahanan ng mga Harith.

Lumabas siya sa loob nang tahanan. Naglakad sa buhanginan nang malawak na lupain sa gitna nang tahanan at nagtungo sa loob nang pamosong pabilyong pinagmamalaki nang kanyang biyenan kung saan nakita niya itong wala nang buhay nakabagsak ang ulo may, giniliitan ang leeg, naliligo sa sariling dugo at ang maliit na patalim ay nasa sahig nang pabilyo sa ilalim nang kinauupuan nito sa kanang bahagi.

Narinig ang sigaw sa buong tahanan. Hindi nagtagal nakita ito nang Adi Dilshed at nang kanyang asawa habang siya nasa labas nang pabilyo nang tahanan malayo sa mga ito na nasa loob ng pabilyo at pinagmamasdan ang bangkay nang kanyang biyenan. Nakayakap sa kanya ang kanyang mga anak. Tinatakpan niya ang mga mata nang mga ito.

Sinabi nang kanyang asawa na walang ibang dapat sisihin dito kung hindi ang kanyang kapatid na nakitang kausap ang ama nito. Sinabi nang Adi Dilshed na kailangang mahuli ang Hadi Yasir sa lalong madaling panahon bago pa ito tuluyang makatakas. Dagdag nang matanda kailangang maparusahan ang dapat managot.

Hindi nakaimik ang kanyang asawa.

Matapos noon naghanda ang kanyang asawa sa pag-alis nito at pagtawag nang mga Aninong nasa ilalim nang kanilang pamumuno upang ipahuli at dakpin ang Hadezar nang tahanan ng mga Barakat. Sinundan niya ito sa yungib nang mga asong-gubat. Sa pagkakita niya, tinawag niya ito.

Lumingon ito sa kanya. Wika nito, “huwag mo kong piliting gawin kung anoman ang ayokong gawin!”

Wika niya, “hindi…alam ko—alam kong kailangang managot ni Yasir sa pagpatay sa iyong ama! Pero kailangan bang ngayon? Paano ang labi ng iyong ama, sino ang tutulong sa amin sa pag-aasikaso sa kanya— Paano kung?”

Tugon nito sa kanya, “babalik din ako agad…maaari mong tawagin ang Hadi Batul at makiusap ka sa kanya na buhatin ang baba at ni Ismat sa pag-aayos sa labi nito.” Binuksan nito ang lagusan nang yungib. Sumakay sa asong-gubat na kanilang alaga. Dagdag nito bago ito umalis sa kanilang tahanang mag-asawa, “wala kang dapat na ipag-alala!”

Tumango-tango siya.

Pero hindi niya magawang hindi mag-alala. Umalis ang kanyang asawa sa loob nang kanilang tahanan iniwan siya nito kasama ang labi ng Hadi Mahdi at ang Adi nang tahanan. Bumalik siya sa loob nang kanilang tahanang mag-asawa. Bumalik siya sa loob nang pabilyo kung saan naroroon ang Adi Dilshed at ang kanyang mga anak na yakap-yakap ang mga ito at akay-akay.

Nananatiling nakaupo ang labi nang matanda sa upuan…ang mga dugo sa sahig. Ang patalim na ginamit sa pagpatay dito.

Sa pagpasok niya tinawag niya ang kanyang mga anak. Nakiusap sa kanya ang Adi Dilshed na kung maaari ay dumito muna sa loob nang pabilyo sina Mahsa at Malik.

Bagay na kanyang itinanggi. Ngunit hindi napilit ang dalawang bata, bagkus nanatili ang mga ito sa tabi nang kanilang amma. Tinanong nang Adi Dilshed sa kanya kung nakaalis na ba ang Hadi Faysal bagay na kanyang sinang-ayunan.

Sinabi nang matanda sa kanya na bakit humingi nang tulong sa tahanan nang mga Roshan. Kausapin ang kanyang manugang at anak na tulungan sila sa pag-aayos para sa paglilibing nang Hadezar nang tahanan ng mga Harith.

Tinanong niya ito kung papaano ang mga ito, ang kanyang mga anak lalong-lalo na ang kanyang mga anak, kanino niya maipapaiwan ang mga ito.

Sinabi nang Adi Dilshed na maaaring ipagkatiwala dito ang kanyang mga batang anak.

Bagay na hindi niya tinanggap…Sinabi niya na makabubuti kung sasama sa kanya ang kanyang mga anak. Sinabi niya na mas mapapanatag ang kanyang loob kung nasa sa kanyang tabi ang kanyang mga anak.

Kinausap nang Adi Dilshed ang Hadi Mahsa at Hadi Malik. Ipinaubaya nang matandang Adi sa kanya ang pag-aalaga sa kanyang mga anak. Tinakpan niya ang labi nang Hadi Mahdi habang nananatili itong nakaupo at wala nang buhay sa loob nang pinagmamalaki nitong pabilyo nang tahanan.

Umalis siya kasama nang mga bata sa loob nang tahanan. Sakay nang kayumangging asong-gubat tinahak nila ang pinakamadaling daan patungo sa tahanan nang mga Roshan. Mula sa nag-eekis na daan napadpad sila sa dating kinasasakupan nang tahanan nang mga Barakat na ngayon ay ang kinasasakupang lupain nang tahanan ng mga Roshan. Hindi nagtagal narating nila ang tahanang pinagmulan nang asawa ng kanyang kapatid.

Bumukas ang lagusan papasok sa tahanan nang mga Roshan. Hinila niya ang asong-gubat sa loob nang tahanan. Sa pagpasok niya nakita niya ang kanyang anak na nagpapakain nang mga alagang bibe. Nakita siya nang Adi Ismat.  Nakita niya ang pagtataka sa mukha nang kanyang anak. Binaba niya ang Hadi Mahsa at ang Hadi Malik. Inutusan niya ang Hadi Mahsa na samahan ang kapatid nito sa pagpunta sa mga patnugod nang tahanan at magbigay galang.

Nang umagang iyon, mabilis na kumalat sa Ja’khar ang pagkamatay nang Hadezar ng tahanan ng mga Harith. Tumulong ang mga Roshan sa pag-aayos sa labi nang Hadi Mahdi. Ibinurol ang labi nito sa loob nang pamosong pabilyo nang tahanan. Nakapatong sa mahabang lamesa na pinaliligiran nang mga bulaklak at nang mga nakasinding tinghoy.

Sa pagbalik nang Hadi Faysal sa tahanan nang mga Harith sumalubong sa kanyang asawa ang nakaayos na labi nang ama nito. Naroroon ang dalawang tahanan na bumubuo sa kalipunan ng mga Hadezar.

Nakita niya ang kanyang asawa kasama ang mga Anino nang tahanan. Lumapit siya dito. Nang may pag-aalala tinanong niya ito kung ano ang nangyari sa loob nang tahanan ng mga Ardashir. Gayong binaling siya nito nang tanong at hinanap sa kanya ang kanyang kapatid. Bagay na kanyang pinagtakahan. Tinanong siya nito kung nasaan ang kanyang nakababatang kapatid, nasaan ang Hadi Yasir. Hindi siya nakaimik. Hindi niya alam kung ano ang isasagot…

Wala siyang ibang nasabi kung hindi, “hindi ko alam!”

Tinanong siya nito kung papaanong hindi niya alam gayong siya ang nakakita na dumating ang Hadi Yasir sa loob nang kanilang tahanan at siya ang nagsabi dito na nandito ang Hadi Yasir kausap ang kanilang ama. Tinanong siya nito kung hindi ba sila nag-usap. Sinabi niya sa Hadi Faysal na hindi sila nagkausap.

Hinanap niya sa Hadi Faysal ang Adi Hikmet.

Bagay na sinabi nitong nang dumating ito kasama ang mga Anino nang tahanan ng mga Harith wala nang naabutan ang mga ito sa loob nang tahanan ng mga Ardashir na kahit ano. Sira-sira ang loob nang tahanan ng mga Ardashir nang dumating ang Hadi Faysal dito.

Wika niya, “ano ang ginawa nang Hadi Yasir!”

Tugon nang kanyang asawa, “kung totoo man ang sinasabi mo na siya ang pumatay sa aking ama, hindi na ako magtataka pa. Matagal niyang pinaghandaan ang bagay na ito. Hindi ko lang inasahan na talagang hahamakin niya na patayin ang aking ama at baliin ang ano man para sa Ja’khar. Ito na ang simula nang ating nalalabing katapusan.”

Nang gabing iyon nilibing nila ang Hadezar nang tahanan ng mga Harith. Nabulabog sa mga pangluksang kulay nang damit ang tahanan ng mga Harith. Nagliwanag ang bawat sulok nang paligid. Ang mga haligi nang pabilyo ay kumitab at nagkikislapan sa pagkakahubog nito sa mga itim na bato.

Nagbigay ang Adi Dilshed nang maliit na pahimakas para sa anak nito. Inilarawan nito ang unang pagkakataon na masilayan ang Hadi Mahdi, nang isinilang ito nang matanda at itinuring ito bilang ang pag-asa nang tahanan nito. Mistulang bumalik sa gunita nang matanda ang kabutihan nang anak nito. Ang mga saglit na bula nang nakaraan, imahe sa mga naggunita at kailanman ay hindi na mawawala pa. Ang lungkot sa pagkawala nang tahanan nito at sa muling pag-angat nang mga ito bilang panibagong tahanan ng mga Harith— ang anak nito, ang maimpluwensyang Hadezar na nagpalaya sa kanilang tahanan at bumangon bilang maimpluwensya at kinikilalang tahanan.

Kasunod noon hiningi nang Adi Dilshed ang kanyang asawa sa kanya upang magbigay ito nang huling pagbibigay galang sa ama nito. Lumapit ang anak sa ama…Nakatalikod ito sa kanila habang hinihintay nang matanda kung ano ang sasabihin nang kanyang asawa.

Nanatili ang Hadi Faysal doon nang sandali. Pinagmamasdan ang labi nang ama…Hanggang sa kumilos ito. Kinuha nito ang sulo, sinindihan gamit sa nakasinding kawan. Hindi nagtagal sinunog nito ang labi nang ama nito sa labas nang pabilyo, sa harap nang tahanan.

Dinaluhan ito nang buong tahanan ng mga Roshan at nang mga Anino nang kanilang tahanan. Pinanood nila ang pagtupok nang apoy sa labi nang Hadi Mahdi. Ang pagbagsak nang huling kasalukuyang pinuno nang kanyang panahon.

Matapos ang libing nagkaroon nang maliit na salusalo ang dalawang tahanan. Nakita niya ang Hadi Batul na inaalagaan ang kanyang mga apo, ang Hadi Merkabah at ang bagong silang na Hadi Hazan. Lumapit siya sa asawa nang kanyang panganay na anak sa loob nang maliwanag na bulwagan.

Tanong niya, “maaari ba kitang makausap Hadi Batul!”

Bagay na sinang-ayunan nito.

Pagpapatuloy nang Adi Makbule, “gusto ko lang malaman kung alam mo ba kung nasaan ang aking kapatid, at iyong kapatid?”

Wika niya, “patawarin mo ako Adi Makbule pero matagal na naming pinutol kung anoman ang ugnayang namamagitan sa amin nang iyong kapatid at nang aming tahanan.”

Nagulat siya.  Lumapit siya sa isa sa mga upuang nakadikit sa dingding nang bulwagan. Napaupo siya sa isa sa mga upuang nakadikit sa dingding. Wika niya, “naiintindihan ko!”

Dagdag nang Hadi Batul, “ang huli naming pagkikita ay ilang buwan na ang nakakalipas kasama ang isa sa may-ari nang mga nag-aalalaga at nagpaparami ng Mantahungal na aking pinapasukan…naroroon siya sumali sa aming hapunan.”

Tanong niya dito, “sigurado ka!”  Bagay na sinag-ayunan nito. Sa kanyang pagtataka, tanong niya, “kung ganon nasaan ang Hadi Yasir at ang Adi Hikmet?”

Hindi nakasagot sa kanya ang Hadi Batul sa kanyang tinatanong dito.

Hindi nagtagal inihanda sa loob nang Bulwagan nang tahanan ng mga Harith ang kanilang hapunan. Masasarap na karneng hiniwa mula sa isdang Matambok, sinabawang isdang apahap na prinito muna bago ilagay sa sabaw at mga gulay na Kohlrabi at Manioc. Mga pinasingawang tahong na may maasim na sawsawan na mula sa nangasim na gatas nang buri at pamintang durog, kanin na malagkit at nakakalasing na inumin.

Matapos ang hapunan pinag-usapan nila ang tahanan ng mga Barakat. Ang banta nang pagbabalik nang Hadezar nito at nang Adi Hikmet. Kailangan nilang makatiyak na hindi na makakabalik pa ang Hadi Yasir o hindi na makakabangon pang muli ang tahanan ng mga Barakat. Iyon ang ganti nang Adi Dilshed sa pagkamatay nang nag-iisang anak nitong lalake, ang huli sa mga anak nito.

Tinanong nang Hadi Yusuf ang Adi Dilshed na kung papaano at bumalik pa ang kanyang kapatid sa Ja’khar.

Gayong tinuran nang Adi Makbule sa patnugod nang tahanan ng mga Roshan na hindi na dapat pang bumalik ang kanyang kapatid dahil kamatayan lamang ang naghihintay dito at sa pamilya nito sa pagbabalik nang mga ito sa Ja’khar kung talagang tuluyan na ngang iniwan nang mga ito ang kanilang bayan.

Tanong nang Hadi Batul sa mga ito na papaano ang mga naiwang tungkulin nang tahanan ng mga Barakat at mga Ardashir. Malinaw na pinamumunuan nang tahanan nang mga Harith ang ilan sa mga dating kinasasakupan nang mga Parvana at ngayon ay may sariling pamumuno ang mga magsasaka at may-ari nang mga lupain sa loob nang Ja’khar na dating pinapatnugunan nang tahanan nang mga Roshan.

Sinabi nang Adi Dilshed na kailangang ibalik ang Ja’khar sa pamumuno nang mga Hadezar. Sinabi nito sa kanila na nakausap nito sa isang pagpupulong ang mga dating anak nang Herren Sopespian. Maaari silang tulungan nito kapalit nang pagtulong nila sa pagbawi nang mga ito sa Herren’si nang Ka’desh. May mga nabuo na ang mga itong mga mandirigmang maaari silang tulungan na supilin at pigilan ang mga gagawin pa nang Kapisanan nang mga magsasaka, mga may-ari nang mga sakahan at taniman maging nang mga alagaan at pagpaparami nang mga hayop, kung anoman ang gustong itawag nang mga ito sa pabagsak na ginagawa.

Pagtataka nang Hadi Fadil gayong anong laban nang Ja’khar sa mga Harras nang Ka’desh.

Tinuran nang Hadi Batul na makailang ulit nang nilusob nang mga Kesh ang kanilang bayan gayong kailanman ay hindi pa ito nasasakop nang kanilang mga kalaban.

Tanong nang Hadi Fadil sa kanila, “hindi ba alam naman nang lahat nang matatanda na nandito kung ano ang ating kasaysayan, kung papaanong nilusob tayo nang mga Kesh sa una at pangalawang pagkakataon. At pinagtulungan nang buong Ja’khar na magapi ang Ka’desh pero gaano na po ba katagal simula nang nangyaring paglusob na iyon. Nang naungusan natin ang ating mga kalaban sa banta nang pagsakop nila sa atin? Huwag niyo pong mamasamain at inyong pahihintulutan, katulad nang aking kapatid, kami ay naging nasa ilalim din nang pagtuturo nang Hadezar…at alam nang buong Ja’khar kung ano tayo ngayon at kung ano tayo bago ang pagbagsak nang kalipunan nang mga hadezar.”

Wika nang Hadi Batul, “tama ang aking kapatid. Hindi makatwiran na sumali pa tayo, ulit, sa kung anoman ang kaguluhang nangyayari sa loob nang Ka’desh! Tignan niyo na lamang kung ano nangyari nang nalaman ng lahat ang ginawa nang kalipunan nang mga Hadezar.”

Tanong nang Hadi Faysal, “kung ganon, ano ang gusto mong gawin natin Hadi Batul?”

