KABANATA DALAWAMPU:

ANG LIYAW NANG TAHANAN NG MGA BARAKAT

Ang Adi Makbule

Patuloy pa rin ang pagbuhos nang ulan, sa pagbangon niya sa tabi nang kanyang mga anak agad niyang sinuot ang bughaw na Báta na may mga tahing mga kabibe na nagsisilbing mga butones at nakasampay sa sandalan nang upuang malapit sa kama nilang mag-iina. Inayos niya ang kanyang panloob na damit. Sinuot niya ang kanyang mga sandalyas at kasunod noon lumabas siya sa loob nang silid nilang mag-iina na nasa ikalawang palapag nang tahanan. Iniwan niya ang kanyang mga anak habang natutulog. Sinarado niya ang pintuan nang lagusan habang nakaiwang bukas ang mga durangaw.

Nagsimula siyang maglakad. Nagpatuloy siya. Sa kanyang paglalakad nakita niyang bukas ang silid nilang mag-asawa. Nabaling ang kanyang pansin sa nakabukas na lagusan. Sa ingay na Nakita niya ang Hadi Naveed na nagbibihis habang nakahiga ang kanyang asawa sa kanilang kama. Nag-uusap ang ito. Masaya ang mga ito na nag-uusap. Nakita niyang nakangiti ang kanyang asawa habang nag-uusap ang dalawa. Nakatuntong ang isang tuhod nang Hadi Naveed sa ibabaw nang kama nilang mag-asawa.

Hindi niya magawang tanggalin ang kanyang tingin sa mga ito. Ang kasiyahan sa kanilang mga mukha…ang mga tuwa sa kanilang mga labi.

Hindi siya napapansin nang mga ito sa kasiyahan na tinataglay nang kanilang mga pakikipagkwentuhan.

Malambing sila sa isa’t isa.

Inaamin niya, naiingget siya sa mga ito. Naiingget siya sa sayang nakikita niya sa mga ito. Pinatong nang Hadi Nasrin ang kamay nito sa hita nang Hadi Naveed.  Bumangon ito sa pagkakahiga nito sa kanilang kamang mag-asawa. Lumapit ito sa Hadi Naveed. Hinawakan nito ang pisngi nang puwetan Hadi Naveed. Hinalikan nito ang katawan nang asawa ng kanyang kapatid.

Hinawakan nito ang kamay nang Hadi Naveed. Binaling nang Hadi Naveed ang pansin nito sa kanyang asawa. Hinawakan nito ang ulo nang kanyang asawa. Hinimashimas nito ang buhok nang Hadi Nasrin.

Hinatak nito ang kamay nang asawa nang kanyang kapatid.

Lumapit ang Hadi Naveed sa kanyang asawa. Hinalikan nito ang kanyang asawa sa labi.

Niyakap ito nang Hadi Nasrin.

Kasunod noon tinalikuran niya ang mga ito. Nagpatuloy siya sa kanyang paglalakad. Ngumiti siya. Wala na siyang maramdaman pang kahit ano…Wala na siyang pakialam pa sa kahit ano…manhid na siya sa mga nangyayari sa kanyang paligid. Bumaba siya sa mga baitang nang kanyang tahanan.

Sa pagbaba niya, agad siyang nagtungo sa silid-lutuan. Kung saan sa kanyang paglalakad nakasalubong niya ang kanyang pinakamamahal na kapatid na matagal din niyang hindi nakita matapos itong ikulong sa loob nang silid na tinitirhang nito at wala itong magawa…at wala siyang magawa para iligtas ito.

Dali-dali siyang lumapit dito. Niyakap niya ang kanyang pinakamamahal na kapatid. Nagkamali siya…meron, ang totoo meron pa siyang nararamdaman! Ang pagmamahal niya sa kanyang mga kapatid, ang pagmamahal niya sa kanyang mga anak. Kung magagawa lang sana nilang makatakas.

Tinanong niya ang kanyang kapatid. Kinamusta niya ito…

Hindi ito nakaimik. Niyakap niya ito nang mahigpit. Lingid ang hindi nila nalalaman pinapanood sila nang Adi Mahvash.

Habang nagtatanghalian sila sa loob nang pamosong pabilyo nang tahanan ng mga Harith, kasama ang Adi Atiya, ang anak nitong si Hadi Naveed at ang kanyang pinakamamahal na kapatid hindi magawang pigilan nang Hadi Mahdi ang kagalakan nito na makita muli ang Adi Sule matapos ang ilang araw nitong pagkakakulong sa loob nang silid nito.

Binati nila ang Adi Sule. Ipinagpasalamat sa mga diyos na naninirhan sa ibabaw nang mga ulap at sa ilalim nang karagatan ang pagbuti at muling pagbabalik nang kanyang kapatid sa kanila.

Malugod na tinanggap nang Adi Mahvash ang Adi Sule.  Magkagayonman agad itong naglaho at nabaling sa kung anoman ang inaasahang mangyayari sa mga susunod na mga araw.

Sinabi nang Adi Atiya sa Hadi Mahdi na kailan na nilang paghandaan ang pagtatalaga sa susunod na magiging Hadezar nang tahanan nang mga Ardashir. Sinabi nang Adi Atiya sa Hadi Mahdi na kailangan na nitong magpatawag nang pagpupulong sa kalipunan nang mga Hadezar.

Bagay na sinang-ayunan nang Hadi Nasrin. Nabaling ang kanyang pansin sa kanyang asawa habang sinusubuan niya ang kanilang bunsong anak…Sinabi nang kanyang asawa sa ama nito na masmabuti nang masmaaga kaysa patagalin pa ang pagpupulong nang kalipunan nang mga Hadezar.

Tumango-tango ang Hadi Mahdi bilang pagsang-ayon.

Sinabi nang Adi Atiya na nakasalalay dito ang kinabukasan nang tahanan ng mga Ardashir maging ang kinabukasan nang kalipunan nang mga Hadezar, lalong-lalo na ang kanilang kapakanan.   Hindi maitatangging ito ang pagbagsak nang tahanan ng mga Barakat. Ang harapharapang panghahamak sa kanya at sa kanyang mga kapatid.

Matapos ang kanilang hapunan sa loob nang bulwagan, pinaliguan niya ang kanyang mga anak sa bukalang silid nang tahanan nang mga Harith. Sinamahan siyang magbabad nang Adi Sule. Tinulungan siya nito na paliguan ang kanyang mga anak…Inayos niya ang dalawa sina Mahsa at Malik. Pinatulog niya ang kanyang mga anak sa loob nang kanilang silid na tinutuluyan sa ikalawang palapag nang tahanan.

Kasabay noon sinamahan siya nito sa loob nang silid nang dalawang bata. Nag-usap silang dalawa. Sinabi nang Adi Sule sa kanya habang nakadungaw sila sa durangaw nang silid habang nakaupo sa magkabilang mga upuan na may mga sandalan at bahagyang magkalayo sa isa’t isa na magtutuloy-tuloy pa ang sama nang panahong ito na kinahaharap nila. Ang pagguhit nang kidlat sa kalangitan ang pagdagundong nang malalakas na mga kulog sa ibabaw nang mga ulap.