Wika nang Adi Makbule, “maaari natin kumbinsihin ang Ja’khar na ang ating bayan ay nasa kapayapaan at kaayusan. Gamitin kung anoman ang lahat ng meron tayo…”

Tanong nang Hadi Yusuf sa kanya, “at paano mo gagawin iyon, Adi? Paano mo makukumbinsi, ang ating mga kababayan na ang ating bayan ay nasa kaayusan. Na wala tayong dapat na ipag-alala? Nasa gitna tayo nang kaguluhan!”

Tugon nang Adi Makbule, “wala tayo sa gitna nang kaguluhan, Huwag kang magmalabis. Katatapos palang nang huling paglusob. Gaano na ba katagal nang huling nagkaroon nang kaguluhan sa labas nang ating mga tahanan at sa mga kalsada. Hind ba ang Hadi Yasir ang lumikha nang kaguluhan. Hindi ba ang Hadi Yasir ang gustong pabagsakin ang ating mga tahanan at sirain ang ating pamahalaan. Pinatay nang Hadi Yasir ang Hadi Khalil, nang dahil sa kanya bumagsak ang tahanan ng mga Ardashir. Nang dahil sa kanya kaya tayo ngayon ay nandito nagdadalamhati.”

Wika nang Hadi Yusuf, “at hindi ako ang nakakalimot dito Adi Makbule.”

Wika nang Adi Dilshed, “hindi tayo mga banal. Walang sinoman ang malinis at gumawa nang hindi maganda sa kapwa. Ang mahalaga at kinakailangang gawin, ngayon ay para sa Ja’khar.  Gusto niyong ibigay ang kapayapaan at linlangin ang mga tao…malaya niyong gawin kung anoman ang gusto niyo ngunit hindi maaaring itago ang kaguluhan— ang kaguluhan ay kaguluhan. Hindi kailanman magagawang itago kung anoman ang pinakawalan na. Nandiyan na iyan. Gayon bakit hindi ito gamitin sa ating kapikanabangan? Kailangan natin nang tulong pero hindi ibig sabihin noon wala na tayong gagawin pang iba. At bahagi nang pagkilos ay kung magagawa din natin magbigay nang tulong sa mga tutulong sa atin. Nandiyan ang Ka’desh at ang Qaa’ur. Ang Malawak na Andes nang Kanluran. O mga Hadi at Adi” Tumayo ang Adi Dilshed sa kanyang pagkakaupo sa upuang batong nakadikit sa dingding sa loob nang bulwagan nang tahanan. Nakatungkod sa kanyang tikin. Pagpapatuloy niya, “panahon naman siguro para humingi tayo nang pakiusap gayon alam natin na ang mga susunod na mga panahon ay ang pinakamahirap.” Nagsimula siyang maglakad palabas nang bulwagan nang tahanan ng mga Harith. Bago siya lumabas paalala niya sa mga ito, “hindi na natin maaaring itanggi kung anoman ang totoo. Dahil napakalayo natin sa katotohanan!”

Matapos noon tuluyang umalis ang Adi Dilshed sa loob nang bulwagan nang tahanan.  Sinubukan niyang habulin ang matanda para alalayan ito ngunit tumanggi ito at sinabing alam nito ang pasikot-sikot nang tahanan nito at hindi na kailangan pang alalayan.

Naglakad itong mag-isa patungo sa loob nang silid nito.

Sa pagbalik niya narinig niya ang sinabi nang Hadi Yusuf tungkol sa paalala sa kanila nang Adi Dilshed kung hindi ba nito nalalalaman na hanggang ngayon ay may utang pa sila sa mga mangangaraba nang Qaa’ur at hindi sila maaaring tulungan nang Ka’desh gayong nagkukupkop sila nang mga takas galing dito.

Bumalik siya sa loob nang bulwagan.

Wika nang Hadi Batul, “may punto ang amma, hindi natin maaaring itanggi kung anoman ang maaaring mangyari sa mga susunod na mga buwan. Wala tayong pamahalaan. Paano tayo magluluklok nang bagong Hadezar, sino pa ang kakatawanin para maging Hadezar. Ang aking ama ay hindi isang Hadezar ang aming tahanan ay mistulang kinalimutan na nakaraan…”

Wika niya, “hindi ba maaari ang Hadi Faysal?”

Wika nang Hadi Faysal, “huwag mo nang ipilit kung ano ang hindi.”

Tugon nang Hadi Batul, “paano tayo nakakatiyak na ang Hadi Faysal ang tagapagmana nang pagiging Hadezar. Ikaw man ang patnugod at pinuno nang tahanan hindi ibig sabihin nito maaari ka nang maging Hadezar!”

Sabat nang Hadi Fadil, “kagaya na lamang nang nangyari sa Hadi Rahim nang tahanan ng mga Barakat.”

Tugon nang Hadi Faysal sa kanya, “at sa iyong ina. Ngunit magkagayonman ang punto dito ay hindi ang pagbagsak nang ating pamahalaan, kung hindi ako nagkakamali, bagkus nang ating tahanan Adi Makbule. Iyon ang totoo” Binaling nang kanyang asawa ang pansin nito sa Hadi Yusuf. Dagdag nito, “Wala na tayong magagawa pa kung hindi maging katulad na lamang nang iba. Isang kalunuslunos na katotohanan.”

Hindi rin nagtagal nagbigay sa kanila nang paggalang ang Hadi Yusuf at ang asawa nitong si Adi Arwa sa pamamaalam nang mga ito. Sinundan ito nang batang Hadi Fadil sa pagbibigay nang pagdadalamhati nito sa pagkamatay nang Hadezar nang tahanan ng mga Roshan na Nakakapagtaka na wala man lang isa sa mga nasa ilalim nang pamumuno nang yumaong Hadezar ang nagbigay nang huling paggalang sa labi nang Hadi Mahdi.

Nananatili sa kanilang tahanan ang mag-aasawa, ang kanilang panganay na anak na si Adi Ismat at ang asawa nitong si Hadi Batul kasama ang mga anak nito na nakatulog na sa loob nang silid ng amma.

Nang gabing iyon, nilinis niya ang kanyang mukha. Tinanggal niya ang buhok sa pagkakatali nito, ang mga perlas na hikaw sa kanyang mga tenga, ang mga singsing na gawa sa ginto at tansong-dilaw sa kanyang mga kamay at panghuli saka niya hinubad ang itim na Báta, at isa-isang ipinatong ang mga ito sa mababaw na lamesa na nasa loob na kanilang silid mag-asawa. Lumabas siya sa kanilang silid. Sinilip niya ang kanyang mga bunsong anak sa loob nang silid nang mga ito. Nakita niya ang Hadi Batul na natutulog sa kama nang Hadi Malik at ang dalawa niyang musmos na magkatabi sa kama nang kanyang panganay na anak na lalake.

Kasunod noon bumaba siya mula sa ikalawang palapag nang tahanan. Nakita niya ang Hadi Faysal na nasa malawak na lupain sa gitna nang tahanan malapit sa pinagsunugan nang labi nang maimpluwensyang Hadezar ng kanilang panahon. Nakatingkayad ito nang upo, unti-unting kinukuha ang mga labi at abo nang yumaong Hadezar. Napansin niyang bumubulong-bulong ito. Kinakausap nito ang abo at mga buto nang ama habang iniipon sa loob nang maliit na bangang nasa tabi nito.

Gusto niya itong lapitan.

Nang hindi niya inaasahan, isang nilalang ang papalapit sa kanya nang hindi niya nalalaman. Basang-basa ang buong katawan nito, mula ulo hanggang paa. Ang buhok nito ay basa at kasing itim nang itim na bato. Ang suot nitong panloob na damit ay sira-sira, may mga lumot at marumi habang tumutulo ang tubig sa ilalim nang laylayan nang damit nito. Ang Balat nito ay maputla, ang mga kuko nito ay nangingitim, madungis at may mga sugat sa mga braso. Gilitan ang leeg nito at dahan-dahan itong lumalapit sa kanya habang naiiwan ang mga bakas nang mga paa nito sa sahig na bato nang tahanan.

Lumapit ito sa kanya. Bulong nito sa kanya nang may kaskas ang bawat sambit at may kumakawalang hangin, “bakit hindi mo siya lapitan, Adi Makbule! May karapatan kang lapitan siya at yakapin siya. Ikaw ang kanyang asawa!” Pero hindi niya ito ginawa. Tinalikuran niya ang kanyang asawa. Hinayaan niyang ipagluksa nito ang ama nito habang siya isa-isa niyang pinatay ang mga nakasinding timsim sa nakapaligid na pasilyo sa malawak na lupain sa gitna nang tahanan. Pagkatapos noon sinilip niya ang Adi nang tahanan at nakita niya ang kanyang panganay na kausap ang amma nito.

Nang gabing iyon nagniig sila nang Hadi Faysal. Pinagsaluhan nila ang isa’t isa. Nakayakap sa kanya nang mabuti ang Hadi Faysal. Nakayakap siya dito nang mabuti habang hinihimas niya ang likuran at umiiyak ito sa kanyang likuran. Alam niyang may maaaring gawin ang Hadi Faysal, alam niya iyon ngunit minabuti nitong huwag itong gawin at itama kung anoman ang pagkakamaling ginawa nang tahanan nito.

Gusto niyang malaman kung nasaan ang kanyang kapatid…kung tuluyan na nga ba itong umalis sa kanilang bayan at kinalimutan ang Ja’khar na nagsilbing masalimuot sa kanilang magkakapatid. Tinanggal niya ang kanyang pansin sa kisame nang kanilang silid mag-asawa.

Nakayakap sa kanya ang Hadi Faysal habang siya ay nakahiga sa kanyang likuran. Binaling niya ang kanyang pansin sa malikmatang gumuguhit sa dulo nang kanyang mga mata…gayong nakita niya ang nilalang na nakaupo sa mataas na upuan na malapit sa mababaw na lamesa na nasa loob ng kanilang silid. Naka-de-kwatro ito nang upo at pinagmamasdan siya sa hindi kalayuan.

Ang Hadi Batul

Sa pagbukas nang lagusan sa tahanan nang mga Roshan, bumungad ang pagpasok nang Adi Ismat habang bitbit nito at nakatali sa katawan ang kanilang bunsong anak na si Hadi Hazan. Nasa likuran siya nito at kasunod lamang, nagtatago sa mga anino nang mga naglalakihang lagusan ng pintuan. Unang pumasok ang kanyang asawa pagkababa at pagkababa nito sa sinasakyan nilang alagang asong-gubat. Agad itong tumuloy sa loob nang tahanan habang naiwan siya kasama ang kanyang panganay at ang kanilang alaga.

Pumasok ang kanyang asawa sa loob nang kanilang tahanan habang dinala niya ang kanilang mga alaga sa loob nang yungib nang tahanan. Binuksan niya ang yungib nang tahanan ng mga Roshan. Tumuloy sila nang kanyang anak, habang buhat-buhat niya ito sa kanyang likuran. Pumasok sa loob nang yungib at saka pinakawalan ang alaga sa pagkakatali nito, at sa paratilya at sapin na nasa likuran nang asong-gubat. Sinarado niya ang lagusan nang yungib at saka lumabas sa kabilang lagusan na nagdudugtong sa loob nang kanilang tahanan. Sinarado niya ang pintuan nang lagusan, tinakpan ang pintuan ng pantapis at lumabas nang madilim na pasilyo, bumaba sa mga nakaangat na sahig nang tahanan at naglakad sa malawak na lupain sa gitna nang kanilang tahanan. Sinarado ang pangunahing lagusan at saka bumalik papasok sa loob nang kanyang tahanan.

Sa kanyang paglalakad sa malawak na lupain sa gitna nang tahanan, nabaling ang kanyang pansin sa nakasinding kawan na may tatlong panungkod na paa at nakapatong sa plataporma nang tahanan. Kasunod noon nabaling ang kanyang pansin sa bulwagan sa loob nang tahanan at tumuloy siya papasok sa kanyang tahanan.

Pumasok siya sa loob nang bulwagan bitbit ang panganay na anak na isang taong gulang at doon, nakita niya ang kanyang nakatatandang kapatid, Ang Adi Hikmet kausap ang kanyang ina at ang Hadi Fadil. Lumapit siya sa mga ito at sa kanyang paglalakad napansin niya, hindi sa kalayuan nang mga ito, nagtatago sa kasuluksulukan ang Hadezar nang tahanan ng mga Barakat.

Nagbigay siya nang paggalang sa mga ito, pagkatapos noon agad din siyang umalis sa bulwagan at dinala ang kanyang anak sa kanilang silid mag-asawa sa ikalawang palapag nang tahanan kung saan naroroon ang kuna nang anak. Ibinaba niya sa kuna ang hadi Merkabah. Inayos ito nang mabuti…at saka lumabas nang silid-tulugan.

Tanong niya, “akala ko umalis na kayo!”

Wika nang Hadi Yasir sa kanya, “wala kang dapat na ipag-alala…para sa iyong kaalaman wala na kami dito!”

Pagtataka nang Hadi Batul, “kung ganon ano ang ginagawa niyo pa dito!”

Wika nito sa kanya, “bago ako umalis may gusto akong sabihin sa iyo…at gusto ko makinig kang mabuti.”

Nabigla ang Hadi Batul. Hindi siya mapakali sa mga sandaling ito habang nakaupo sa isa sa mga batuhang upuan na nakadikit sa dingding ng tahanan.

Pagpupumilit nang Hadi Yasir sa kanya, “Hadi Batul…Hadi Batul! Kailangan mong pakinggan ang lahat nang sinasabi ko sa iyo. Para ito sa kinabukasan nang iyong tahanan at nang Ja’khar. Naiintindihan mo ba? Para ito sa iyo…sa iyong kasaysayan at sa magiging kasaysayan pa nang buong Ja’khar sa ilalim nang iyong pamumuno.”

Nagulat siya. Tumango-tango siya.

Wika nito sa kanya, “mabuti kung ganon. Ngayon unang-una sa lahat bago ko kailangang sabihin sa iyo ang mga kailangan mong gawin, gusto kong sabihin sa iyo na hindi pa ito ang tamang pagkakataon para muling ibalik ang kalipunan ng mga Hadezar. Sinabi na sa akin nang iyong ina kung ano ang mga nangyari sa pag-uusap sa tahanan ng mga Harith. Alam ko kung bakit ito ginagawa nang tahanan ng mga Harith…Isang paghihigante. Malinaw na gusto nilang paghigantihan ang pagkamatay nang kanilang patnugod, pinuno nang kanilang tahanan.”

Wika niya, “ikaw ang pumatay sa Hadi Mahdi!”

Ngumisi ito sa kanya. Tugon nito, “oo…ako ang pumatay sa Hadezar pero sabihin mo sa akin kailangan niya nga bang talaga na bantaan ang pagpatay sa aking mag-ina?” muli itong ngumiti sa kanya. Dagdag nito, “O Hadi Batul nang dahil sa kanya at sa kanyang impluwensya maraming tahanan ang bumagsak at nasira…at isa na ang tahanan ng mga Barakat sa mga nasira!”

Tanong niya, “ano ba ang gusto mong ipagawa sa akin?”

Wika nito sa kanya, “ang gusto ko pangalagaan mo at pamunuan mo ang gagawing pagpupulong sa pagitan nang inyong mga tahanan at nang kapisanan nang mga magsasaka at mga may-ari nang mga lupain.”

Wika niya, “tama nga… Ikaw nga ang may dahilan kung bakit hindi naging bahagi nang kalipunan ng mga Hadezar ang aking tahanan. Kung bakit wala kaming napala nang tulungan ka namin. Matapos mong hingin ang tulong namin na tulungan kang patakasin sa Ja’khar? Ngayon naman hinihingi mo ang tulong ko, na tulungan at kampihan ang aming mga kalaban!”

Wika nito sa kanya, “hindi ako!”

Pagtataka niya, “ano?”

Dagdag nang Hadi Yasir, “hindi ko sila tinulungan o kinausap para kalabanin ang inyong tahanan. Hindi ako ang lumikha nang isang kapisanan na para sa mga magsasaka at sa mga may-ari nang mga sakahan. Sila…sila ang kumilos, hindi dahil sa inyo ni kahit sa aking pag-uutos. Tinanong nila ako, nandiyan ang iyong kapatid siya ang kasama ko nang dumating ang Hadi Eno at Adi Baqira sa aming tahanan, siya ang magpapatunay na ako ang unang-unang tumutol na hindi makabubuti na gawin ito ngayon!”