Bagay na kanyang sinang-ayunan.

Iniilawan sila nang iilang mga nakasinding timsim na nakakababad sa langis na mula sa taba nang tapir at nakapatong sa ibabaw nang mataas na lamesa na makikita sa loob nang silid kasama nang iilang mga gamit at mga damit nang kanyang mga anak na lalake.

Ipagkailaman nila, hindiman nila itanggi ang mga nangyayari sa kanila ngayon…ang ginagawa nang kanilang mga asawa, ang kabalahuran at nakakapahindik balahibo ay nakakailang at kakaiba na hindi maintindihan. Inamin nang Adi Sule na ayaw niyang pag-usapan ang bagay na ito ngunit sino siya para hindi ito pagtawanan habang iniisip niya at inilalarawan kung anoman ang ginagawa nang mga ito.

Ngumiti siya. Kahit siya kapag iniisip niya ang bagay na ito kapag naririnig niya ang ginagawa nang mga ito o nakikita niya ang mga ito hindi niya magawang tanggalin sa kanyang isipan ang isipin kung anoman ang ginagawa nang dalawa…

Sinabi niya sa kanyang pinakamamahal na kapatid na ang totoo masaya siyang makitang masaya ang Hadi Nasrin.

Tinanong siya nito kung sa kabila ba nang mga ginawa nito laban sa kanya…sa kabila ba nang pananakit nito sa kanya ay may nararamdaman pa rin siyang kahit na ano dito.

Wika niya, “kahit ano!” nang ay pagngisi.

Wika nang kanyang kapatid, “oo…hindi ko naman hinihinging marinig sa iyo na mahal mo pa siya! Siguro kahit paggalangman lang, kahit katiting ay meron at meron pa rin. Siya pa rin ang kinakilalang ama nang iyong mga anak!”

Wika niya, “wala na…kahit awa wala na akong maramdaman pa sa kanya, paggalang pa kaya. Alam ko hindi niya ako mahal, wala siyang nararamdamang pagtingin sa akin at nang una ko siyang nakilala at mapangasawa, tinanggap ko iyon! Pagmamahal wala…pero nang ilang beses niya akong saktan. Harapharapan niya akong pinapahiya at pinamumukha sa akin na wala akong halaga, sa tingin mo may paggalang pa kaya ako sa kanya. Kung sa akin nga hindi ko na makita pa ang sarili ko. Wala na akong paggalang sa sarili ko, sa kanya pa kaya…gagalangin ko siya?” Umiling-iling ang Adi Makbule.

Wika nang Adi Sule, “may pagkakamali tayo!”

Wika niya, “oo…” tumango-tango siya. “Meron, pero sino ang sisihin natin ang wala na dito sa atin? Matagal nang patay ang Adi Hiba. Pinili natin ang mga tahanan nang ating mga asawa dahil naroroon ang mga mahal natin. Pero wala na sila, tayo hanggang ngayon nandito pa rin at nagtitiis!”

Wika nang Adi Sule, “nandito pa ang iyong mga anak!” Lumingon ang Adi Sule sa Hadi Mahsa at Hadi Malik na natutulog sa kama. Dagdag nito sa kanya, “may kabig ka pa rin sa tahanan nang mga Harith!”

Lumingon siya kung saan natutulog ang kanyang mga anak. Sumang-ayon siya…alam niyang tama ang Adi Sule pero hindi niya kayang ipaglaban sa kanyang asawa at sa pamilya nito ang kanyang mga anak. Ito ang kanyang mga anak, hindi niya magagawang gamitin ang mga ito laban sa kanyang pansariling kapakinabangan.

Tanong nang Adi Sule sa kanya, “ano na ang mangyayari sa atin ngayon?”

Binaling niya ang pansin dito. Hindi niya magawang panghinayangan ang mga masasayang sandaling ito. Kung magagawa niya lang sanang baguhin ang lahat nang hindi nila magagandang nakaraan.

Wika niya, “hindi ko alam…ayoko nang isipin pa. Pagod na pagod na ako.”  At saka siya ngumiti sa Adi Sule.

Nang gabing iyon nagpatuloy ang pagbuhos nang mga ulan, ang sunud-sunod na pagkulog at mga pagkidlat. Nanatili itong patigil-tigil at tuloy-tuloy hanggang sa hindi inaasahan, nagliwanag ang buong kalangitan. Kumalat ang usok sa hangin. Dumagundong ang langit at lupa, na nang makita nang lahat at masaksihan, nalamang unti-unti na palang tinutupok nang malaking apoy ang tore nang mga Hadezar at nagsisimula na itong gumuho nang tuluyan.

Walang kaalamalam ang sinoman kung sa sino, at paano ito nagsimula. Bumagsak ang tore nang mga Hadezar…

Sa muling pagbukang liwayway nang umaga, nakapagtatakang tumigil ang malalakas at pautay-utay na pagbuhos nang ulan. Sumikat ang araw sa kalangitan…narinig ang nakaririmarim na paghuni nang mga kaibig-ibig na mga ibon.

Nang dinilat nang Adi Makbule ang kanyang mga mata ang una niyang nakita ay ang Hadi Mahsa na mahimbing na natutulog sa kanyang tabi habang pinapagitnaan niya ang dalawa niyang bunsong anak.

Nang bumangon siya, hinalikan niya ang pisngi nang Hadi Mahsa. Lumingon siya at hinalikan niya ang noo nang Hadi Malik. Mahal niya ang kanyang mga anak, hindi ito nakapagtataka sa kanya at kailanman hindi ito magagawang tanggalin sa kanya nang ninoman. Ang mga ito ang kanyang mga pangarap at mga panaginip.

Tumayo siya sa kama kung saan mahimbing na natutulog ang dalawang bata. Kinuha niya ang Báta na nakasampay sa sandalan nang upuan na nasa tabi nang kanilang kama. Kinuha niya ang mga sandalyas sa ilalim nang kama nilang mag-ina. Sinuot niya ang mga ito. Kinuha niya ang balabal na nakapatong sa mataas na lamesa, ibinilabal niya ito sa kanyang katawan. Lumabas siya nang silid na kanyang tinutuluyan kasama ang kanyang mga anak. Iniwan niya ang mga ito na natutulog. Sinarado niya ang lagusan nang kanilang silid. Naglakad siya. Napansin niyang sarado ang pintuan nilang mag-asawa. Bumaba siya sa ikalawang palapag nang tahanan nang mga Harith.

Sa kanyang paglalakad sa pasilyo napansin niya ang ama nang kanyang asawa, ang Adi Atiya, ang asawa nang kanyang kapatid at ang kanyang asawa na nasa loob nang pamosong pabilyo nang mga Harith at nag-uusap.  Nagtungo siya sa silid-lutuan. Nakita niya ang Adi Mahvash na naghahanda nang kanilang agahan. Tinulungan niya ang ina nang kanyang asawa na makapaghanda.