Tanong nang Hadi Batul, “ngayon?”

Wika nito sa kanya, “oo ngayon…dahil hindi magtatagal mangyayari at mangyayari ang bagay na ito sa Ja’khar at sa mga susunod pang mga estadong lungsod sa labas nang Ja’khar. Alam mo ba kung ano na ang nangyayari ngayon?”

Pagtataka nang hadi Batul sa kanya, “ikaw alam mo ba ang nangyayari ngayon sa iyong paligid?”

Tugon nito, “hindi!”

Ngumiti ang Hadi Batul. Wika niya dito, “wala kang kaalam-alam para pangaralan ako at tanungin kung alam ko ang nangyayari sa labas nang ating bayan kung ikaw mismo hindi mo nakikita kung ano idinulot mo para sa aming bayan. Ang lahat nang kamatayan, ang ginawa mong kaguluhan…hindi ako nakakalimot bahagi ako nang pagmamanipula mo. Sinasabi mo sa amin kung ano ang gusto naming marinig, paniniwalaan ka namin…tutulungan ka namin sa huli hindi kami ang makikinabang. Akala ko, kahit kailan simula nang bata pa lamang ako at pinakasalan ko ang iyong pamangkin…hindi na dapat pa kaming naniwala sa inyong mag-asawa. Kinuha mo ang aking kapatid sa aming tahanan, ngayon hindi ko na siya kilala pa…”

Tumayo siya sa kanyang pagkakaupo sa isa sa mga batong upuang nakadikit sa dingding nang bulwagan. Kasunod noon lumabas siya nang bulwagang silid. Iniwan ang mga ito at nagsimulang maglakad papasok sa madilim na bahagi nang pasilyo. Hinawi ang tapiserya na tumatakip sa lagusan at sa pinto. Binuksan ang pintuan at pumasok sa loob. Nakita niya ang mga asong-gubat sa loob na nakahiga at nagpapahinga. Ngayon niya lang napansin Mamé na naroroon sa loob nang yungib. Ang bigat-bigat nang kanyang pakiramdam. Hindi niya alam kung ano ang nararamdaman niya, kung ano ang gusto niyang maramdaman nang mga sandaling ito.

Hanggang sa bumukas ang yungib ng tahanan at narinig niya ang pagtawag sa kanya nang kanyang nakatatandang kapatid.

Wika nito, “…pwede ba tayong mag-usap!”

Tinawag siya nito sa pangalawang pagkakataon. “Hadi Batul!”

Nilingon niya ang kanyang kapatid. Nakita niya ito na nakatayo sa kanyang harapan. Nakabukas ang lagusan nang silid. Nakahawi ang tapiserya nang pintuan. Naroroon ang Adi Hikmet, na nagbubuntis.

Wika nito sa kanya, “natatandaan mo noon kapag pinagagalitan ka palagi ka ditong nagpupunta!”

Hinawi nito ang tapiserya. Sumilip sa likuran nito at saka muling ibinaling ang pansin nito sa kanya. Pumasok ito sa loob nang yungib. Sinarado ang pinto nang lagusan.

Pagtataka niya, “ano ba ang ginagawa mo dito?”

Wika nang Adi Hikmet sa kanya, “wala gusto lang kitang makausap.”

Wika niya, “kung sa inaakala mong mapipilit mo kong gawin kung anoman ang gustong gawin nang iyong asawa nagkakamali ka, Hindi mo ako mapipilit!”

Wika nang Adi Hikmet, “sige…hindi kita pipilitin kung ayaw mo. Maaari mo ba akong tulungan na makababa.”

Lumapit siya sa kanyang kapatid. Hiningi niya ang kamay nito at ibinigay nito sa kanya ang kamay nito. Tinulungan niya itong makababa sa yungib. Nagpasalamat ito sa kanya.

Tanong niya dito, “kailan ka manganganak!”

Wika nito sa kanya, “matagal pa, dalawang buwan pa.”

Wika niya, “kung mangyari iyon…wala ka na dito sa Ja’khar! Saan ba kayo pupunta nang Hadi Yasir!”

Wika nito, “hindi ko pa alam.”

Tumango-tango siya. Sinabi niya na makabubuti kung sa Qaa’ur maisisilang nang kanyang kapatid ang anak nito…may nakapagsabi sa kanya na mabuti daw ang pagpapaanak nang mga Mata kung gugustuhin nitong maisilang ang panganay sa mga isla nang liwanag nang buwan.

Tanong nang kanyang kapatid sa kanya, “doon sa sinabi mo sa Hadi Yasir. Totoo ba iyon, hindi mo na nga ba talaga ako kilala?”

Tugon niya, “hindi ko na alam!”

Wika nito, “naiintindihan ko.” Lumapit ito sa isa sa mga haligi. Sinubukan nitong tumungkod dito. Gayong nakaramdam siya nang pag-aalala sa kanyang kapatid. Naghagilap siya nang mauupuan nito at nang nakakita pinaupo niya ito sa mataas na upuan na malapit sa pagawaan nang yungib.

Sinubukan niyang tulungang makaupo ang kanyang kapatid. Gayong tumanggi ito at sinabing kaya na nito.

Wika nang Adi Hikmet, “Hindi na kailangan— Alam mong hindi mo dapat ginawa iyon sa Hadi Yasir. Kahit anoman ang isipin mo hindi masama ang layunin niya para sa inyo!”

Ngumisi siya. Tulad nang inaasahan mauuwi rin ang kanilang pag-uusap sa ganito.  Tugon niya, “pero hindi rin ibig sabihin noon na makakabuti iyon para sa amin…”

Wika nito, “hindi masama ang Hadi Yasir!”

Wika niya, “o Adi Hikmet hindi mo kailangang ipagtanggol sa akin ang iyong pinakamamahal na asawa! Ilang ulit ka na ba niyang sinaktan at niloko.”

Wika nang kanyang kapatid, “nagkakamali ka.”

Wika nang Hadi Batul, “Adi…tama na!”

Tumayo ito sa kinauupuan nito. Pagpapatuloy nito sa kanya, “subukan mong kausapin ang Hadi Yasir. Makinig ka sa kanya dahil mahalaga ang sasabihin niya sa iyo. May kinalaman ito sa kinabukasan nang tahanan ng mga Roshan!”

Bumukas ang lagusan na nagdudugtong sa loob nang tahanan at sa yungib. Narinig nila ang pagbukas nang pintuan dahilan upang lumingon silang pareho sa gayon nabaling ang kanilang pansin sa kanilang ama. Tinawag nang Hadi Yusuf ang kanyang nakatatandang kapatid. Sinabi nito dito na matapos na makapagtanghalian sa kanilang tahanan ay maaaring ang mga ito na dumito. Nagkausap na ang kanyang ama at ang ahas na Hadezar. Sinabi nito sa kanila na pinaliwanag na nito dito na makabubuting umalis sila nang Ja’khar sa kalagitnaan nang gabi gayong iilan ang maaaring maghinala na tinatago nila ang mga ito sa kanilang tahanan.

Bagay na sinang-ayunan nang Adi Hikmet.

Matapos noon tinawag siya ng kanyang ama. Inutusan siya nitong tumulong sa paghahanda nang kanilang kakainin ngayong pananghalian.

Bagay na kanyang tinalima.

Tinulungan niya ang Hadi Yusuf na magluto nang kanilang tanghalian. Nagluto sila nang karne nang Mantahungal na kanilang inihaw. Nagsaing siya nang kakanin na malagkit at naglaga nang mais. Gumawa ang kanyang ama nang sawsawan na mula sa pinaasim na singaw nang gata na mula sa puno nang buri. Pinipig na mula sa pinatuyong hindi pa nahihinog na bunga nang mais at maanghang na pampalasa.

Tumulong ang Hadi Fadil sa paghahanda nang kanilang pananghalian sa loob nang bulwagan nang tahanan. Nakita niya ang kanyang asawa na kinakausap nito ang tiyo nito habang buhat-buhat nilang pareho ang kanyang mga anak. Hindi niya alam kung ano ang mararamdaman niya nang mga sandaling iyon. Kung ano ang isinisiksik nang Hadi Yasir sa isipan nang kanyang asawa.

Pinagsaluhan nila ang tanghalian nang hapong iyon.

Matapos ang pananghalian umakyat siya sa hardin sa ikalawang palapag nang tahanan sa balkon na nasa ibabaw nang yungib nang tahanan nang kanilang mga alagang hayop. Umupo siya sa isa sa mga malalapad na mga upuan na may mababaw na sandalan at mahahabang patungan nang kamay. Sinubukan niyang ipikit ang kanyang mga mata. Ngunit hindi siya makatulog.

Nang hapong iyon sa kanyang pag-iisa narinig niya ang tinig nang Hadi Yasir.

Sinabi nang ahas na hadezar sa kanya na alagaan niya ang kapatid nito at ang pamangkin nito na kanyang asawa. Na huwag niyang hahayaan na may mangyaring hindi maganda sa dalawang ito. na siya na ang bahala sa mga ito.

Pagkatapos noon hindi niya na ulit narinig pa ang tinig nang Hadezar.

Nang gabing ito umalis nang Ja’khar ang mga ito sa kanilang tahanan. nagpaalam ang Adi Hikmet sa kanyang mga magulang. Tinalikuran niya ito…Hindi nagtagal tuluyang umalis ang mga ito sa kanilang tahanan sakay kay Amarok at Mamé.

Matapos noon bumalik sila sa loob nang kanilang tahanan. Sinarado niya ang pintuan nang lagusan habang tuluyang pinatay nang kanyang ama ang nakasinding kawan.

Alam nang lahat na para ito sa ikabubuti nang higit na nakararami.

Pagkapatay nang mga nakasinding timsim umakyat siya sa ikalawang palapag ng kanilang tahanan Pumasok sa loob nang kanilang silid mag-asawa kung saan nakita niya ang Adi Ismat na nag-aalaga sa Hadi Hazan.

Sinarado niya ang pintuan nang kanilang silid. Hinayaan niyang nakabukas ang mga durangaw para pumasok ang malamig na simoy nang hangin. Kasunod noon hinubad niya ang kanyang suot na Báta. Ipinatong ito sa mataas na lamesa malapit sa nakasinding timsim sa loob nang kanilang silid.

Umupo siya sa mataas na upuan. Tinanggal niya sa pagkakatali ang kanyang mga sandalyas gayong habang ginagawa ito tinanong niya ang kanyang asawa kung ano ang sinabi nang Hadi Yasir dito kanina matapos sa pananghalian nang nakita niyang kausap nito ang kanyang asawa.

Sinabi sa kanya nang Adi Ismat na himukin siya nitong paburan ang kapisanan nang mga magsasaka at pamunuan ang mga ito na palakihin ang Ja’khar hanggang sa kabilang ilog.

Bagay na kanyang ikinangisi. Tinanong niya ang kanyang asawa kung iyon lang ang sinabi nito dito. Bagay na sinang-ayunan nito sa kanya. Tinanong siya nito kung may kailangan pa ba siyang malaman.

Gayong itinanggi niya.

Sinabi nang Adi Ismat sa kanya na makabubuti kung susundin niyang gawin ang sinabi ng ahas na Hadezar. Sinabi nito sa kanya na walang masama kung susubukan nitong gawin ang sinasabi nang Hadi Yasir, ang matagal na dapat ginawa, at sinubukang gawin nang Ja’khar. Gayong sa tingin nito na ito ang makabubuti para sa lahat.

Matapos noon tinanong siya nito kung ano ang sa tingin niya. Gayong hindi siya nagbigay nang tugon dito. Hinubad niya ang suot niyang saluwâl at humiga sa kama nilang mag-asawa nang nakabahag lamang at saka binaling ang pansin sa kisame nang kanilang habang nakaunan sa kanyang batok ang kanyang nakayuping kaliwang braso.

Pinagmamasdan niya ang kisame…

Nang sumunod na araw isang pagpupulong ang hiniling nang kapisanan nang mga magsasaka sa tahanan nang mga Roshan. Nagpaalam ang Hadi Eno sa kanyang ama nang makausap ito kahapon sa hindi sinasadyang pagkikita kung mamarapatin nang kanyang ama na pagbigyan nila ito sa pagkakaroon nang talastasan. Bagay na unang pinagtakahan nang kanyang ama.

Inilahad ito nang kanyang ama sa panananghalian kasama nang mga Barakat. Gayong nang hingin nang Hadi Yusuf ang palagay nang ahas na Hadezar wala itong nasabi kung hindi kilala nito ang Hadi Eno at hindi ito gagawa nang hindi maganda at ikasisira nang tahanan nito at nang pangalan nang ama nito. Na sa kanyang palagay ay malinaw na sinasabi nang ahas na Hadezar na sila na ang bahala sa Ja’khar gayong hindi naman nakapagtataka na lantaran na nilang pinalalayas ang mga ito sa kanilang bayan.

Pinagbigyan nang kanyang ama ang pagkakaroon nang pakikipagtalastasan sa Hadi Eno…Nang umagang ito dumating ang mga ito sa kanilang tahanan. Kasama nang pinuno nang kapisanan nang mga magsasaka at may-ari nang mga taniman, at may-ari nang sakahan nang maisan na si Hadi Eno ang Hadi Ogeyerg na pinaglilingkuran nang kanyang nakababatang kapatid at ang Hadi Garam na kanyang pinagtatrabahuhan.

Nang hapong iyon pinag-usapan nila ang balak nang kapisanan na palawakin ang bumubuo dito. Hiningi nang mga ito ang payo nang kanyang ama na kung makabubuting kumbinsihin at kausapin nang mga ito ang mga mangingisda at ang mga unyon na nagtatrabaho dati sa ilalim nang patnugot nang tahanan ng Hadi Khalil.

Tinanong nang kanyang ama kung ano ang dahilan kung bakit ang mga ito ay hinihingi ang payo nito.

Gayong sinabi nang Hadi Eno sa kanila na makabubuti ang pagsangguni sa tahanan ng mga Roshan dahil hindi maitatanggi ang malasakit at katapatan nito sa kanilang bayan…bagay na kung tutuusin ay isang malinaw na pabagsak sa kanilang tahanan.

Sinabi nang Hadi Ogeyerg na gayong malinaw na walang kakayahan ang kalipunan nang mga Hadezar na mamuno marapat lang na pagbigyan ang Kapisanan na tumulong sa pag-aalaga at pamumuno habang hindi pa tuluyang nakakabangon ang Kalipunan nang mga Hadezar.

Tinanong niya ang Hadi Garam kung ano ang palagay nito sa pag-uusap gayong tulad nang mga ito ay lantaran ang panghahamak sa kanilang tahanan. Tinanong niya ang kanyang pinagtatrabahuhan kung may sama ba nang loob ito. Gayong tinanggi ito nang Hadi Garam at sinabing katulad rin niya ay para ito sa malaking tulong na makukuha nang tahanan nito at maging sa ikabubuti nang Ja’khar.

Sinabi nito sa kanya na walang masama kung pakikinggan ang kapisanan gayong sila ang tunay na kumikilos para sa Ja’khar.

Hindi niya nagustuhan ang pananalita nang Hadi Garam. Pinigilan siya nang kanyang ama na gumawa pa nang kaguluhan.

Sinabi nang kanyang ama kung ano ang nararamdaman nito. Humingi ito nang tawad sa mga ito sa kadahilanang wala itong maibibigay na tulong…o kung kagustuhan nang mga ito na kausapin ang tahanan ng mga Harith at kumbinsihin ang mga ito na tumulong para sa pag-uusap nang mga ito dito ay hindi kayang gawin nang kanyang ama. Sinabi nang kanyang ama na wala itong masasagot na kahit ano. Magkagayonman ibinigay nang kanyang ama ang buong tulong sa pag-usad na ito nang Ja’khar kahit pa masakit sa loob nito ang pag-amin nang pagkatalo.

Malinaw na isa itong pagkatalo nang kanilang tahanan. Gayon sa kanilang pag-uusap nang kanyang ama kung bakit ito ang naging desisyon na panigan at tulungan ang Kapisanan ay sinabi nito na paano sila mananalo kung ang kanilang kalaban ay kanilang pinamumunuan din.

Sinabi nang kanyang ama na hayaan ang mga ito na gawin kung anoman ang gusto nilang gawin hindi magtatagal babalik din ang mga ito at hihingin din ang kanilang tulog…sa huli sila ang tunay na magwawagi. Ang kailangan lang gawin ang maghintay at tulungan ang mga ito habang pinalalasap nila sa mga ito ang sandaling kalayaan.

Kinausap nang kapisanan nang mga magsasaka, nang may-ari nang mga sakahan at taniman maging nang pagpaparami nang mga hayop ang mga unyon na tapat na naglilingkod sa tahanan ng mga Ardashir, ang mga mangingisda, ang nag-aani nang mga asin at nagtatanim nang mga nakakalasing na inumin at nagtatanim nang mga pampaanghang na pampalasa, at ang mga gumagawa nang mga sasakyang pandagat na sumapi sa kapisanan kapalit ang kaparakan na may layuning pamahalaan ang sarili sa iisang pamumuno habang umuugong-ugong ang pamahalaan nang kalipunan ng mga Hadezar. Kasama sa kaparakan nang mga ito ay tuwiran at payak na pagpapalitan nang produkto nang walang halong pangingialam nang kanilang mga tahanan ng mga Harith at Roshan.

Panatilihin ang saligan na buo, suriin, bantayan at bawasan ang kapangyarihan at impluwensya nang kanilang mga tahanan at higit sa lahat ang hindi na maulit pang kaguluhan na makailang beses nang nangyari sa kanilang bayan na sila-sila rin ang nagdulot nang karahasan at takot.

Kinausap nang kanyang ama ang Adi Dilshed. Sinabi nito sa matabing Adi na panahon na para bumaba ang kanilang tahanan sa yabang at dunong na tinataglay nang mga maliliit sa kanila.

Dagdag nang kanyang ama ginawa ito nang Hadi Yasir ng makailang ulit kasama ang kanyang kapatid sa paglilibot sa buong nasasakupan nito. Naging kabahagi ang mga ito sa tahanan ng mga Barakat sa ilalim nang pamumuno ng Hadi Yasir, sa bawat kainan at tawanan…

Gayong sa tingin nang Adi Dilshed alam nito kung bakit ito ginawa nang ahas na Hadezar. Isa itong isterismo sa takot nang pagbagsak. Mga dagang tumatakbo papalayo sa lumulubog na sasakyang pandagat.

At nauunawaan ito nang matandang Adi nang tahanan. Gayong tiniyak nito na paikot-ikot lang ang lahat sa daigdig, na darating ang araw na babalik ang mga ito sa kanila at sila ang magiging mabuti mula sa larawan nang kasamaang pinipinta nang mga ito sa kanila.

Saloobloob niya hindi lang produkto o serbisyo ang ibinigay nang Hadi Yasir, gayong ginagawa rin nila ito, bagkus itinuring nang mga ito na kabilang sa tahanan ng mga Barakat.

Sumabat siya sa pag-uusap nang kanyang ama at nang Adi Dilshed habang nasa loob sila nang pabilyo nang tahanan nang mga Harith. Sinabi niya na sa tingin niya sa tinuran nang Adi Dilshed na hindi ito tungkol sa kanilang pagmamalabis o sa kanilang pagiging masama sa mga mata ng kapisanan bagkus naniniwala siya na tungkol ito sa gutom…at hindi sa pagtuturo nang magpababalingan ng sisi.

Marami ang nagugutom…marami ang nagtatrabaho sa ilalim nang isang pamunuan gayong unang-una hindi pa lubusan na nakakabangon ang kanilang bayan mula sa pinsala nang nagdaang masamang panahon, sa pagpasok nang maagang taglamig at pagka-unano nang mga tanim. Lalo na ang utang nila sa mga manlalayag at mangangarabana na kada dating ay binabawasan ang laman nang dapat sa kanila.

Na ang totoo kailangan nilang magpasalamat nang marami dahil mahabang panahon man ang dulot nang ginagawa nang mga ito sa Ja’khar, lalo pa na paparating ang pagpasok nang panahon nang tag-ulan, ay halos hindi ito mararamdaman nang kanilang bayan liban lamang sa mas mababa sa kanila at sa mga hikahos.

MALAKITH

Sa timog-kanlurang bahagi ng Ka’desh matatagpuan ang magiting na isla at tahanan ng mga Gador— Ang Gador’Ur, ang isla ng itim na Bato. Isa ang mga Gador sa tatlong unang mga lahi na nakarating sa malayang Andes nang Silangan sa pamamagitan nang tulay na mga lupa tatlong libong taon na ang nakararaan. Mula sa Mahiwagang Andes nang katimugan pinaniniwalaan na naglakbay sila sa Sungay nang Mahiwagang Andes patungo sa kung saan ngayon na mas kilala ang timog na bahagi nang Malayang Andes.

Ang mga Kesh, Gador at mga Erebo ang tatlong mga lahi na nakarating sa Malayang Andes ng Silangan. Nagtungo sa hilagang bahagi ang mga Erebo kung saan itinayo nang mga Erebo ang sarili nilang bayan at pamahalaan na hindi kalaunan ay sinakop at pinagbagsak nang mga dayuhang nag-ibang dagat at tumakas mula sa tuluyang pagbagsak nang imperyo nang mga Vanlandi, ang Herren’si nang Asbalta. Habang nanatili ang mga Kesh at mga Gador sa katimugan kung saan nagagawa nilang makapaglakbay at makapagpalitan nang mga produkto at serbisyo sa pamamagitan nang tulay na mga lupa na nagdudugtong sa Malayang Andes nang Silangan at sa Mahiwagang Andes nang Kanluran bago ito tuluyang nilamon nang mga karagatan.

Nanatili ang mga Kesh at Gador sa katimugan sa sumunod na mahabang panahon kasabay nang pagbabago ng mga panahon. Nagdulot ito nang kakulangan nang pagkain at kawalan nang mga lupain na maaaring sakahan sa paglawak nang nagbabagang lupain. Sa sumunod na mga panahon sinubukang sakupin ng mga Kesh at Gador ang mga bayan nang Ja’khar at Qaa’ur ngunit pawang ang kanilang mga pananakop at marahas na pagnanakaw ay hindi nagtagumpay, lalo na sa Ja’khar.

Sa huli nagkasundo at napapayag nang mga pinuno nang Ja’khar at Qaa’ur na makipagpalitan nang mga produkto at serbisyo ang kanilang mga bayang sa dalawang bayan na nasa dulo nang kanilang daigdig. Kapwa parehong nagkaroon ng pagkakatatag nang isang pamahalaan at lipunan ang dalawang bayan. Sa tulong nang mga Qaa at Taiaman itinatag ang bayan nang Ka’desh habang minabuting piliin nang mga pinuno ng mga Gador ang pagiging mailap nang kanilang mga lahi at pagkakagawa nang isang napakataas na muog na pumapalibot sa buong isla at ang mismong mga haligi ay nakatarak sa mga lupa, ngayon kapag inisip ang Gador’Ur ang laman nang mga isipan nang mga mangangarabana at mga dayuhan kung hindi ang kanilang isla na gawa sa itim na mga bato at ang mga nagtataasang mga muog na mas makapal pa kaysa sa mga balat ng isdang Bakunawa na naninirhan sa mga ilog nang hilagang bahagi ng Malayang Andes at sa mga daliri nang Mata.

Nanatili ang mga Kesh na mga kapanalig nang Ja’khar at Qaa’ur habang bumalik sa pagpipirata at pagnanakaw ang Gador. Umunlad ang Ka’desh at nakilala ang bayan nang mga ito na tahana ng mga magigiting na mga mandirigma na pinamumunuan nang mga pinuno na tinatawag na mga Herren at maaaring pabagsakin sa pamamagitan nang paghamon nang masmalakas at masmakapangyarihan.

Kailanman wala nang narinig pa na kahit ano sa loob nang Gador’Ur liban lamang sa bawat tumatakas na mga Gador at tumatawid sa ilog nang mga luha at nagagawang tumakas mula sa mga lubak nang Hardin nang mga Buto at nakakarating na Qaa’ur at Ka’desh na nagsasabing patuloy ang nararanasang kahirapan sa loob nang bayan, kagaya na lamang sa mga nakalipas na mga kasalukuyang panahon. Minsan ang ga tumatakas o nakagagawang tumakas ay hindi na nakikita pang buhay at bangkay na lamang na palutang-lutang sa matatarik na baybayin at sa dagat nang tag-init.

Sa taong Dalawangdaan at pitumpu Eo nagsimula ang pag-angkin nang mga Kesh sa bayan nang Gador’ur sa hindi malamang dahilan, ito ay kumalat sa apat na sulok nang Malayang Andes nang Silangan.

Sinimulan nang Herren ng mga panahong iyon na si Izzaldin, anak nang yumaong mabuting Herren na si Ybrahim na angkinin at ituring na pagmamay-ari nang mga Kesh ang Gador. Nagsimula ang malawakang paghahanda at pagbabalak sa pag-angkin ng Gador’ur sa taong 270 Eo. Tuluyang gumuho ang pinagmamalaking mga muog na mga Gador sa taong 273 Eo at nagsimula ang pagsakop nang mga Kesh sa Gador’Ur sa sumunod na araw. Sa sumunod na mga buwan tuluyang bumagsak ang pamahalaan at ang lipunan ng ma Gador at hindi nagtagal naging alipin-bayan ng Ka’desh ang Gador’Ur.

Sa taong Dalawangdaan at pitumpu’t pito, sa panahon ni Eo (277 Eo) isang babaeng Gador ang nagsilang nang isang lalakeng sanggol sa loob nang kural ng mga baboyramo. Ito ay matapos nitong makatakas mula sa iilang mga Kesh na naghahanap dito. Tumakas ang babae mula sa mahabang panahon nang pang-aabuso at pananakit dito nang iilan sa mga Harras nang Ka’desh sa takot na mawala dito ang magiging anak nito, bagay na mahigpit na ipinagbabawal sa loob nang Ka’desh ang pagkakaroon nang ugnayan at anak ang isang Kesh at Gador.

Hindi nagtagal namatay ang batang babae mula sa komplikasyon nang panganganak. Maraming dugo ang nawala dito at ang murang-edad nito nagpalala nang kalubhaan ng panganganak nito. Ang sanggol ay bunga nang kawalang-hiyaan na pinaggagawa nang magigiting Harras ng Ka’desh sa batang babae.

Nakita nang isang binatang Kesh ang wala nang buhay na katawan nang babae habang nasa paanan nito ang anak nito at nilalawayan ng mga biik. Agad na tinawag nang binata ang kanyang pinuno, tinuran ang kanyang nakita at agad na nagtungo sa kung nasaan ang mag-ina.

Rinig ang ingay nang sanggol sa pag-iyak nito. Agad na kinuha ito nang matanda matapos na pagkaguluhan ng mga biik—nagsisimula nang kainin nang mga baboyramo ang labi nang batang babaeng Gador.

Kinuha ito nang matanda. Isang sanggol na nagtataglay ng salat na ilong, bughaw na mga mata, kulot-kulot na buhok at itim na balat na kasing itim ng kulay nang alkitran. Sa mukha nito at ulo ay may maliliit na kagat nang mga biik.

Tinanong nang isa sa mga binata na kasama nang matandang Kesh kung ano ang gagawin nila sa sanggol. Gayong inamin nang matanda na malinaw ang sanggol na ito ay bunga nang dalawang lahi, dahil kung hindi hindi magagawa nang ina nito na magtago sa banta nang kamatayan para sa sanggol.

Sinabi nang matanda na kukupkupin nila ang sanggol. Bagay na kanilang ginawa, itinuring nila itong sarili nilang mga kadugo…Itinago sa paghihigpit nang kanilang pamahalaan sa pagbabawal nang pagkakaroon nang anak na bunga nang dalawang lahi bagay na naging laganap matapos ang pagsakop at pag-angkin nang Ka’desh sa Gador’Ur. Pinangalanan ito nang mga Harras na nagtatago sa bata at nag-aalaga dito sa pangalang Malakith o araw sa gabi, mula sa pangalan ng makinang na bituin na tanging makikita lamang sa Malayang Andes ng Silangan kagaya ng nakakaakit na bughaw na mga mata nito—“Malakith!”

 

KABANATA DALAWAMPU’T TATLO:

Ang Hadi Yasir

Binaba ko ang Adi Atilla sa kuna nito na malapit sa aming kama. Sa likuran nang aking mga mata nakita ko ang anino nang aking asawa na papasok sa aming silid. Lumapit siya sa akin.

Sinabi ko sa kanya, “tulog na siya…” ang aking anak bulong ko sa aking sarili. Tanong ko sa Adi Hikmet, “tapos ka na bang maligo?” kasabay nang aking paglingon ang ngiti sa aking mga mata ay biglang napalitan nang magkahalong kasawian at pagkagulat.

Wika niya sa akin, “Iyi’ Okshem Hadezar!”

At naramdaman ko ang panaksak sa aking katawan na gumagapos sa aking paghinga at gumugunaw sa aking pagkatao. Isa itong nagbabagang apoy na nasa loob nang aking katawan. Sinusunog ang aking laman. Tinutunaw ang bawat litid at balat. Napakainit nito sa pakiramdam na para kang nasusunog gayong napakalamig at kinikilabutan ka mula ulo hanggang paa.

Pagmamakaawa ko sa Hadi Nasrin, “huwag…” gayong hinugot niya sa aking katawan ang kanyang panaksak. Sa una hindi ko ito naramdaman sa halip nakita ko ang pagtulo nang luha sa kanyang mga mata…hindi ko maintindihan—bakit mo ito ginagawa. Sa gayon pagkatanggal niya nang panaksak sa pagkakatarak nito sa aking katawan, saka ko lamang tuluyang naramdaman ang hapdi at kirot nang idinulot nito sa akin sarili. Sinubukan kong kumapit sa kuna nang Adi Atilla, pero hindi ko ito naabot. At nang bibigay na ako mula sa aking pagkakatayo at malapit na akong bumagsak agad sinalo niya ako, niyakap niya ako nang mahigpit. Hindi ko alam kung ano ang ginagawa niya. Kung ano ang nangyayari.

Naramdaman ko ang pagtulo nang dugo sa aking katawan. Ang paglabas nito na tila bukal at bumabahid sa aking mga kamay na pilit na pinipigilan ang pagtagas mula sa pagdaloy nito sa loob nang aking katawan. Basa ang aking kamay nang dugo. Unti-unti nang lumalabo ang aking mga paningin at gumugunaw ang aking mga nakikita. Naramdaman ko ang kanyang labi sa aking leeg. Hinalikan niya ako sa leeg at kasunod noon hinawakan niya ang aking mukha at hinalikan niya ako sa labi.

Tinulungan niya akong makaupo sa sahig isinandal niya ang aking katawan sa paanan nang aming higaan nang aking asawa. Nakita ko ang kanyang mukha, ang dugo sa kanyang suot na damit sa hawak niyang patalim…ang mga Anino na nasa labas nang aming silid nang aking asawa. Tinignan niya ako, kinaawaan niya ba ako?

Kasunod noon iniwan niya akong nakaupo. Lumapit siya sa kuna kung nasaan ang aking anak. Kinuha niya ang Adi Atilla sa kuna. Hindi ko alam—mali—hindi…hindi, hindi iyon maaaring mangyari. Hindi ko hahayaang saktan niya ang aking anak.

Nabaling ang aking pansin sa kanya. Sinubukan kong makiusap…sinubukan ko, hindi ko kaya. Pinikit ko ang aking mga mata. Sinubukan kong ibuka ang aking bibig. Sinabi ko, “pakiusap!”

At kasabay noon, sa hindi ko inaasahan narinig kong inawit niya ang awit na kinakanta ko madalas sa Adi Atilla.

Matulog na mabuti,

upang lumaki ka nang maigi.

Magpakabait, at hindi matutong

Magsinungaling,

Matulog na…

Matulog na.