Nang umagang ito nag-almusal sila sa loob nang pamosong pabilyo nang tahanan nang mga Harith. Hinanap niya ang Adi Sule na nang mga sandaling iyon ay wala sa loob nang pabilyo o kahit saanman sa tahanan nang mga Harith.

Nang umagang ito naghanda ang tahanan nang mga Harith at Parvana sa pagkilos upang isagawa ang pagboto gayong tuluyan nang bumagsak ang tore nang mga Hadezar. Sinabi sa kanila nang Hadi Mahdi habang nag-aagahan sila na gaganapin ang pagboto sa harap nang gumuhong tore nang mga Hadezar. Mainam pa rin na doon gawin ang pagboto at sanggunian nang kalipunan gayong nananatili pa rin banal at iginagalang ang tore nang mga hadezar nang lahat ng sinoman.

Matapos ang kanilang almusal naghanda na ang kanyang asawa, ang Hadi Mahdi at ang tahanan nang mga Parvana sa pagpunta sa pagpupulong na gaganapin sa mga baitang nang tore nang mga Hadezar.

Naiwan siya kasama ang Adi Mahvash, ang Adi Dilshed at ang kanyang mga anak. Hanggang ngayon nag-aalala pa rin siya sa kanyang pinakamamahal na mga kapatid.

Inayos niya ang kama nang kanyang mga anak. Kasunod noon inayos niya ang kanyang sarili.  Nagtungo silang mag-iina sa bulwagan kung saan masayang naglalaro ang dalawa. Sa kanyang pagtataka, napansin niya ang higit pang katahimikan na bumubulabog sa loob nang kanyang tahanan. Tumayo siya sa kanyang pagkakaupo habang pinanood, binabantayan at pinagmamasdan ang kanyang mga anak.  Hinanap niya ang Adi Mahvash sa loob nang silid lutuan maging sa loob nang tinutuluyan nitong silid, kahit ang silid nilang dalawa nang Hadi Mahdi ay hindi nito nakita ang anino nang Adi Mahvash. Nagtungo siya sa loob nang silid nang Adi Dilshed. Wala ito roon… nagtaka siya. Wala ang mga ito sa bulwagan o sa kahit saanman hanggang sa nakarinig siya nang tinig. Binaling niya kung saan ang pinanggalingan nang tinig hanggang sa nakita niya ang Adi Mahvash na nakatago sa kadiliman nang madilim na pasilyo malapit sa mga baitang nang tahanan. Tinawag siya nito. Dali-dali siyang lumapit dito. Sinundan niya ito kung saan ito patungo. Dinala siya nito sa ibabang bahagi nang tahanan nang mga Harith, patungo sa yungib.

Sa pagbaba nila sa mga baitang, patungo sa loob nang yungib, nakita niya ang Adi Dilshed na nasa loob at nakaiimpake ang mga gamit, hawak nito ang kahoy na tungkod na ipinangtutungkod nito sa buhangin. Ayos ang buo nitong sarili. May suot itong itim na balabal na nakapatong sa ulo nang matanda. May suot itong singsing na may itim na bato at tinubog na ginto.

Nagtaka ang Adi Makbule sa kung ano ang nangyayari.

Tinanong nang Adi Dilshed ang Adi Mahvash kung ano ang ginagawa nang Adi Makbule dito. Sinabi nang Adi Mahvash sa ina nang kanyang asawa na gusto lang nitong magpaalam sa kanya.

Bagay na kanyang ipinagtaka.

Tanong niya, “aalis kayo…saan naman po kayo pupunta, Adi? Adi Dilshed!”

Wika nang Adi Mahvash, “malayo…kung saan hindi kami makikita nang Hadi Mahdi o nang kahit sinoman!”

Wika nang Adi Dilshed, “wala kang dapat na ipag-alala Adi Makbule, pupunta lang kami sa Qaa’ur! Doon sa aking mga anak…sa mga magulang nang Adi Mahvash! Doon kami pupunta.”

Wika nang Adi Mahvash, “kung gusto mo sumama ka sa amin! Isama mo ang mga anak mo!”

Wika ko, “paano ang Hadi Mahdi? Paano ang aking asawa! Paano ang tahanan nang mga Harith?”

Wika nang Adi Dilshed, “umalis ka na dito Makbule, habang may pagkakataon pa.  Tama ang Adi Mahvash makabubuti kung sasama ka sa amin kasama ang iyong mga anak, para na rin sa iyong ikabubuti, at sa kaligtasan nang iyong mga anak!”

Umiling-iling siya. Wika niya, “hindi…kailangan pa ako dito! Kailangan pa nila ako.”

Wika nang Adi Dilshed, “alam kong tatanggi ka!” Kasunod noon tinawag nito ang Adi Mahvash. Nagpaalam ang Adi Mahvash sa kanya. nagpaalam siya dito. Matapos noon umalis ang mga ito. Iniwan siya nito sa tahanan nang mga Harith na nag-iisa kasama ang kanyang mga anak.

Umakyat siya sa tahanan nang mga Harith. Pinuntahan niya ang kanyang mga anak. Tinawag niya ang mga ito. Nagdesisyon siyang manatili. Kasunod noon pinaghanda niya ang mga ito. Naghanda sila. Kumuha sila nang mga gamit at mga susuoting mga damit. Lumabas sila sa tahanan nang mga Harith mula sa yungib. Naglakad sila sa dalampasigan nang Ja’khar, malayo sa kanyang mga kalaban. Malayo sa mga matang mapagmatsag. Naglakad sila. Naglakad sila sa mga galapok na buhangin, sa kung saan na alam nilang mananatiling silang ligtas. At nang dumating sila sa isang tahanan na tago sa mga mapagmatsag, sa kanilang mga kalaban. Nakita niya ang Hadi Faysal.

Nakita siya nang Hadi Faysal.

Lumapit sila sa tunay na ama nang kanyang mga anak. Lumapit siya sa tunay niyang mahal…tinupad niya ang pangako niya dito na muli silang magkikita at magkakasamang muli, na sasama siya dito. Lumapit ito sa kanya. Niyakap siya nito at niyakap niya ito at pumasok silang mag-iina sa tahanan nang kanyang pinakamamahal na lalake at ama nang kanyang mga anak.

Nang umagang ito, dumating ang Hadi Yasir sa tore nang mga Hadezar sakay kay Mamé kasama ang ilang mga Anino nang tahanan ng mga Barakat at ang Hadi Walid. Suot ang isang pulang magulang na Báta na may mga burda nang mga ibong kotinga, saluwâl na rosas na lilang kulay na may mga burda nang mga halaman ng kalengkor. Bumaba siya sa kanyang sinasakyang asong-gubat.

Naglakad siya sa mga baitang nang tore nang mga Hadezar at sa kanyang pagdating nang umagang ito hinintay niya ang pagdating nang kanyang mga kalaban. Sa pagtagaltagal nang kanyang paghihintay lumapit sa kanya ang Hadi Walid. Tinanong siya nito kung nakatitiyak ba siyang darating ang mga ito dito.