“Napakagandang awit hindi ba?” Tanong niya sa akin. “Uyqu’ö…volim matulog na mahal! Hindi ko alam na may maganda pa palang maaaring magmula sa tahanan ng mga Barakat. Nagtataka ka siguro kung bakit alam ko ang awiting ito?” Nabaling ang kanyang pansin sa akin. Naglaho ang ngiti sa kanyang mga mata at ang lungkot sa kanyang mga labi ang labis na nagbibigay sa akin nang pagkabagabag. Dagdag niya, “narinig ko itong kinakanta nang aking kapatid sa aming unang anak, at ang iyong kapatid. Doon akong nagsimula maghinala na may namamagitan sa kanilang dalawa! Sa awiting ito—sinimulan ko siyang saktan— ang pinakamamahal mong kapatid. Hindi ko gustong saktan ang Adi Makbule, pero inagaw niyo sa akin ang lahat…kinuha niyo sa akin ang pagmamahal nang aking ama, ang pagmamahal nang aking kapatid at ngayon ang aming tahanan.” Pinunasan niya ang luha sa kanyang pisngi habang hawak niya ang patalim na ginamit niya sa akin. “Bakit—”

“Ano ang ginagawa mo, bakit hindi ka kumilos?”

Muli nabaling ang aking pansin sa Hadi Nasrin.

Dagdag niya, “bakit pilit niyong inaagaw ang lahat-lahat nang sa akin, ano ba ang ginawa kong pagkakamali para ganituhin niyo ako?”

“Tumayo ka na…ano pa ang hinihintay mo… bakit hindi ka pa kumilos?”

Wika nang Hadi Nasrin, “aagawin ko ang lahat sa iyo, ang aking ama, ang aking kapatid, ang iyong tahanan lalong-lalo na ang pinakamamahal mong anak. Sisiguraduhin kong walang matitira sa iyo.”

“Hindi mo ba nakikita, pinagtitinginan ka nila? HADEZAR!”

Pagpapatuloy nang Hadi Nasrin, “alam mo, hindi ba”

“Ikaw ang Hadezar nang tahanan ng mga Barakat!”

HADI NASRIN: “Alam mong nang pinanganak ang iyong anak ay mamatay din siya.”

“Tungkulin mong panagutan kung sinoman ang umaasa sa iyo…kailangan ka nila. Hadi Yasir.”

HADI NASRIN: “na ang kanyang kapanganakan ang kanyang magiging kamatayan?”

“Hindi mo ba naiintindihan, kung mawawala ka paano ang iyong kapatid, ang iyong asawa. Sino ang tutulong sa kanila? Ikaw lang ang makagagawa nang mga kaya mong gawin…anak!”

Bulong ko, “Hadi Walid…”

Walang katapusang pagsasalita nang hambog na Hadi, “huwag kang mag-alala hindi siya ang dahilan, kahit kailan hindi siya magiging dahilan nang kanyang kamatayan.”

Wika ko, “Huwag…ako na lang, ako na lang ang patayin mo…”

Wika niya, “sige! Wala naman akong intensyon patayin ang iyong anak. Pero kapag pinatay kita paano ka nakakasiguro na hindi ko papatayin ang iyong anak?”

Wika ko, “dahil hindi mo kaya…hindi ka mamamatay!”

Wika niya, “nagkakamali ka pinatay ko ang Adi Atiya. Pinagpirapiraso ko ang kanyang katawan at itinarak ang bawat bahagi nang kanyang katawan sa bawat sibat at pinalandakan sa bawat lansangan.”

Wika ko, “hindi…”

Wika niya, “Oo!”

Pagpupumilit ko sa kanya, “ang Hadi Mahdi, siya ang pumatay sa Adi Atiya!”

Wika niya, “ako ang pumatay sa Adi Atiya. Pinaghigante ko siya laban sa kanyang ina. Sa lahat nang pagtanggi nang kanyang ina kung sino siya at ano siya. Sinong ina ang makagagawa na makipagtalik nang paulit-ulit sa kanyang anak at tanggalin ang nararapat nitong pagkatao, ang magmahal nang kung sino ang dapat nitong mahalin, nang walang panghuhusga? Kita mo na wala kang alam, hindi mo alam kung ano ang kaya kong gawin? —Mahal na mahal ko siya Hadi Yasir pero inagaw mo siya, at wala kang itinira para sa akin!”

ANG KASAYSAYAN NANG TATLONG BABAE

Ang Adi Makbule

Nagpaalam kami sa aking kapatid at sa kanyang asawa nang umagang ito, alam kong ito ang huli naming pagkikita bilang magkakampi nang Hadi Yasir. Nararamdaman ko na tuluyan nang naghiwalay ang aming mga landas. Siya, ang aking kapatid bilang ang tunay na Barakat, ako bilang ina nang mga Harith.

Sinabi nang aking asawa kung ano ang napag-usapan nila nang aking kapatid sa maaaring mangyari para sa tahanan nang mga Harith. Hinimok nang aking kapatid na makipagbati ang aking asawa sa kanyang ama sa gayon mapalapit ang Hadi Faysal sa kanyang ama matapos ang mahabang panahon nang pagkakawalay nito, at hindi nila pagkikitang dalawa.

Matapos ang libing sa aking pinakamamahal na kapatid na si Adi Sule tuluyan naming iniwan ang aking kapatid sa mga magpalalang na mga asong-gubat nang tahanan ng mga Roshan, tago sa kanilang mga pinapakitang kabutihan ang tunay nilang hangarin na mapabagsak ang aming tahanan—hindi, mali— ang tahanan nang aking kapatid.

Nagsabi siya sa akin na makabubuti kung pumaroon muna ang Hadi Mahsa at Hadi Malik sa tahanan nang mga Roshan habang patungo kami sa tahanan ng mga Harith. Alam ko…at wala akong magagawa.  Iniwan ko ang aking mga bunso sa pangangalaga nang aking panganay na anak at sa tahanan nang kanyang asawa. Nagpaalam ako sa Hadi Mahsa at Hadi Malik. Sinabing kukunin ko sila matapos lamang ang lahat nang mga nangyayari ngayon.

Walang pagpapaalam. Walang hanggang sa muli…makabubuti na ang ganito ang walang pangako.

Una kaming umalis sa tahanan nang mga Barakat. Sakay sa isang asong-gubat iniwan namin ang tahanan ng mga Barakat at bumalik sa pinagmulang tahanan ng aking asawa, ang tahanang pinili ko kaysa sa aking kapatid.

Binagtas namin ang kahabaan ng daan nang panaghoy. Dumating kami sa kinasasakupang lupain nang tahanan nang mga Parvana, narating namin ang malalawak na taniman ng mga asin, ang pagawaan nang mga sasakyang pandagat at hindi nagtagal, narating namin ang kinasasakupan nang tahanan ng mga Harith.

Walang kibo ang Hadi Faysal sa buo naming paglalakbay pabalik sa kanyang kinalakihang tahanan. Matagal din siyang hindi nakabalik sa tahanan ng mga Harith. Nag-aalala ako para sa kanya. Hindi ko alam kung ano ang mga maaaring mangyari…Maraming gumugulo sa aking isipan. Nangangamba ako na baka walang patutunguhan ang aming pagbabalik sa tahanang kanyang kinalakihan. Nangangamba ako na baka kung hingin niya ang kapatawaran ng kanyang ama ay hindi ito pagbigyan.

Ang Hadi Nasrin—paano kung magkita kami ng Hadi Nasrin?

Ang totoo— ang totoo hindi ko alam kung ano ang binabalak nang aking kapatid! Kung ano ang tunay niyang layunin kung bakit niya ito ginagawa? Kung isa ba itong patibong laban sa tahanan ng aming mga kala— mali, hindi—laban sa tahanan ng kanyang mga kalaban. Ngayon, nauunawaan ko na! Mas naiintindihan ko na kung ano ang totoo…

Bago kami umalis, sinabi sa akin nang aking asawa na ginagawa ito nang Hadi Yasir upang makuha namin ang tahanan ng mga Harith sa Hadi Mahdi. Sige, kung iyon ang totoo—paniwalaan mo kung ano ang kailangan mong paniwalaan—Iyon ang paliwanag niya…iyon ang alam ko. Hindi nagtagal narating namin ang tahanan ng mga Harith. Tinulungan niya akong makababa sa sinasakyan naming asong-gubat.  Iniwan niya ako sa harapan nang tahanan habang bumaba siya at dinala ang aming alaga sa loob nang yungib nang tahanan.

Ganitong-ganito din ang araw na iyon, nang niyaya niya akong umalis, at nagpaalam siya sa akin at iniwan niya ako, at wala akong nagawa kung hindi manatili sa tahanang ito. Tinitignan ko ngayon ito, ang palasak, at walang gandang tahanan na walang idinulot sa akin kung hindi sakit at pahirap sa mga kalunuslunos nilang ginawa laban sa akin at sa aking tahanan— mala, hindi— sa akin…sa akin lang nang tahanan natutunan ko nang mahalin, nang tahanang pinagmulan nang aking mga asawa! Kahit papaano nang kinikilala kong mga asawa. Hindi ko mapapatawad ang Hadi Mahdi lalong-lalo na hindi ko mapapatawad ang Hadi Nasrin.

Binalikan niya ako. Nagtaka ako.

Lumapit siya sa akin. Sinabi niya, “halika na!” Tumango-tango ako at hinawakan niya ang aking kamay. Naglakad kami na magkahawak ang mga kamay namin. Ngayon niya lang ulit hinawakan ang kamay ko. Ang saya-saya ko…dagdag niya, “nanna” Saka niya binuksan ang pintuan ng lagusan, at bumungad sa amin ang tahanan ng mga Harith.

Naglaho ang pansin ko sa kanya kasunod noon binaling ko ang aking pansin sa tahanan ng mga Harith. Nakita ko ang tahanan ng mga Harith at ang saya sa aking mga labi ay agad na napalitan ng hindi inaasahang pagkagulat. Hindi ako makapaniwala sa nakikita ko ito. Ang ganda at katangi-tangi sa tahanang kinaiinggitan nang lahat ay tuluyan nang napalitan ng hindi maipaliwanag na karumalrumal, masahol, masukal at magulong tahanan, ngayon hindi ko na halos makilala pa ang tahanang kinalakihan nang aking mga anak.

Nakakalungkot na isipin na ganito lang ang mangyayari sa tahanan ng mga Harith sa gitna nang digmaang ito at ang saya-saya ko. Ang saya-saya ko…

Binaling ko ang aking pansin sa aking asawa. Hindi ko magawang ngumiti sa harap nang aking pinakamamahal—hindi—wala na akong maramdaman pa na kahit ano sa ama nang aking mga anak. Mahal ko ang aking mga anak, siguro mahal ko ang Hadi Faysal…pero ang pagmamahal na iyon ay nagsisilbi na lamang katwiran hindi ko kakayanin at hindi ko gugustuhin na bumalik pa sa Hadi Nasrin. Tinignan ko siya nang palasak at may pagtataya. Tinignan ko ang kanyang mukha, kung ano ang kanyang mararamdaman. Pinakita ko kung ano ang kinakailangan niyang maramdaman. Ang kalungkutan sa aking mga mata…ang pagkahabag sa kanya at ang pag-aalala para sa isang asawa na nagmamahal sa kanyang asawa. Lumingon siya sa akin. Bagkus…ngumiti siya sa akin. Tanong niya, “halika na?”

Hindi ko magawang ngumiti…ang saya-saya ko. Gusto kong tumawa nang malakas. Humalakhak.  Gumapang sa buhangin sa kakatawa—nakakaiyak, hindi ba?

Tumugon ako sa kanya. Tinalima ko ang kanyang pag-aaya. Sumang-ayon ako. Kasunod noon pumasok kami sa loob nang tahanan ng mga Harith. Tila pinaglalaruan yata ako nang tadhana. Gustong-gusto kong umalis dito, babalik din pala dito. Walang nakakulong sa pagkakamali dito sa Ja’khar pero ako sa loob nang mahigit dalawampung taon…nakakulong ako sa tahanan ng mga Harith.

Sa pagdating namin sa loob sinabi ko sa aking asawa na tignan niya ang loob nang pabilyo.

Bagay na kanyang ginawa. Binitawan ko ang kanyang kamay. Nagpasabi ako sa kanya na pupunta ako sa itaas, sa dating tinutuluyan kong silid. Bagay na kanyang pinayagan. Nagkahiwalay kaming dalawa. Pumasok siya sa loob nang pabilyo nang tahanan ng mga Harith habang ako, pinanood ko ang kanyang pagpasok, at nang tuluyan na siyang nakapasok sa loob nang pabilyo. Iniwan ko siya kasama ang kanyang ama na naroroon sa loob nang pabilyo nang tahanan nang mga Harith. Habang ako pumasok ako sa loob nang tahanan ng mga Harith. Pumunta ako sa loob nang yungib nang tahanan. Wala akong nakitang kakaiba sa loob nang yungib nang tahanan nang mga Harith. Datapwat nagtataka lamang ako…katakataka lang? Hindi ko pa nakikita ang Hadi Nasrin…kung sa bagay bakit ko naman siya gustong makita.

Binuksan ko ang yungib nang tahanan ng mga Harith. Hindi pinasok nang aking asawa ang aming alaga. Hindi nakabukas ang yungib…nakasarado ito sa labas. Umakyat ako sa itaas, pumunta ako sa ikalawang palapag nang tahanan at nagtungo sa silid naming dalawa nang aking asawa.

Sa aking paglalakad hindi ko mapigilang hindi mabaling ang aking pansin sa kung ano ang nangyayari sa ibaba nang tahanan. Nagpatuloy ako sa aking paglalakad.

Pumasok ako sa loob nang aming silid nang Hadi Nasrin. Sa pagpasok ko halatang hindi ba nagagalaw ang buong silid. Nakatiwangwang pa ang hindi maayos na higaan, nakakalat pa ang gamit nang aking asawa, nakatiwawang sa sahig ang pinaghubaran niyang pandigmang kasuotan. Ang kanyang patalim ay nasa kama kasama nang kanyang busog at tudla. Ang kanyang mga sandalyas ay nakalabas sa ilalim nang kama malapit sa arinola.

Nakakahinayang na ganito ko makikita ang silid na ito? Kung sa bagay ano pa nga ba ang pakialam ko.

Kinuha ko ang nakakalat na baluti sa sahig. Ang mabigat at gawa sa kahoy. Malapit nang matanggal ang pirapirasong bahagi nito na gawa sa maliliit na kahoy mula sa pagkakatahi.

Matapos noon nagtungo ako sa mga baul na lagayan nang aming mga damit. May mga hindi pa ako nakukuhang dami dito. Kumuha ako nang lagayan na paglalagyan nang aking mga damit. Agad, sinimulan kong kunin ang aking mga damit. Isa-isa kong nilagay sa tiklis na banig na tampipi ang aking mga naiwang kasuotan at mga kagamitang mga alahas na iba ay bagay pa sa akin nang aking ina.

Ang totoo, wala akong inaasahan na kahit anong maaaring mangyari ngayon. Kung ito ang aking katapusan. Kung sa simula’t simula…matagal nang balak ito nang tahanan ng mga Harith. Magawa nilang paibigin ang isang katulad ko na akala nilang walang kaalam-alam at madaling saktan. Hindi ako natatakot…

Sa hindi inaasahan narinig ko ang kanyang tinig. Wika niya, “anong ginagawa mo dito?”

Hindi ako natatakot na saktan nila ako, kaya lang paano ang aking mga anak? Ano ang mangyayari sa kanila sakaling saktan na naman ako nang mga Harith at sa pagkakataong ito wala na akong magawa pa…wala na ring tutulong sa akin! Nakakatawa. Palagi na lamang bang ganito na matatakot ako sa kanya, sa tuwing maririnig ko ang kanyang tinig at hindi ko siya nakikita.

Binaling ko ang aking pansin sa kanya. Tumayo ako, hawak ang isang kwintas na gawa na may gintong bato.

Wika ko, “ililipat ko aking mga gamit sa kabilang silid! Kanina ka pa nandiyan?”

Wika niya, “hindi kararating ko lang! Kasama mo ang Hadi Faysal?”

Tugon ko, “Oo…bumalik kami dito—siya, nagdesisyon siya na iwanan ang aking kapatid at humingi nang kapatawaran sa iyong ama! Hindi ko alam kung ano ang gusto niyang hingan nang tawad sa Hadi Mahdi!”