Bagay na kanyang sinang-ayunan. Sinabi niya sa kanyang liyaw na bakit hindi, nakatitiyak siya na darating ang mga ito sa tore nang mga Hadezar upang pag-usapan at pagbotohan ang paghirang sa susunod na magiging pinuno, patnugot at Hadezar nang tahanan ng mga Ardashir. Sinabi niya sa Hadi Walid na maraming araw na ang nasayang at mahaba na rin ang panahon na inilaan para pag-isipang mabuti at pag-usapan sa kung sino ang karapatdapat na humalili sa katungkulang iniwan nang Hadi Khalil. Dagdag niya isa pa ang Hadi Mahdi ang tuwirang nagpasabi nito sa kanya bago ang araw nang inaasahang pagpupulong ngayong araw.

Bagay na maslalong pang ikinababahala sa ngayon nang liyaw nang tahanan ng mga Barakat. Hindi nagtagal dumating ang Hadi Mahdi, kasama ang anak nitong si Hadi Nasrin at ang Adi Atiya kasama ang anak nitong si Hadi Naveed at maging ang iilang mga Anino nang dalawang tahanan.

Lumapit sa kanya ang kanyang liyaw. Tinawag siya nito sa gitna nang kanilang paghihintay at sa kanyang pagtingin dito sinabi nito sa kanya na nandito na ang kanilang mga kalaban.

Nakita niyang umakyat ang mga ito sa mga baitang nang tore ng mga Hadezar.

Nang may ngiti nagbigay siya nang paggalang sa mga ito. Lumapit siya sa mga ito. Iniabot niya ang kanyang kamay sa Hadi Mahdi. Tinawag niya ito nang may pamitagan. Tugon niya, “Hadezar!”

Bagay na binalikan din nito nang pagbungad na pantawag na pamitagan, “Hadezar!”

Wika nang hadi Yasir, “iyi’owuro!”

Wika nang hadi Mahdi, “yuu’se maste Hadi Yasir!”

Lumapit siya sa Adi Atiya. Nagbigay siya nang paggalang sa Hadezar nang tahanan ng mga Parvana. Wika niya sa Ading hibang, “Adi Atiya!”

Wika nito sa kanya, “Hadezar!” Lumapit ito sa kanya. Niyakap siya nito at binalikan nang pagyapos. Wika nito sa kanya, “asirvadda’owuro!”

Matapos noon nawala ng pagyakap nila sa isa’t isa. Wika niya sa Adi Atiya, “ganon din sa iyo Adi Atiya!” nang may ngiti.

Kasunod noon lumingon siya sa Hadi Naveed tumango ito sa kanya at tumango siya dito nang may pamitagan.

Kasunod noon ipinakilala niya ang Hadi Walid sa kanila, sinabi niya sa mga ito na siguro naman kilala na nila ang kanyang liyaw, ang Hadi Walid. Bagay na tinuran nang mga ito sa kanya at sinang-ayunan.

Tanong nang Hadi Nasrin sa kanila, “wala pa ba dito ang Hadi Mirza?”

Sinabi nang Hadi Yasir, “Wala pa…ako palang at kayo!”

Wika nang Hadi Nasrin, “Nakakapagtaka…nahuli na nga kami nang dating ayon sa panahon nang pinag-usapan siya pa ang wala!”

Tanong nang Hadi Yasir, “ang Adi Habib ho hindi niyo yata siya kasama Hadezar!”

Wika nang Hadi Mahdi, “bakit mo naman nasabi iyan Hadezar?”

Wika nang Hadi Yasir, “akala ko ho kasi, sa inyo muna tumutuloy ang mag-iina habang wala pang pinagdedesisyunan!”

Wika nang Hadi Mahdi, “hindi…wala siya sa aming tahanan! Pinili niyang tumira sa kung saan siya higit na mapapalagay sa tahanan nang mga Ardashir, habang wala pang hinihirang na susunod na patnugot at Hadezar nang tahanan ng mga Ardashir!”

Wika nang Adi Atiya sa Hadi Yasir, “wala ka naman dapat ikabahala Hadezar…ligtas ang mag-iina at nasa mabuti silang mga kamay nang mga Anino nang aming mga tahanan!”

Wika nang Hadi Yasir, “mabuti naman ho kung ganon! Pupunta po ba sila?”

Wika nang Hadi Mahdi, “hindi sa tingin ko…hindi ko sila nasabihan tungkol sa gagawin nating pagpupulong…makabubuting ang kalipunan muna nang mga Hadezar, ang siyang umayos nang suliranin natin sa tahanan ng mga Ardashir. Magkagayonman hindi naman din itong maituturing na suliranin nang ating lipunan.”

Ngumiti ang Hadi Yasir. Wika niya, “kung ganon hindi po sila makakarating!”

Nagkaroon nang kakaunting katahimikan.

Tanong nang Hadi Nasrin, “bakit hindi na natin simulan pa ang pagpupulong nang kalipunan nang mga Hadezar kaysa hintayin pa natin ang Hadi Mirza!”

Wika nang Hadi Mahdi sa kanyang anak, “huwag kang mainip Hadi Nasrin…sa tingin ko papunta na rin iyon dito!”

Sa kanilang pag-iintay sa mga baitang nang tore ng mga Hadezar naghanap nang mauupuan ang Hadi Mahdi. Umupo ito sa isa mga malalaking bato nang gumuhong tore…ganon din ay sinundan ito nang Adi Atiya na umupo sa isa mga gumuhong bato nang tore ng mga Hadezar. Umupo ang Hadi Yasir kasama ang Hadi Walid sa isa sa mga baitang nang tore nang mga Hadezar habang nanatiling nakatayo ang Hadi Nasrin at pinagmamasdan ang gumuhong tore nang mga Hadezar.

Maliwanag at sikat na ang araw sa kalangitan. Hindi magtatagal magmamataaas na ito at lalong iinit ang buong paligid.

Sinabi nang Hadi Nasrin na hindi nito inaasahan na ganito kalaki ang magiging sira nang tore ng mga Hadezar. Sa gayon tinanong nito ang ama nito kung maaari pa bang maayos ang gumuhong tore.

Bagay na sinang-ayunan ng Hadi Mahdi datapwat sinabi nito sa anak nito matatagalan pa bago maayos ang tore, na aabutin nang mga taon sa pag-aayos at muling pagtatayo sa tore nang mga Hadezar.

Tinanong nito ang ama nito kung bakit pa kailangan paabutin nang maraming taon, gayong maaari namang gamitin ang mga bato nang gumuhong tore upang muling maayos at maipanumbalik ito sa dati.

Sinabi nang Hadi Yasir na walang kaso kung ano ang gagamiting gamit, kung kukuha ba nang bago at papalitan nang bago, o pipiliin pa rin gamitin kung ano ang ilang daang taon nang nakatayo at ang mga gumuho sa tore ng mga Hadezar…aabutin nang maraming taon dahil sa pagtatayo at dahil marami na rin ang kailangang ayusin sa tore nang mga Hadezar.

Nabaling sa kanya ang pansin nito. Sinabi nito sa kanya na alam nito kung ano dahilan kung bakit kinakailangang abutin nang maraming taon ang pag-aayos at muli pagtatayo sa tore nang mga Hadezar. Pinagpilitan nito na alam nito kung ano ang dahilan at pawang nagbibiro lamang ito ng mga sandaling ito.

Sinabi nang Hadi Naveed na may bulong-bulungang kumakalat na sinadya ang pagkasira at pagsunog sa tore nang mga Hadezar dahilan kung bakit ito gumuho.

Tinanong nang Hadi Yasir kung alam ba nang mga bulong-bulungan kung ano ang itsura nang Jingkar na nagsunog at nagpabagsak sa tore. Bagay na itinanggi nang Hadi Naveed at sinabi nito na ang pagkakaalam lamang nang mga narinig nito ay pagbagsak sa tore nang mga Hadezar ay hindi kagagawan nang pagguhit nang malakas na kidlat.

Sinabi nang Hadi Nasrin na hindi naman nakapagtataka ang bagay na iyon na kumalat ang isang sapantaha gayong lahat ay nasa loob nang kanilang tahanan habang namiminsala ang malakas na pagkulog at mga pagkidlat.

Sinabi nang Hadi Mahdi na makabubuti na ang masira ang tore, may lamat na ang mga dingding nito, at marupok na ang mga kahoy na haligi at mga sahig nito…na hindi magtatagal ay kinakailangan na rin itong ayusin at palitan sa mga nangyayaring pagbabago ngayon sa kanilang bayan.

Kasabay nito tumayo ang Hadi Yasir. Sinabi niya sa mga ito nandito na ang Hadi Mirza. Nabaling ang pansin nang kanyang mga kalaban sa pagdating nang tiyo ng kanyang asawa…nakita nila na may mga kasama itong mga anino, ang Mata at ang Adi Habib.

Ngumiti siya kasabay nang pagbaling nang kanyang atensyon sa Hadi Walid na nasa kanyang tabi. Hinawakan niya ang balikat nito at saka siya umalis at umakyat sa mga baitang ng tore nang mga Hadezar.

Tinanggap nang kanyang mga kalaban ang kapatid nang pumanaw na Hadezar at ang Mata na kasama nang Haid Mirza. Sinabi nang Adi Atiya sa Adi Habib na mabuti naman at pinaunlakan nito ang paanyaya na samahan sila sa pagpupulong at sa pagboto sa kalipunan nang mga Hadezar.

Pinaghanda nang Hadi Mirza ang isang tolda para sa gagawing pagpupulong nang kalipunan. Nang umagang ito ginanap ang pagpupulong nang kalipunan sa loob nang tolda sa labas nang gumuhong tore ng mga Hadezar. Sa loob nito inihanda ang isang bilugang lamesa na may apat na paa. Apat na upuan na walang mga patungan nang mga braso ngunit may mga sandalan para sa mga Hadezar. Umupo sila sa inihandang upuan. Nakaupo siya sa dulong bahagi habang nasa likuran niya ang Hadi Walid, kaharap ang tiyo nang kanyang asawa kung saan nasa likuran nito ang Hadi Arsaad at ang Adi Habib; habang nasa magkabilang gilid ang tahanan nang mga Parvana at nang mga Harith.

Unang nagsalita ang Hadi Mahdi sa kanila. Malugod nitong tinanggap sa kalipunan nang mga Hadezar ang pagdalo at pagiging panauhin nang kapatid nang nasirang Hadezar sa gaganapin ngayong pag-uusap at pagboto sa magiging Hadezar nang tahanan ng mga Ardashir, lalo pa ngayon na lubhang mapanganib ang kumakalat na bulung-bulungan at ang kanilang bayan ay nag-aalala sa mga suliranin na kinahaharap nito. Magkagayonman ay wala silang dapat na ipag-alala sa suliranin na ayon sa pagkakaintindi nito ay sadya lamang itong sapantaha at gawa-gawa nang mga mapag-isip.

Tinawag nang Hadi Yasir ang Hadi Mahdi. Tinawag niya ito para tanungin kung hindi pa ba sila magsisimula.

Kaagad nagbago ang isip nang matanda at nagpasya itong simulan na ang pagpupulong sa kung sino ang dapat na hirangin bilang susunod na Hadezar nang tahanan ng mga Ardashir.

Wika nang Hadi Mahdi, “neki’hava bhul samo të prije tola ö mara të Hadezar waxaa etkhiler waxa thë Ardashir…ma’lum eger irora’ü waayo dl’motam, dl’Adi Habib više’bhul va leh’dosh usaane të satta. Ali të’nas awujo yi phëzu addara waxaa digu’hava waxa samaya. Unzha sathi të neki hava’himoya biziih yi tola va rihiisa waxaa alopa. Ma’lum ü waxaa thë Hadezar ö ithē phoq, va az’zizunah ö irn ü phoq Adi Habib.” (Jng. “ilang araw pa lamang ang nakakaraan matapos na mamatay ang hadezar nang tahanan ng mga Ardashir…alam ko masakit ito para sa namatayan, sa Adi Habib lalo pa at kapatid niya ang namatay. Ngunit ang ating lipunan ay nasa bingit nang mahabang panahon ng kapayapaan. Hindi magtatagal ang ilang dekadang pinangangalagaan natin ay matatapos na at tuluyan nang mababaliwala. Alam ito nang mga Hadezar na nandito ngayon, at alam mo na rin ito ngayon Adi Habib.)

Nabaling ang pansin nang Hadi Mirza sa kapatid nang yumaong matandang Hadezar na nakatayo sa likuran nito, kasama ang Mata.

Dagdag nang Hadi Mahdi, “ang kalipunan nang mga Hadezar ay pinakamataas na katungkulan at ang pinakamabigat na gampanin sa ating bayan…Alam ko iyon, ngunit naniniwala ako na katulad sa kakayahan nang Adi Atiya na nandito ngayon, at tulad sa kakayahan nang ina nang Hadi Yasir naway maging mapayapa ang kaluluwa nito kasama nang mga diyos ang Adi Hiba, na may kakayahan din ang Adi Habib na maging Hadezar…at kilala ako nang lahat na handang sumugal sa sinomang sa tingin ko ang karapatdapat—at naniniwala ako sa iyo Adi  Habib na magiging isa kang mabuting Hadezar!”