Wika nito sa akin, “baka gusto niyang hingin ang iyong kamay sa aking ama? Gawin ka niyang asawa!”

Ngumiti ako.

Ang totoo wala akong pakialam.

Pumasok siya sa loob nang aming silid mag-asawa. Lumapit siya sa akin. Kumuha siya nang masusuot sa loob nang baul na pinaglalagyan din nang iba ko pang mga gamit.

Tanong niya, “at ikaw ano ang ginagawa mo dito?”

Wika ko, “dahil sa Hadi Faysal” lumingon siya sa akin. Pagpapatuloy ko, “Kung bakit ako nandito!”

Tinanggal ko ang aking pansin sa kanya. Kumuha siya nang masusuot isang bughaw na saluwâl na nakapatong sa ibabaw nang kanyang iba pang mga damit. Habang ako inilagay ko ang hawak ang kwintas sa loob nang tampipi.

Tanong niya, “masaya ka ba sa kanya?”

Nabaling ang aking pansin sa aking asawa.

Tanong ko sa kanya, “mahalaga ba sa iyo kung masaya ako sa kanya?”

Wika niya, “oo.”

Ngumiti ako. Wika ko, “oo!” Kasunod noon kaagad ko rin tinanggal ang aking pansin sa Hadi Nasrin. Tanong ko sa kanya, “aalis ka, saan ka pupunta?”

Wika niya sa akin, “may kailangan akong tapusin…”

Alam ko—Kinuha ko ang bahag na nakatupi. Ibinigay ko ito sa kanya. tanong ko, “gagamitin mo ba ang iyong baluti? Kung gagamitin mo, tinabi ko lang sa ibabaw nang kama…nakakalat!” Kinuha niya ang nakatuping bahag sa aking kamay.

Nagpasalamat siya sa akin. Tanong niya, “dito na ba talaga kayo mananatili sa amin?”

Wika ko, “oo…”

Pagtataka niya, “at ang mga bata?”

Tugon ko, “nasa tahanan sila nang mga Roshan…kasama nang iyong panganay!”

Wika niya, “mabuti naman kung ganon!”

Tinalikuran niya ako. Hinubad niya ang nakatapis na tuwalya sa kanyang katawan. Sinuot ang bahag sa kanyang katawan. Ang bughaw na saluwâl at ang itim na Batá na kanyang kinuha.

Pagkatapos kong kunin ang aking mga naiwan pang mga damit, bago ako tuluyang lumabas sa aming silid, wika ko sa Hadi Nasrin, “hangad ko ang iyong tagumpay…”

At ang tugon niya sa akin, “sana nga!”

Pagkatapos noon tuluyan kong iniwan ang Hadi Nasrin. Lumabas ako nang aming silid nang aking asawa at nagtungo sa kabilang silid na dating tinutuluyan nang Hadi Faysal. Iyon ang kanyang katapusan. Hindi niya nalalaman ang kanyang ginagawa o siguro hindi ko alam kung ano ang kaya pang gawin nang Hadi Nasrin!

Kung sa bagay ano ba naman ang nalalaman ko hindi ba?

Marami—marami na ang nagbago sa tahanan nang mga Harith sa nakalipas na halos tatlumpung taon.

Nang araw na ito, nag-ayos ako. Hinanda ko ang aking sarili sa muli naming pagkikita ng aking kalaban. Nagsuot ako ang puting palda na gawa mula sa sutla. May mga habing bulaklak nang tambis. Kasunod noon inayos ko ang aking buhok. Tinali ko ito sa aking likuran at inibabawan ko ang aking paldang suot nang bughaw na Batá na gawa mula sa balat nang imdugud. Matapos noon lumabas ako nang aming silid nang Hadi Faysal.

Pinuntahan ko kung nasaan ang ama nang aking mga asawa sa loob nang pabilyo. Bumaba ako sa ikalawang palapag nang aming tahanan. Nagtungo sa malawak na lupain kung saan makikita ang pamosong pabilyo nang tahanan ng mga Harith.

Sa pagdating ko sa loob nakita ko ang Hadi Faysal, kausap niya ang kanyang ama. Nakatalikod siya sa akin.

Nabaling ang aking pansin sa Hadi Nasrin na papalapit sa akin. Wika nito, “tignan mo ang aking ama!”

Lumingon ako sa kanya. Nagtaka ako.

Nabaling ang pansin nang Hadi Mahdi sa akin. Dinungaw niya ako mula sa likuran nang Hadi Faysal.

Ngumiti ang Hadi Mahdi sa akin. Nakita kong tinignan niya ang aking asawa pagkatapos noon, kasunod noon lumingon ang Hadi Faysal sa kung nasaan ako at ang Hadi Nasrin.

Nakita nila ako. Ngumiti ako.

Tumayo ang ama nang aking asawa sa kanyang pagkakaupo sa upuang may mataas na sandalan. Tinulungan siya nang Hadi Faysal na tumayo at sa pagtayo nang kabatsoy na Hadezar nakita ko ang kaibahan sa pagkilos nang Hadezar nang tahanan ng mga Harith.  Paika-ika siyang naglakad habang inaalalayan siya nang aking asawa. May hawak siyang tungkod na nakatali sa kanyang braso at kamay.

Lumapit sa akin ang Hadi Mahdi. Wika niya sa akin, “kamusta ka na Adi Makbule?”

Tugon ko, “mabuti naman po, kayo po?”

Wika niya, “ayos lang ako…Hindi ko alam na darating kayo dito! Kung alam ko lang pinaayos ko ang tahanan. Patawad kung magulo ang pamamahay. Ang Hadi Yasir, kamusta siya?”

Wika ko, “nang iniwan namin sila maayos naman sila!”

Wika niya, “nalaman ko nanganak na raw ang Adi Hikmet!”

Wika ko, “Oho, babae ang kanyang anak. Pinangalanan nilang Atilla ang sanggol!”

Tanong nang Hadi Nasrin sa akin, “nasa tahanan pa rin ba sila nang mga Ardashir?”

Lumingon ako sa Hadi Nasrin kagyat tinanggal ko ang kanyang pansin at nabaling sa Hadezar. Tanong ko sa kanya, “ano po ang nangyari sa inyo?”

Wika niya, “ito…katandaan!”

Narinig namin ang pagtawa nang Hadi Nasrin. Nakita namin ang kanyang pagtawa. Dagdag nang Hadi Mahdi, “mabuti pa ay maghanda na tayo nang ating hapunan, Adi Makbule maaari mo ba akong tulungan?”

Bagay na aking tinanggap. Wika ko, “sige po!”

Kasunod noon, hiningi ko ang kanyang kamay habang nakaharap siya sa akin, at inaalalayan nang aking asawa. Sa gayon ibinigay niya ito sa akin at tinulungan ko siyang maglakad palabas nang pabilyo nang tahanan, at lumabas kami sa loob nang pabilyo

Sa aming paglalakad wika niya sa akin, “masaya ako nandito kayo ngayon!”

Tugon ko, “ako rin!”

Pagtataka niya, “siya nga?”

Sinabi ko, “oo…sa una hindi ko alam kung ano ang mararamdaman ko pero inisip-isip ko hinahanaphanap nang aking katawan ang tahanan ng mga Harith!”

Tanong niya, “kahit marami na ang nangyari sa iyo sa tahanang ito Adi Makbule?”

Tinignan ko siya. Nagpatuloy kami sa aming paglalakad papasok sa loob nang tahanan ng mga Harith habang sinusundan kami nang aking asawa at nang Hadi Nasrin. Hindi nawala ang aking ngiti sa kanya.

Dagdag ko, “totoo…marami na ang nangyari sa akin sa tahanang ito pero hindi ko maaaring baliwalain ang lahat-lahat nang mga nakalipas. Nangingibabaw pa rin ang mga pait at sugat na datapwat dito ko nakilala ang Hadi Faysal, dito ko pinanganak ang aking mga anak. At kahit maraming hindi magagandang alaala hindi ko maaaring hayaang pang-ibabawan ang mga hindi magaganda nang maraming masasayang sandali.”

Sa pagpasok namin sa loob nang tahanan ng mga Harith nagpatuloy siya sa aming pag-uusap. Wika niya, “Magkagayonman masaya ako nandito kayo at ang araw na ito ay isang napakagandang bukas!”

Pagtataka ko sa kanya, “alam mo hindi ba?”

Wika niya, “hindi kita maintindihan!”

Alam ko…Wika ko, “alam ko na alam niyo ang kung ano ang ibig kong sabihin. Kung bakit kami nandito…Kung ano ang ginagawa namin dito!”

Wika niya, “matalinong Hadezar ang iyong kapatid, Adi Makbule. Iyan ang hinahangaan ko sa kanya. Kung ano ang dahilan nang inyong pagpunta dito. Siguro nga makabubuti na mangyari ang bagay na iyon.”

Wika ko, “hindi ko alam! Ang alam ko kung ano ang totoo.”

Tanong niya, “at ano ang totoo, Adi Makbule?”

Wika ko, “ngayong gabi mamatay ang iyong panganay!”

Wika niya, “siya nga…”

Wika ko, “o hindi…siguro ang pagbagsak nang tahanan ng mga Barakat! Magkagayonman ang iyong panganay o ang aking kapatid isa sa kanila ang kinakailangang magbuwis nang buhay…iyon ang alam ko at marahil hindi na nakapagtataka pa na iyon rin ang alam mo Hadezar.”

Wika niya, “matalino kang babae Adi Makbule. Pinipili mo kung sino ang magiging kalaban mo.”

Wika ko, “hindi…” Umiling-iling ako. “Pero nagpaalam ako sa kanya. Alam ko na iyon ang huli naming pagkikita bilang magkakampi. Ngunit, huwag mo sanang iisipin na kakampi ako sa inyo—sa iyo, lalong-lalo na sa iyo! Kalaban pa rin kita Hadezar at kung sa inaakala mo natatakot ako sa iyo nagkakamali ka!”

Wika niya, “alam ko…kailanman hindi niyo ko pinangilagan, kayong magkakapatid!”

Tumigil kami sa aming paglalakad papasok sa loob nang silid-lutuan nang tahanan. Hindi namin kasunod ang sinoman sa mga anak nang Hadi Mahdi.

Dagdag niya, “pero sa mga mangyayari ngayong gabi…at sa mga susunod pa gusto kong isipin mong mabuti, pagnilaynilayan mo kung sino ang dapat mong kampihan— Adi Makbule!”

At kasabay noon sa hindi inaasahan nakita kong kasunod namin ang aking asawa, ang ama nang aking mga anak. Nagtaka ako. Hindi niya kasama ang Hadi Nasrin. Siguro nga…siguro nga umalis na ang panganay na anak nang Hadi Mahdi.

Wika ko, “Hindi! Tayo na pumasok na tayo sa loob, Hadi?”

Nang hapong iyon umalis ang Hadi Nasrin. Sinabi nang aking asawa sa amin nang Hadi Mahdi na may kinakailangan itong tapusin at gawin. Naghanda kami nang aming magiging hapunan. Nagluto nang pusit ang aking asawa na nilaga niya sa dugo nang baboyramo at sa dagta. Nagprito ako nang karne nang Mahi-mahi na binudburan ko nang asin at maanghang na pampalasa. Naggisa din ako nang maliit na pulang bunga.

Matapos ang pagluluto, pinagsaluhan namin ang hapunan. Nang gabing iyon sinabi ko sa Hadi Faysal kung ano ang alam ko…pinagtapat sa kanya kung saan at ano ang ginagawa sa mga sandaling ito nang kanyang kapatid—ang pagpatay nang Hadi Nasrin sa tahanan nang aking kapatid.

Bagay na kanyang pinabulaanan at sinabing hindi totoo. Pinilit ko siya na kung bakit hindi niya ito tanungin sa Hadi Mahdi. Bagay na ipinagtapat nang Hadezar ng tahanan ng mga Harith sa ama nang aking mga anak.

Nagalit siya sa akin. Tinanong niya ako kung bakit ito ginagawa. Kung matagal ko nang alam ang bagay na ito, o kung alam din nang aking kapatid na mangyayari ito. Sinabi ko na hindi ako nakasisiguro na kung ganito ng ang mangyayaring gabi sa tahanan ng mga Barakat—bagamat ang Hadi Mahdi na ang nagpatunay sa pusapusaang balak laban sa aking kapatid at sa tahanan nito.

Tinanong niya ako kung alam rin ba ito nang aking kapatid bagay na aking pinabulaanan at sinabing walang alam ang Hadi Yasir na magaganap ngayong gabi ang paglusob nang Hadi Nasrin at nang iilang mga anino nang tahanan ng mga Harith sa tahanan ng mga Barakat.

Sinubukan nang aking asawa na tulungan ang Hadi Yasir…pero pinilit ko siya na huwag iyong gawin. Sinabi ko na makabubuti kung hindi niya iyon gagawin— kung hindi kami kikilos…lalong-lalo na laban sa tahanan ng mga Harith.

Pinaalala niya sa akin kung papaano ang aming mga anak. Sinabi ko sa kanya na wala siyang kailangang ipag-alala nasa mabuting pangangalaga ang aming mga anak sa Adi Ismat. Ngunit sinabi niya na hindi kami nakasisiguro. Na kung mamatay ang Adi Hikmet, at babagsak ang tahanan ng mga Barakat kailangan na naming katakutan ang mga higit pang katakot-takot na maaari pang mangyari sa aming mga tahanan. Ang pagbagsak nang tahanan ng mga Barakat at ang pagbagsak nang tahanan ng mga Harith.

Ngunit tiniyak ko sa kanya na walang gagawing masama ang tahanan ng mga Roshan sa aking mga anak, iyon ang totoo at iyon ang isinisiguro ko sa kanya. Kung gusto naming makatiyak sa kapayapaan at kaayusan nang aming mga tahanan at nang buong Ja’khar hindi gagawin nang mga Roshan ang aming mga kinatatakutan.

Wal ang imik ang Hadi Faysal. Naiintindihan ko kung bakit hindi siya bumalik sa akin nang gabing iyon at hindi kami nag-usap nang umagang ito.

Tawagin niya na akong makasarili. Isipin niya na kung ano ang gusto niyang isipin pero tama ako na hindi namin kinakailangang kumilos.  

Hindi namin nakita pang buhay ang Hadi Nasrin, simula nang umalis siya nang hapong iyon. Hindi nagtagal nalaman namin kung ano ang nangyari sa tahanan ng mga Barakat.

Ang Adi Sule

Bumukas ang takip ng pinagkukulungan sa akin nang Adi Atiya. Nabaling ang aking pansin sa sinomang nagbukas nang panakip ng pinag-iimbakan nang asin. Nakita ko ang mukha nang Hadi Nasrin. Hindi iyon ang inaasahang mukhang makikita ko bago ako mamatay, magkagayon paman wala naman akong inaasahang magliligtas din sa akin.

Niligtas niya ako nang araw na iyon. Pinagkatiwala ko sa kanya ang aking buhay nang araw na iyon. Hindi kami nag-usap kasabay nang aming pag-alis. Wala kaming pinag-usapan…hindi ko inalam sa kanya kung ano ang nangyari sa tahanan nang mga Barakat. Kung bumagsak na ba ang tahanan nang aking kapatid, ang kinalakihan ko ang aking pinagmulan. Hindi ko tinanong sa kanya kung ano ang nangyari sa tahanan nang mga Parvana, kung siya ba ang pumatay sa Adi Atiya o kung ang duguang mga kamay niya ba na kumakarga sa akin ngayong araw, nang parang sanggol at nagligtas sa akin mula sa aking kamatayan ang siyang papatay din sa akin.  Hindi ko na alam pa…pagod na pagod na ako. Ayoko nang malaman kung anoman ang maaaring mangyari pa sa akin o kahit sa aking mga kapatid.

Kung ito ang aming pagbagsak, ang pagbagsak nang tahanan ng mga Barakat na nagbabadya simula ilang taon na ang nakakalipas at magpahanggang sa ngayon. Ito—ito ang akk…ming pagbagsak.