Sinang-ayunan ito nang Adi Atiya. Wika nito sa Adi Habib, “sadjezhe ö hava ö irn isiqala waxaa iki obinrin të saraava mhanuna Hadezar dl’içhatta, Unzha ni Hadi Mahdi! Uvjeren edere dl’Hadi Mahdi va dl’kartadssin onun ö’noqon bire’siz Hadezar va revve waxaa etkhiler waxaa thë Ardashir…ki’nikan të ifiyessi eger’nikan yi…” (Jng. “matagal na panahon na rin simula nang dalawang babae ang manungkulan bilang Hadezar sa kalipunan, hindi ba Hadi Mahdi! Naniniwala ako sa Hadi Mahdi at sa desisyon nito na maging isa kang Hadezar at pinuno nang tahanan nang mga Ardashir…kaya lang ang pinag-aalala ko lang ay…”) Nauutal nitong wika “—yi unzha ni obbijhen siz waxaa Hadi Khalil? Unzha ü yashirin usmu…unzha ü yashirin dl’oluvar Ja’khar. Ö dl’qoida’vinari bire siz Kalisag va të kalisag yi kalmak Kalisag!” (Jng.  “—y hindi ba itinakwil ka nang Hadi Khalil? Hindi ito lingid sa amin…hindi ito lingid sa buong Ja’khar. Na sa maalitutunang-salita isa kang Kalisag at ang Kalisag ay mananatiling Kalisag!”)

Hindi ito maintindhan nang Adi Habib datapwat nakakaintindi siya nang Jingkaris at nang mga sinasabi nito. Datapwat pinapaliwanag ito sa kanya nang Mata hindi niya maintindihan ang pinagmumulan nang mga sinasabi sa kanya nang Adi Atiya.

Sinubukan nitong magsalita subalit pinigilan lamang ito nang Hadi Mirza at nang Mata.

Tanong nang Hadi Mirza sa Adi Atiya, “kung ganon sino ang gusto mong kilalanin ngayon Adi Atiya ang Hadi Yasir na naging Kalisag din nang higit na sampung taon bago tanggalin din nang sarili kalipunang ito kung saan ka kabilang ang pagiging kalisag nang ina nito at nilang magkakapatid. Ikaw na rin ang nagsabi ang Kalisag ay mananatiling Kalisag!”

Wika nang Adi Atiya, “Wala akong binabanggit na kahit ano… ni hindi ko binabando ang Hadi Yasir sa aking sinabi datapwat hindi mo maaaring sabihin na ganon na nga ang nangyari. Magkaiba ang kaso nang Hadi Yasir sa Adi Habib. Sa loob nang halos sampung taon kilala na ang Hadi Yasir, sa kanyang mga napatunayan, sa kanyang mga nagawang pagbabago sa kanyang lupain sa kanyang pamumuno bilang Hadezar. Kilala nang lahat ang Hadi Yasir, bilang isang pinuno patnugot at siyempre bilang Hadezar nang tahanan ng mga Barakat! Ano ang pagkakakilalan natin sa Adi Habib! Paano natin mapapatunayan na ang lahat nang kanyang sinabi sa atin, at lahat nang nalalaman natin sa kanya maging nang Hadi Yasir na hindi nga siya nagsisinungaling?”

Wika nang Hadi Mahdi, “yoki edilir dl’vharmak un’zah ni të Hadezar waxaa etkhiler waxa thë Barakat të layik ö yas’vvi dl’urvatta ihhovizhi waxaa satta Hadezar?” (Jng.  “kung ganon sa tingin mo ba ang Hadezar nang tahanan ng mga Barakat ang karapatdapat na humalili sa naiwang katungkulan nang yumaong Hadezar?”)

Wika nang Adi Atiya sa Hadi Mahdi, “tarte të sunmo ö qarindoshlari waxaa Hadi Khalil, amaki usaane të Hadi Khalil, ravarrak thë nju merrén të satta Hadezar…Neden unzha!”

Isa itong pabagsak.

Binagsak nang Hadi Mirza ang kamay nito sa bilugang lamesa. Nang may pagngisi, “ang sabi sa batas, hindi maaaring humawak nang dalawang katungkulan, o nang dalawang tahanan ang isang Jingkar na nagmula sa parehong tahanan at bahagi nang kalipunan nang mga Hadezar.”

Wika nang Adi Atiya, “perubahan sa saligan nang Ja’khar, sa ilalim nang pangkat labing-lima, talata pangalawa…kung hindi ako nagkakamali ‘walang sinoman sa isang Hadezar ang maaaring humawak o manungkulan bilang Hadezar nang isa pang tahanan na kinabibilangan dito o tanghalin ang sarili nito bilang Herren nang kalipunan nang mga Hadezar at nang buong Ja’khar. Alam ko iyon, pinanumpaan ko ang mga saligan na kailangan kong isadiwa at kabisaduhin. Datapwat—datapwat…hindi ba naaayon din sa ating saligan ang pagbabawal sa isang kalisag na hawakan o kausapin. Hindi ba isa iyong batas…dalawang libong taong batas?”

Nabaling sa kanya ang atensyon nang Hadi Mahdi. Tinanong siya nito kung ano ang sa tingin niya.

Sinabi niya, “hindi ako nakakasigurado kung ano ang binabando nang Adi Atiya sa mga sandaling ito…kahit pa ako ang tumayo at humalili sa naiwang katungkulan nang yumaong Hadezar, hindi ako nakakasiguro na ako nga ang karapatdapat! Ngunit ang aking paniniwala ay ganito, ang kamatayan nang Hadi Khalil at pag-ulila nito sa katungkulan nang walang hayagang naiwang tagapagmana na napagkasunduan ay hindi ba katiyakan na ito lamang ang natitirang sagot sa ating suliranin?”

Pagtataka nang Hadi Mahdi, “ang binabando mo ba ay hayaan na lamang nating iwanan nang walang laman ang naulilang posisyon nang yumaong Hadezar, ganon ba Hadi Yasir?”

Wika niya, “iyon ang aking pagkakaintindi. Hindi ito ang unang beses na walang kinilalang Hadezar ang kalipunang ito, Nangyari ito sa aking tahanan, sa tahanan nang mga Barakat mahigit dalawampung taon na ang nakararaan, nangyari ito sa tahanan ng mga Harith mahigit walumpung taon na ang nakararaan at lalong nangyari ito sa tahanan nang mga Roshan isang libong taon na ang nakararaan!

Wika nang Hadi Mirza, “paghatian natin ang mga kinasasakupang lupain nang iniwang Hadezar? At tuluyan na nating ibaon sa limot ang minsang tahanang tinitingala nang nakararami, ganon ba ang ibig mong sabihin Hadi Yasir?” nang may pagkahibang.

Wika niya sa tugon nang tiyo ng kanyang asawa, “iyon lang ang sa tingin kong makabubuti!”

Wika nang Hadi Mirza, “ngayon nagtataka kayo kung bakit nasa bingit na nang mahabang panahon nang kapayapaan ang ating bayan? Nang nakaraang mga panahon, takot na takot kayong lahat sa pag-aakalang ang nasa labas nang ating bayan ang tunay na panganib.” Tumayo ang Hadi Mirza “Kaya natin hinirang ang Hadi Yasir…ngayon na nasa labas na ito nang pintuan nang ating mga tahanan, hindi kayo natatakot na baka lalong lumala pa ang itinatanggi niyong suliranin nang ating lipunan!”

Wika nang Hadi Mahdi, “O Hadezar masyado ka naman yatang pinanghihinaan nang loob?”

Wika nang Hadi Mirza, “nasa loob nang ating bayan ang mga Kesh na pilit nating tinataboy …hindi lang bastabastang mga Kesh ang nandito, mga takas at naghahanap nang mapagtataguan sa ating bayan! Maiintindihan ko kung mga dayuhan sila…hindi natin alam kung ano ang pagkatao nila. Kung nakagawa ba sila nang pagkakamali sa Ka’desh at naghahanap nang bagong simula sa ating bayan o kung dito ba nila ipagpapatuloy ang kanilang mga pagkakamaling nagawa. Alam natin ang pamamalakad sa Kadesh tungkol sa kanilang mga Kriminal. Hindi ba at may suliranin ka pa rin ngayon Hadezar sa pagtanggap mo sa kanila sa iyong lupain. Ngayon at bibigyan niyo siya nang panibagong tungkulin na hindi natin alam kung magagawa niya nga ba talagang tugunan ng maayos? Mga Hadezar, pag-isipan niyo ang mga binabalak niyo!”

Wika nang Adi Atiya, “totoo ba ito Haid Yasir!”

Bagay na hindi niya itinanggi.

Wika nang Hadi Mahdi, “sa tingin ko ang suliranin ay suliranin. Hindi natin maaaring maipayo sa ating mga sarili kung tama ba o mali ang pag-intindi natin sa saligan na ating kinalakihan. Kailangan nating isipin at paghandaan kung hindiman sa mga sandaling ito ang magiging tiyak nating kasagutan.” Umupo ang Hadi Mirza sa upuan. Dagdag nang Hadi Mahdi, “sa tingin ko kung wala nang dapat pang pag-usapan, maaari na tayong magsimula. Mangyaring itaas niyo lamang ang inyong mga daliri sa pagsabing makabubuting pagbotohan natin ang pagiging patnugot nang Hadi Yasir sa tahanan ng mga Ardashir o ang Adi Habib.”

Isinandal niyang mabuti ang kanyang sarili sa sandalan nang kanyang kinauupuan.

Pinagmasdan niya ang kanyang paligid.

Ang pagboto nang mga nakapaligid sa kanya at pagtunghay nang mga nandito ngayong mga panauhin at magpapatunay sa kanilang pagboto ngayong araw.

Tinawag nang Hadi Mahdi ang pangalan nang Adi Habib. Tinaas nang Hadi Mirza ang kamay nito at daliri. Kasunod noon tinawag nang Hadi ang kanyang pangalan at itinaas nang kanyang mga kalaban ang mga kamay at daliri nang mga ito sa pagboto sa kanya bilang ang Hadezar nang tahanan ng mga Ardashir.

Ngumiti siya.

Ngumisi ito.

Sinabi nang Hadi Mahdi na may katwiran ang Adi Atiya…kung pipili ang sanggunian maskarapatdapat siyang piliin bilang Hadezar nang tahanan ng mga Ardashir kaysa sa hindi nila kilala.

Malinaw na isa itong pabagsak isang panghahamak, higit sa lahat isa itong patibong nang tahanan nang mga Harith at Parvana.

Tinanong siya nang Hadi Mahdi kung ano ang kanyang pinili at pinili niyang hindi lumahok sa pagbotong ito. Magkagayonman ang mayorya ang nagdesisyon at piliin siyang maging Hadezar nang tahanan nang mga Ardashir.

Tumanggi ang Hadi Mirza. Bagay na pinigilan nang Hadi Mahdi. Wika nito, “totoo ang aking pagboto ay sa hadi Yasir…totoo na sa tingin ko na siya ang mashigit na karapatdapat kaysa sa Adi Habib at hindi nagbabago ang aking sinabi na may kakayahan ang Adi na magiging pinuno nang tahanan ng mga Ardashir, datapwat kailangan nating sundin ang batas…binigay niyo ang inyong paniniwala sa kung ano ang inyong pagkakaintindi sa saligan nang Ja’khar, ang pagkakaintindi ko ay marapat na sundin kung anoman ang nakasulat at nakataga na sa mga bato—sa saligang-batas nang Ja’khar.” Wika nito sa kanya, “Sa paghirang mo bilang hadezar nang tahanan ng mga Ardashir gusto kong maghanda ka rin nang mapagpipilian sa kung sino ang karapatdapat sa tingin mo ang humalili sa iyong tungkulin bilang Hadezar nang tahanan ng mga Barakat.” Nabaling ang pansin nang Hadi Mahdi sa kanyang liyaw. Dagdag nito, “Bakit hindi mo piliin ang Hadi Walid!”

Ngumiti siya.

Sa kanilang pag-alis sa mga baitang nang gumuhong tore nang mga Hadezar, agad silang nagtungo sa kanyang tahanan…kasama ang iilang mga Anino nang tahanan ng mga Barakat binagtas nila ang nageekis na daanan, ang malalawak na sakahan nang mga kohlrabi at mga oca.

Mabagal nag kanilang pagkilos…nangunguna siya habang nasa kanyang likuran ang Hadi Walid kasama ang kanyang mga Anino. Nang tuluyang bumalik ang mga ito sa loob nang pinamamahalaang nang mga itong tahanan sa ilalim nang kanyang kinasasakupang lupain naiwan silang dalawa nang kanyang liyaw.

Tinanong siya nang Hadi Walid kung ano na ang mangyayari ngayon sa kanila.

Hindi niya alam kung ano na ang mangyayari ngayon sa kanila.

Nagpatuloy sila sa kanilang paglalakbay pabalik sa kanyang tahanan.

At nang narating nila ang tahanan nang Hadi Walid nagpaalam ito sa kanya at nagpaalam siya dito. Nagpatuloy siya sa kanyang paglalakbay at nang dumating siya sa tahanan nang mga Barakat agad niyang dinala si Mamé pabalik sa loob noong yungib at pumasok siya sa loob nang kanilang tahanang mag-asawa.

Sa pagpasok niya sa loob nang kanilang tahanan una niyang nilingap ang Adi Hikmet. Wala ito sa kanilang silid ni sa loob nang bukalan. Nagtungo siya sa bulwagan at sa pagdating niya sa bulwagan nang tahanan nang mga Barakat nakita niya ang kanyang asawa kasama ang kanyang kapatid na si Adi Sule at ang ama at nakatatanda nitong kapatid na lalake na si Hadi Batul.

Nagtaka siya. Hindi niya inaasahan ang pagdating nang kanilang mga panauhin. Lumingon ang kanyang maybahay sa kung nasaan siya. Nabaling ang kanyang pansin dito pagkakita sa kanya.

Sinabi nito sa kanya, “nandyan ka na pala!”