Nang gabing iyon, dinala niya ako sa isang lugar sa dalampasigan malapit sa unang pagbagsak. Pinasok niya ako sa loob nang isang kweba…kasama nang iba pang mga hayop na naroroon na hindi niya nalalaman na doon nakatira. Mataas ang tubig sa batuhan pero sa lugar na kung saan niya ako hiniga, tuyo at mahangin na nagmumula sa siwang na makikita sa itaas kung saan tanglaw mo ang laksang mga bituin at ang liwanag nang buwan na nagmumula sa kalangitan, at pinang-iibabawan ang lahat ng kinasasakupan nito dito sa Ja’khar. Hiniga niya ako sa batuhan at iniwan niya akong nag-iisa—hinihintay ko na lamang ang aking kamatayan.

Bago siya umalis hinawakan ko ang kanyang kamay. At sa unang pagkakataon simula nang hindi namin pakikipagkibuan, mula kanina, nagpasalamat ako sa kanya sa asawa nang aking kapatid. Nang gabing iyon—

Ang Adi Atilla

Siguro hindi mo naiintidihan anak, kung bakit natin kinakailangang umalis ngayong umaga, kung bakit ko ito ginagawa…ang masilayan ang unang sinag sa pagbukang liwayway. Ang alam mo hindi mo makikita ang iyong ama. Siguro nagtataka ka kung bakit hindi natin kasama siya ngayon. Huwag kang mag-alala babalik din tayo ng Ja’khar, magkikita din kayo ulit nang Hadi Yasir.  Wala kang dapat na ipag-alala, nagpaalam ako sa kanya bago tayo umalis ngayong umaga. Gusto lang kitang maangkin, kahit ngayong umaga.

Sa paggising ko ikaw ang una kong nakita. Nakahiga ako sa damuhan habang ikaw sinusubukan mong bumangon mula sa pagkakaupo mo sa sapin na nakalatag sa damuhan.

Bumangon ako upang tulungan kang tumayo.

Ang tapang-tapang mo. Kahit ilang ulit ka nang bumagsak at madapa pinipilit mo pa rin bumangon. Pinanonood kita. Malayo sa pagbukang liwayway na dapat sana ngayon ay ating sabay na tinatanglaw na mag-ina. Higit ka pa sa kahit ilang pagsikat nang araw at pagbukang liwayway. Sabi nang iyong ama nang isilang ka, ikaw ang aming biyaya— ang aming pangarap at panaginip. Totoo. Ikaw ang aming Damgo. Ang liwanag at panalangin. Ang pag-asa— isang pag-asa, ang tanglaw sa gabing madilim, ang pinagmulan nang iyong pangalan…Adi Atilla.

Tumayo ako sa aking pagkakaupo. Binuhat kita. Hinawakan ko ang magkabila mong kamay. Tinulungan kitang maglakad sa damuhan. Matindi ang kapit mo sa aking mga kamay. Ayaw mong bumitaw. Ayaw kitang pakawalan. Pagkatapos noon naghanda tayo nang ating agahan. Naghanda ang iyong ama nang ating makakain. Kumain ako nang kakaunti habang sinusubuan kita sa pagkain.

Inayos ko ang ating hinigan, niligpit ko ang sapin na ating tinulungan. Matapos noon kumilos tayo. Binuhat kita sa aking likuran. May sapin ang iyong ulo panlaban sa init ngayong umaga at sa pananghalian…nakatali ka sa aking katawan nang makakapal na tela habang nakalagay sa isang tiklis na buhat-buhat ko sa pagbaba natin sa burol at pagpasok sa loob nang kakahuyan.

Nang umagang ito, isasabak kita sa una mong pangangaso, tulad nang ginawa ng aking tiyo at ama sa’kin, at nang kanilang mga ama sa kanila bago pa ang aking pagsilang. Huwag kang mag-alala wala kang dapat na katakutan. Nandito ang iyong ina para alagaan ka at ipagtanggol.

Susuungin natin ang ilog na naghihiwalay sa madilim na kakahuyan at sa ating pinagmulang bayan. Dadalhin kita sa lugar kung saan madalas kaming nagtitipon at pinaghahandaan ang aming gagawing pangangaso sa loob nang gubat na mapanglaw. Hindi kita kalilimutan. Hindi ka kailanman mawawala sa aking pansin habang sabay nating haharapin ang pagsubok na magbabago sa atin mga pagkatao.

Dadalhin kita sa pinakapusod nang kagubatan, papatagin natin nang golok kung anoman ang humahadlang sa ating daraanan, ang masukal na kakahuyan. Ihahanda ko ang daan nang mga patibong habang kasama kita at karga-karga kita sa aking likuran tulad nang isang unggoy sa kanyang mga inakay, sa ating gagawing pangangaso. Ituturo ko sa iyo ang lahat ng bahagi nang kakahuyan, ililibot kita mula sa maaaring hindi mo puntahan, sa mga mapanganib at tahanan nang mga mababangis hanggang sa pinakaligtas na maaari kang tumigil at manatili hanggang pagkagat nang dilim. Aakyat tayo nang puno, maliligo tayo sa batis at sa malinaw na lawa na matatagpuan sa loob nang kakahuyan.

Huwag kang mag-alala umiyak kaman ngayon at maghanap nang pagkain at magdalot sa ating mga buhay nang kapahamakan, alam ko kung ano ang gagawin ko, ikaw—lalong-lalo ka na ang unang-una at higit sa lahat ang aking ililigtas.  Hindi ako mag-aalala, mas lalong hindi kita kakagalitan ikaw man ang gumawa nang pagkakamali ako ang nagkamali. Ito pa lamang ang simula nang iyong pagsasanay, anak, at ang pag-aaral sa paraan na ating kinalakihan. Sa nakasanayan nang ating lahi. Kailangan mo itong matutunan habang bata ka pa at wala ka pang muang sa nangyayari sa iyong paligid. Hindi magtatagal matutunan mo rin ang lahat-lahat. Alam ko, hangad ko na darating ang araw mamahalin mo ang kakahuyan at ituturing mo itong pangalawang tahanan.

Ang Adi Hikmet

Nagsimula ang lahat…nagsimula ang lahat sa isang ingay. Sa una nagtaka ako. Hindi ko alam kung ano ang nangyayari sa labas nang paliguan. Iniwan ko ang aking mag-ama sa loob nang kanilang silid habang ako nandito sa paliguan. Sinubukan kong malaman kung ano ang nangyayari sa labas nang silid. Lumabas ako nang paliguan. Tinignan ko kung ano ang nangyayari sa labas nang silid. Sinilip ko kung ano ang nangyayari sa labas nang madilim na pasilyo na nag-uugnay sa paliguang silid ng dating tahanan ng mga Ardashir at sa aming silid na mag-asawa.  At nakita ko…at nakita ko ang paglusob nang aming mga kalaban sa loob nang aming pamamahay.

Wala kaming kalabanlaban. Hindi ko inaasahan na mangyayari ang araw na ito, lalo na na mangyayari ang hindi inaasahang bagay na ito.

Nang gabing iyon, nilusob nang Hadi Nasrin ang aming tahanan. Nagsimula ito sa maliit na ingay na hindi naglaon ay palakas nang palakas. Lumabas ako nang paliguang-silid. Sinilip ko kung ano ang nangyayari sa labas nang madilim a pasilyo na nagdudugtong sa paliguan at sa ikalawang bahagi nang aming tahanan.

Hanggang sa nakita ko siya kasama ang ilan sa mga Anino na nasa ilalim nang pamumuno nang tahanan nang mga Harith. Nagtago ako…hindi ko alam kung ano ang gagawin ko.

Pumasok siya sa loob nang tinutuluyan naming silid na mag-asawa.

Kailangan kong may gawing paraan, Kinakailangan akong kumilos. Dalidali akong kumilos. Naglakad ako sa madilim na pasilyo, dumiretso sa silid kung saan nakalagay ang mga sandata at gamit na pangaso nang tahanan nang mga Ardashir. Kinuha ko ang lahat nang maaaring kong kunin.

Umakyat ako sa ikalawang palapag nang unang bahagi ng tahanan. Pumasok ako sa isa sa mga silid. Maingat kong hinakbang ang aking mga paa sa marupok na sahig kung nasaan ako. Lumapit ako sa bintana. Dinungaw kung anoman ang nangyayari sa loob nang silid naming mag-asawa. Hindi ko maintindihan ang dami nang mga Anino na nasa loob nang aming tahanan. nakikilala ko ang iba, magkagayonman na halos parepareho ang kanilang itsura ang takda sa kanilang mga sandata at pananggalang ang nagpapatunay na minsan silang naging bahagi nang mga Aninong nasa ilalim nang aming pananagutan, sila ang mga sumumpa sa aking asawa matapos ang pagkamatay nang Hadi Naveed at ang pagbagsak nang tahanan ng mga Ardashir.

Hindi sila dapat pinagkatiwalaan nang aking asawa…hindi na sila dapat pang binuhay nang Hadi Yasir.

Kinuha ko ang mga busog at tudla na nasa labas nang silid at nasa pasilyo. Hinanda ko ang mga sandata. Ang mga busog at tudla…ngunit nang hindi ko na sila maabot pa nang aking tanaw nagtungo ako sa ibang silid. Kinuha ko ang mga tiklis na naglalaman nang mga tudla.  Lumabas ako nang silid. Pumasok ako sa pinakamalayong silid, malapit sa unang kalaban na naghahangad sa buhay naming mag-asawa at nang aking anak. Kung sasaktan nila ang aking anak, kung patay na ngayon ang aking asawa hindi ko sila hahayaang agawin sa akin ang aking tahanan. Hindi ako aalis dito nang hindi lumalaban o kahit papaano ay hindi ko man lang nasasaktan ang Hadi Nasrin.

Sasaktan ko ang Hadi Nasrin…papatayin ko ang Hadi Nasrin. Iyon ang iniisip ko, ipapakita ko sa kanya na hindi niya basta-bastang magagapi at mapapabagsak ang aming tahanan, ang tahanan ng mga Barakat. At kung mamatay ako, masaya akong mamatay kasama nang aking anak at asawa.

Binitawan ko ang unang bugso nang palaso. Tumarak ito sa leeg nang isa sa mga Anino. Sinimulan ko ulit na kalabitin ang busog at pakawalan ang tudla sa pangalawang pagkakataon.

Lintik lang ang walang ganti. Iyon ang sinisiguro ko sa kanila. Kasunod noon kinuha ko ang tiklis na naglalaman nang mga tudla at ang pana. Isinabit ko ang mga ito sa aking katawan. Pinunit ang suot kong panloob na damit na nakatali sa ibabaw nang aking mga dibdib. Dahan-dahan kong inihakbang ang aking mga paa palabas nang silid. Maingat kong binantayan ang aking pagkilos at ang paghahamon sa aking mga kalaban na hindi nila nalalaman na nandito ako.

Lumabas ako nang silid.

Kinuha ko ang golok at ang patalim na nakalapag sa sahig nang pasilyo nang ikalawang palapag. Itinali ko ang mga kaluban nang mga ito sa aking beywang. Kasunod noon, bumaba ako sa ikalawang palapag nang tahanan. Nang walang pag-iisip, kinalimutan ko ang aking sarili…alam ko…alam ko hindi ko dapat ginawa iyon. Pero ito ang kinakailangan kong gawin.

Lumabas ako nang unang bahagi nang tahanan. Pumasok sa ikalawang bahagi. Nang walang pag-aagamagam nilusob ko ang mga Anino na nasa ilalim nang pamumuno nang Hadi Nasrin. Naglakad ako sa damuhan, tinapak ko nag mga hubad kong mga paa asa masukal na malawak na lupain sa gitna nang tahanan. Dahan-dahan kong nilusob sila. Bago pa man sila lumusob isa-isa ko nang binitawan ang mga tudla at tinarak sa kanilang mga ulo. Sa kanilang mga katawan.

Pinaulanan ko sila nang mga tudla…at nang malapitan pinagsasaksak ko sila. Hindi ako katulad nang Hadi Yasir…hindi ako nagpapatalo nang hindi lumalaban. Tahasan akong lumalaban, at tuwiran kong pinaghahandaan at pinag-iisipan ang lahat nang aking mga gustong makuha.

Nakasalalay dito ang aking tahanan. Lalong-lalo na ang kapakanan nang buhay ng aking anak at nang buhay nang aking asawa.

Pinilit kong makarating patungo sa loob nang silid kung nasaan ang aking mag-ama. Ang sampu o ang hindi mabilang na Aninong kasama nang Hadi Nasrin ay mistulang naglahong parang bula ng tulad sa kanilang mga buhay inakin ko at inagaw sa kanila.

Nang malapit na akong sa lagusan nang silid. Narinig ko siya.  Sabi niya, “napagandang awit hindi ba? Uyqu’ö…volim matulog na mahal! Hindi ko alam na may maganda pa palang maaaring magmula sa tahanan ng mga Barakat.” Hindi ko maintindihan. Dagdag niya, “nagtataka ka siguro kung bakit alam ko ang awiting ito?” Buhay pa ang aking asawa—ang Hadi Yasir.  Pagpapatuloy niya, “narinig ko itong kinakanta nang aking kapatid sa aming unang anak, at ang iyong kapatid. Doon akong nagsimula maghinala na may namamagitan sa kanilang dalawa! Sa awiting ito—sinimulan ko siyang saktan— ang pinakamamahal mong kapatid. Hindi ko gustong saktan ang Adi Makbule, pero inagaw niyo sa akin ang lahat…kinuha niyo sa akin ang pagmamahal nang aking ama, ang pagmamahal nang aking kapatid at ngayon ang aming tahanan.” Kasalanan ito nang Adi Makbule. Walang ibang dapat sisihin dito kung hindi ang Adi Makbule. Hindi ko dapat siya pinagkatiwalaan. Hindi ko dapat tinanggap ang paghingi nang kanyang tawad. “Bakit? Bakit pilit niyong inaagaw sa akin ang lahat? Ano ba ang ginawa kong pagkakamali para ganituhin niyo ako? Aagawin ko ang lahat sa iyo, ang aking ama, ang aking kapatid, ang iyong tahanan lalong-lalo na ang pinakamamahal mong anak. Sisiguraduhin kong walang matitira sa iyo.” Hindi, hindi mangyayari iyon.

“Ako na lang… ako na lang ang patayin mo!” Wika nang aking asawa.

Nagsimula ang lahat…nagsimula ang lahat sa isang ingay. Sa una nagtaka ako. Hindi ko alam kung ano ang nangyayari sa labas nang paliguan. Iniwan ko ang aking mag-ama sa loob nang kanilang silid habang ako nandito sa paliguan. Sinubukan kong malaman kung ano ang nangyayari sa labas Tinignan ko kung ano ang nangyayari sa labas. Sinilip ko at nakita ko…at nakita ko ang paglusob nang aming mga kalaban sa loob nang aming pamamahay.

Walang kalabanlaban ang Hadi Yasir pero ako ginawa ko ang lahat nang makakaya ko para labanan ang aming mga kalaban…sinabi ko sa sarili ko kung hindi nang aking asawa ako ang lalaban para sa kapakanan nang aking mag-ama. Hindi ko inaasahan na mangyayari ang araw na ito, lalong-lalo na ang mga sandaling ito. At hindi ako makakapayag—

Kinuha ko ang tudla na nakatarak sa mga Anino. Isa… dalawa…tatlo.  Kasundo noon pumasok ako sa loob nang aming silid na mag-asawa.

Nakahandusay ang aking asawa sa sahig malapit sa aming higaan. Duguan, naghihingalo at hinahabol ang mga paghinga. Putlang-putla siya…maraming dugo ang nasaya sa kanya. Hawak nang Hadi Nasrin ang aming anak sa ilalim nito hawak niya ang isang patalim.

Wika niya, “ako ang pumatay sa Adi Atiya. Pinaghigante ko siya laban sa kanyang ina. Sa lahat nang pagtanggi nang kanyang ina kung sino siya at ano siya. Sinong ina ang makagagawa na makipagtalik nang paulit-ulit sa kanyang anak at tanggalin ang nararapat nitong pagkatao, ang magmahal nang kung sino ang dapat nitong mahalin, nang walang panghuhusga? Kita mo na wala kang alam, hindi mo alam kung ano ang kaya kong gawin? —Mahal na mahal ko siya Hadi Yasir pero inagaw mo siya, at wala kang itinira para sa akin!”

Dalawang bagay lamang ang maaring mangyari ngayong gabi ang buhay nang aking anak at asawa at ang kamatayan nang Hadi Nasrin. Iyon lang, at wala nang iba.

Nabaling ang pansin sa akin nang Hadi Yasir. Umiling-iling siya.

Nakita ako nang Hadi Nasrin. Nabaling ang kanyang pansin sa akin. Nakatutok sa kanya ang tudla sa busog na hawak ko. Binago niya ang pagkakahawak niya sa patalim na kanyang hawak itinutok ito sa aming anak. Buo na ang aking loob.

Nabaling ang aking pansin sa aking asawa. Nakangiti siya. Kaagad kong tinanggal ang aking pansin at Itinuon ito sa Hadi Nasrin. Hindi ko alam ang gagawin ko. Alam ko hindi ko maliligtas ang aking anak kung hindi kung hindi ko…buo na ang aking loob. Buo na ang aking loob!

Bumangon ang aking asawa asa kanyang kinauupuan. Lumapit siya sa Hadi Nasrin at ang patalim na nakatutok sa likuran nang aking, aming anak ay tinusok niya sa katawan nang aming panganay at binitawan ko ang tudla at tumarak ito sa Hadi Nasrin.

Nagulat siya.

ISA… DALAWA muli lumingon siya sa akin, nang may pagkagulat at hindi makapaniwala. Binitawan ko muli ang bugso nang tudla sa aking busog. Nasaktan ang Hadi Nasrin. Isa sa kanyang balikat. Pangalawa sa kanyang tuhod.

Bumagsak ang Hadi Nasrin.

Nasalo nang aking asawa ang duguan naming anak. Buhay pa ito…buhay ang Adi Atilla, may pagkakataon pa.

TATLO. Pinakawalan ang bugso nang tudla sa aking busog at tumama ito sa kaliwang mata at tumagos sa bungo nang Hadi Nasrin.

Buhay pa ang hungkag na nilalang pero pinatay ko siya gamit ang patalim na aking hawak.

Matapos noon binitawan ko ang hawak kong busog at tiklis sa aking katawan. Tinulungan ko ang aking asawa na makaupo sa aming higaan. Nabaling ang aking pansin sa aming anak. Sinabi niya sa akin na puntahan ko ang aking mga magulang. Tawagin niya ang aking mga kapatid. Sinabi niya sa akin na wala akong dapat na ipag-alala…buhay pa ang aming anak. Sinabi niya sa akin na higit naming kailangan ang tulong ngayon ng iba. Wala akong nagawa. Ito ang kinakailangan.

Iniwanan ko silang dalawa at dali-dali akong nagtungo sa aking mga magulang upang humingi nang tulong sa kanila. Tinulungan nila ako…dali-daling kumilos ang aking mga magulang at kapatid.

Pagbalik namin, nakita ko ang Hadi Yasir na nasa labas nang aming silid, nakaupo sa nakaangat na pasilyo hawak ang labi nang aming anak. Nakapikit ang aking asawa. Nakayuko ang knayang ulo habang duguan at halos na hindi na makilala pa. nasa kanyang mga kamay ang aming anak.

Sumigaw ako. Tinawag ko ang kanyang pangalan. Ayoko-ayoko hindi ito totoo…hindi ito to…totoo. Buha pa ang aking anak, ang Hade—

Sinubukan kong lumapit.

Narinig ko ang aking ama. Kasunod noon narinig ko ang aking asawa. Wika niya, “patawarin mo Adi Hikmet!”

Ano ang gagawin ko? Pareho kaming naliligo sa dugo. May mga putik at may sugat ang aking mga paa sa paglalakad nang nakatapak at dali-daling pagtakbo patungo sa tahanan nang mga Roshan.

Ano ang gagawin ko? Huli na ang lahat.

Tapos na ang lahat, at hindi ito masaya.

Mga Alamat

Ang mga halaman at mga hayop na makikita sa lupain nang Malayang Andes ng Silangan:

A.

ANG MGA PUNO NANG ABO

Mga punong nangungulag pagdating sa panahon ng taglamig. Nagtataglay ito nang mga maliliit na mga dahon na kulay luntian at mga bungang kulay abo. Matatagpuan ang mga punong ito sa Lupain nang Taglamig, sa Barangka at sa Gubat ng Hamog.

ANG MGA ASONG-GUBAT

Mga nilalang na gamit ng apat na paa. Kahambing sila nang mga leon at mga aso. Ang kanilang taas ay umaabot nang 121.92 cm (shoulder height) o 213.36cm (bipedal height). Nagtataglay sila nang mga spotted skin sa kanilang mga balat nang tulad sa mga hiyena, jaguar at mga cheetah.  Nagtataglay sila nang matalas na pang-amoy at malalapad na mga bibig na may mga nakausling carnassial. Ang kanilang mga mata ay nagliliwanag at kulay kastanyas na may kakayahang makakita sa dilim, malalaki ang tinataglay nilang nuchal line sa kanilang mga batok. Nagtataglay sila nang isang metrong buntot.

ANG MGA PUNO NG AVETAS

Mga punong matatagpuan sa Malayang Andes nang Silangan at nagtataglay nang makakapal na mistulang kaliskis na mga tangkay at mga sangang may mga tinik. Nagtataasan ang mga ganitong uri nang mga halaman na matatagpuan sa hilagang bahagi nang Malayang Andes ng Silangan. Kung saan ang buong kapaligiran ay mahalumigmig at parating basa. Ang ganitong dami nang mga puno ay makikita sa bahagi nang latiang ilog nang Dilang-Ahas at sa paligid nang mahabang ilog sa gubat nang hamog at sa mapanglaw na kakahuyan. Ang puno nang Avetas ay hindi gaanong nagtataglay nang mga sanga. Ang mga tangkay nito ay may lapad na isang metro at ang taas nito ay aabot hanggang sa tatlumpung metro.

B.

ANG MGA BAKUNAWA

Mga isdang naninirhan sa mababaw na bahagi nang mahabang ilog nang Malayang Andes nang silangan at sa latiang ilog nang Dilang-ahas. Nagtataglay ang mga ito nang kulay itim at luntiang kaliskis. Ang mga Bakunawa ay mga higanteng isdang naninirhan sa mga tubig tabang. May laki silang aabot nang mahigit dalawang metro at bigat na umaabot nang dalawang sakong bigas. Makakapal ang kanilang mga kaliskis na baluti at tulad sa mga plywood. Ang mga Bakunawa ay mga carniboro o kumakain nang laman. Naninirhan sila sa mababaw na bahagi nang tubig. Ang kanilang hugis ay mala-torpedo. Ang mga uri nang isda na humihinga sa ibabaw nang tubig at nagagawang tumalon sa ibabaw nang tubig.

ANG MGA BALBAL

Mga maliliit na mga unggoy na nabubuhay sa mga punong kahoy. May laki ang mga Bal-bal na aabot nang tatlumpu’t lima hanggang apatnapung sentimetro. Ang pangunahi nilang pagkain ay ang halaman, mga bunga at maliliit na mga insekto. Halos kahambing sila ng mga paniki na imbis mga kamay ay nagtataglay sila nang mga pakpak sa kanilang tagiliran na kanilang natutupi. Nagtataglay sila nang mahahabang mga hinlalaki na may matutulis na mga kuko na ginagamit nila sa pag-akyat sa mga puno. Ang kanilang mga mata ay naglalakihan. Ang kanilang mga nakapaloob. Matatagpuan sila sa gubat na mapanglaw at sa gubat nang hamog.

ANG MGA HALAMANG BATIBAT

Isang uri nang halamang ginagamit ang ugat bilang pangraos sa matinding nararamdamang pananakit upang magkaroon nang magandang. Datapwat ang higit na paggamit ay lasong kamandag nang tuluyang hindi na paggising pa.  Ang sinomang malalason sa halamang ito ay makakaranas nang sintomas nang mabagal at maragsang paghinga, pagkakaroon nang mga bangungot na maaaring magdulot sa tuluyang pagkahibang. Panunuyot nang lalamunan hanggang sa tuluyang pagtigil nang paghinga.

ANG MGA BERBEROKA

Mga higanteng pagi na nanirhan sa malalamig na bahagi nang karagatan. Nagtataglay sila nang malalaking mga bibig na lalong lumalaki habang kumakain sila. Matinik ang kanilang mga buntot.  Ang kanilang katawan ay palapad na maaaring umabot halos mahigit limang metro. Ang mga Berberoka ay nagtataglay nang umbok sa kanilang likuran malapit sa ulunan na mistulang palikpik nang pating. Tahimik ang mga ito na naninirhan sa malalamig na bahagi ng karagatan.

C. 

ANG MGA HALAMANG CAFIR

Mga amapolang halamang nagtataglay nang mga itim na dahong palumpong. Ang mga puting katas na nagmumula dito ay lason na walang amoy at walang lasa. Nagagawa nitong pamanhinidin ang buong katawan mula sa mga ugat at kalamnan hanggang sa mga laman. Magmistulang likas na kamatayan ang pagkamatay. Ang mga itim na mga dahon nito ay pinatutuyo nang mga Jingkar, ginagamit na pampalibang at hinihithit o iniinsenso.

D.

ANG MGA HALAMANG NASA TAGURING ‘DALIRI NG MGA DILAG’

 Mga uri nang cacti na tanging makikita lamang sa Lambak nang apoy at sa loob nang gubat nang Hamog. Ang mga uri nang ganitong mga cacti na namumuhay lamang sa mainit, mahalumigmig at malagihay na mga kapaligiran.

I. 

ANG MGA IMDUGUD

Mga higanteng mga paniki na matatagpuan sa mga kabundukan at talampas nang Malayang Andes. Ang mga Imdugud ay nagtataglay nang mga malalaking mga pakpak na may wingspan na aabot mula sa dalawang metro hanggang apat na metro ang haba. Ang kanilang mga balat ay kulay gris na may makislap na kulay bughaw. Nagtataglay sila ng mga sarat na ilong at ang tanging kinakain ay mga bungang kahoy at mga prutas.

K.

ANG MGA KABUTENG BATO

Mga maliliit na mga uri nang mga kabute na matatagpuan sa paligid nang malalaking tipak nang bato. Nabubuhay ito sa taglay na mineral nang mga naglalakihang mga tipak at ang laki lamang nito ay kasing laki nang maliit na bato.

ANG MGA KATAW

Mga kulay itim na mga isda na matatagpuan sa mahabang ilog at sa nagsisibat na ilog. Mga parasitikong uri nang isda na may kaliskis na itim at kumakain nang laman. May laki sila na umaabot nang mula labing apat na sentimetro hanggang apatnapu’t anim na sentigrado ang haba. Ang mga Kataw ay mahihilig sa mga karne. Ang mga Kataw ay palaging magkakasama sa iisang bahagi at madalas na lumalangoy nang sabay-sabay.

ANG MGA KINNARIS

Mga ibong hindi nakakalipad at nagtataglay nang mahahabang mga hita. Nagtataglay din sila nang mahahabang mga leeg at kilala sa kanilang mga ginintuang plumahe at matutulis na tuka. Hindi katulad nang ibang mga ibon ang kanilang mga daliri sa paa ay tatlo lamang.  Ang kanilang pagtakas sa mga nanghuhuli sa kanila ay pamamaraan nang pagtakbo nag mabilis habang nakalabas ang kanilang mga paa nang mistulang naglalayag.

L.

ANG MGA LAMPONG

Mga nilalang na nagtataglay ng kulay abo, mistulang pilak na mga balat at mahahabang, matutulis na mga itim na mga sungay sa kanilang mga ulo. Ang kanilang mga mukha, ulo, ilong, tenga at mga paa ay tulad sa isang kambing liban lamang sa kanilang mga mata na kulay mistulang tulad sa sinag nang araw. Ang mga Lampong ay mga monocular. May taas silang aabot nang 265 cm. (shoulder height).

M. 

ANG MGA MAGAN

Mga buwaya na nanirhan sa mahabang ilog nang Malayang Andes. Matatagpuan sa bunganga nang ilog, at sa kinasasakupang tabing-ilog nang Ja’khar. Ang mga Magan ay kilalang bahagi nang lipunan nang Ja’khar. Hinuhuli at pinaparami ang kanilang mga lahi sa dalampasigan at tabing ilog upang gamiting kagamitan sa paggawa nang kasuotan habang ang kanilang mga buto ay inililibing sa lupa bago gawing palamuti. Ang kanilang mga karne ay pinapakain sa mga isdang kataw at sa mga kapwa nila kauri. Ang mga Magan ay may laking aabot hanggang limang metro ang haba.

AMNG MGA PUNO NG MAHUMANAY

Mga punong nagtataglay nang patulis na hugis na dahon. Mahahabang mga tangkay na may balingkinitang katawan. Matatayog na mga sanga na mistulang mga sungay. May makinis na balat na kulay abo. Pulang mga bulaklak na nakakumpol sa mahahabang mga sanga. At mga bungang luntian na hugis bilog. Ang halamang makikita lamang sa Mata, ang malawak na oasis na matatagpuan sa timog silangan ng Malayang Andes ng Silangan.

ANG MGA MAMELUE

Mga nilalang na naninirhan sa kailaliman nang karagatan. At itinuturing na pinakakalunuslunos sa mistulang mala kalansay at buto’t balat nitong anyo. Nagtataglay sila nang mga pangil, matatalas na mga palikpik at mga ngipin. Mahahaba ang kanilang mga katawan nang katulad sa mga igat at may laki lamang na aabot nang mahigit isang metro.

ANG MGA MANTAHUNGAL

Mga nilalang na may laking 200 cm (shoulder height) at 335.28cm (bipedal height). Nagtataglay ng makakapal na mga magkahalong pula at luntiang mga balahibo sa buong katawan, balbas sa kanilang mukha, ulo, ilong, tenga at mga paa nang tulad sa mga paa ng mga baboy na may apat na mga daliri, maliliit na buntot habang sa gilid ng kanilang mga bibig ay matatagpuan ang maliliit na mga mala-sungay na nakausli sa ibabaw ng kanilang bibig.

ANG MGA MARKUPO

Mga malalaking mga ahas na walang tinataglay na kamandag. Matatagpuan ang mga itong naninirhan sa Mapanglaw na kakahuyan, sa ilalim nang mga lupa at sa gubat nang hamog. Ang mga uri nang ahas na ito ay mga python na endemic Sa malayang Andes nang Silangan katulad nang mga buwayang Magan. Nagtataglay sila nang mga makikinis na itim na kaliskis na umaabot sa kanilang mga buntot. Nagtataglay ito nang mga guhitang pula sa buong katawan at nang dalawang tuldok na puti sa dulo nang mga buntot.

N.

ANG MGA AHAS NA NAGAR

Mga makamandag na ahas na may mga itim at bughaw na kaliskis na matatagpuan sa baybayin nang Ja’khar at sa pulang gubat.

P.

ANG MGA PAKUNADA

Mga maliliit at makamandag na mga gagambang matatagpuan sa mapanglaw na kakahuyan na nagtataglay nang mga itim at puting kulay. Nagtataglay ang mga ito nang kamandag.

T.

ANG MGA PARUPARONG TAHAMALING

Mga paruparo na tinatawag na mga “Paruparo Nang Kamatayan” nang mga Erebo. Itinuturing ang mga ito na pinakamalaking mga paruparo sa buong Soluna. Ang mga lalakeng Tahamaling ay nagtataglay nang malalapad na pakpak na kulay pula at itim, na ang itim sa pulang kulay nang mga imago nang kanilang mga pakpak ay lumilikha nang Rorschach inkblot test Ang kanilang mga buntot ay nagtataglay nang dalawang chevron na dilaw na guhit. Habang ang kanilang mga antenna ay kulay pula. Ang mga babaeng mga Tahamaling ay may makikitid na mga pakpak na nagtataglay nang kulay itim at pulang mga imago sa pakpak na lumilikha nang Rorschach inkblot test. Ang mga Tahamaling ay kilalang naakit sa mga dugo.

Y. 

ANG MGA HALAMANG YGGDRASIL

Mga halamang tinik na mistulang mga bato ang matatalim na dahon nito at nagtataglay nang mga ginintuang mga bulaklak na mistulang batingaw. Ang ganitong mga halaman ay matatagpuan sa malalamig na lugar at sa hilaga at hilagang-silangan nang Ja’khar.