Nabaling ang kanyang pansin sa mga ito. Ngumiti siya…nagliwanag ang kanyang mukha na parang walang mga bukas. Lumapit siya sa kanyang asawa at mabilis napalitan nang saya at tuwa ang lungkot at pangamba na kanina niya pa nararamdaman. Ito, ang kasagutan sa kanyang mga ambisyon. Ang higit na kaligayahan na kanyang nararamdaman. Ang hindi maintindihang takot na nagtatago sa kaduluduluhan nang kanyang diwa. Nakita niya ang mga ito, at nakita siya nito. Saloobloob niya, ang kanyang mga pangarap at panaginip. At nang mga sandaling iyon, hindi nawala ang ngiti sa kanyang mga labi.

Nang gabing iyon, sa ilalim nang laksang mga bituin sa kalangitan at sa mahiwagang buwan. Hinawakan niya ang pangarap at ang lahat nang gusto niyang maangkin sa kanyang mga kamay. Hinayaan siya nang kanyang asawa, ang buhay nang kanyang buhay…buhay nang kanyang tahanan, sa mga sandaling ito. Nasa kanyang mga kamay ang pinakatangi-tangi nang lahat, ang yamang hindi magagawang bilhin nang sinoman o alinman. Mainit at buhay, ang dulot nang kanilang pagmamahalang dalawa nang Adi Hikmet, isang biyayang hindi maipagraramot. Sinabi niya,

Uyqu’ö yaxshi (Matulog na mabuti),

Ko o’sadi siz waxaa vizuri (upang lumaki ka nang maigi).

Vagaane, va unzha uyronuü (Magpakabait, at hindi matutong)

derew (Magsinungaling),

Asisa’siz waxaa nirmata (Papalain ka nang maykapal).

Uyqu’ö volim (Matulog na mahal) …

Uyqu’ö gurhi (Matulog na mahimbing).

Unzha’siz ketago (Di ka iiwan)!

 Unzha bolno nivaddu (Di maaaring pabayaan).

Du’yi vagaane, va unzha uyronuü (Ikaw ay magpakabait, at hindi matutong)

derew (Magsinungaling).

Asisa’siz waxaa nirmata (Papalain ka nang maykapal).

Uyqu’ö volim (Matulog na mahal) …

Uyqu’ö gurhi (Matulog na mahimbing) …

Unzha’siz ketago (Di ka iiwan)

Unzha bolno nivaddu (Di maaaring pabayaan)

Uyqu’ö (Matulog na) …

Uyqu’ö volim (Matulog na…mahal)!

Dl’samaya, Uyqu’ö volim (Sa kapayapaan, matulog na mahal).

Unzha’siz ketago, waxaa nivaddu (Di ka iiwan, maaaring pabayaan).

            Uyqu’ö…volim (Matulog na…mahal)!

Inilapit niya ang kanyang bibig sa ulo nang sanggol kasunod noon hinalikan niya ang noo nang kanyang bagong silang na anak. Kasunod noon ibinaba niya ito sa kunang hinihigan nito. Inihiga at pinalibutan nang mga unan.

Kasunod noon, lumingon siya sa Adi Hikmet. Inilagay niya ang kanyang hintuturo sa kanyang labi. Bulong niya sa kanyang asawa sa hindi kalayuan, habang nakaupo sa kanilang kama at kumakain nang inihanda niyang pagkain dito na natira sa kanilang pinaghapunan, “tulog na siya”. Kaagad naglaho ang kanyang pansin dito at binaling ito sa kanyang asawa.

Lumapit siya sa kung nasaan ito. Sinamahan itong kumain sa kanilang higaan. Kinuha niya ang sulyaw na may sabaw at dinaing na isda. Tinanong nito sa kanya kung ano na ang mangyayari sa kanilang tatlong mag-anak.

Sinabi niya, “gagawin ko pa rin kung ano ang una nating napag-usapan. Sasaktan ko pa rin ang mag-iina. Papatayin ko pa rin sila!”

Wika nito sa kanya, “hawak mo na ang lahat! Nasa sa iyo na ang tahanan nang mga Ardashir. Hindi magtatagal makukuha mo na rin kung ano ang matagal mo nang pinapangarap, ang kalayaan nang tahanang ito!”

Wika niya, “pero mali!”

Tanong nang Adi Hikmet sa kanya, “ano ang mali?”

Wika niya, “mali ang lahat…ang nangyayari ngayon, ang hinayaan lang na maibigay sa akin nang Hadi Mahdi ang tahanan ng mga Ardashir kahit pa binabalak niya na ibigay ito sa Adi Habib…Madali ang lahat at hindi ganon ang Hadi Mahdi kung mag-isip!”

Wika nang kanyang asawa, “siguro nagbago na ang kanyang pasya. Siguro nakita niya ang iyong kakayahan para piliin ka niyang maging Hadezar at patnugot nang tahanan ng mga Ardashir!”

Lumingon siya sa Adi Hikmet. Nakita nito ang kanyang pag-aalala. Umiling-iling siya. Sinabi niya, “mali ka…”

Bukas dadanak ang dugo…naalimpungatan siya. Bulong niya sa kanyang sarili, “oo nandyan na…nandyan na!” Dinilat niya ang kanyang mga mata. Nabaling ang kanyang pansin sa kanyang asawa na nakatalikod sa kanya at natutulog. Narinig niya ang isang maliit na haluhoy. Bumangon siya sa kanyang pagkakaupo. Tumayo sa kanilang kamang mag-asawa at lumapit sa kuna na nasa loob nang kanilang silid na iniilawan ng nakasinding timsim na ang tinghoy ay nakababad sa isang sulyaw sa ibabaw nang mataas na lamesa. Nakapikit pa ang mga mata nito…wala pang luha ang tumutulo sa mga mata nito at dumadaloy sa mga pisngi nito. Hindi niya mawari kung ano ang kanyang gagawin.

Kung magagawa niya lang sanang mahawakan palagi ang kanyang anak siguro magagawa niya itong maintindihan. Magagawa niya itong maunawaan. Binuhat niya ang kanyang anak…napansin niyang basa ang hinihigan nito. Kinapa niya ang likuran nito at ang puwetan nito. Kasunod noon pinalitan niya ito nang lampin…bumalik sila sa loob nang silid nilang mag-asawa.

Sa pagbalik niya buhat ang Adi Atilla, nakita niyang natutulog pa rin ang kanyang asawa. Napagod ito sa buong araw na pag-aaalaga sa kanilang anak. Halos hindi ito nawala sa tabi nang kanyang asawa. Ito ang kasama nitong matulog, ito ang madalas nitong katabi—ang Adi Atilla.

Hinele niya ang sanggol habang nakahiga ito sa kanyang dibdib at ang kanyang mga kamay ay nakaalalay sa katawan nito. Ito ang unang beses na babantayan niya ito. Ang kanyang pangarap at panaginip.

Hanggang sa nagising na lamang siya sa haplos nang kanyang asawa. hiningi nito sa kanya ang kanyang anak. Ibinigay niya ang Adi Atilla sa kanyang asawa. Sinabi nito sa kanya na kailangan niya nang maghanda. Na hindi magtatagal ay darating na rin dito ang mga kapatid nito at ama.

Nakiusap siya na kung maaari ay ilang panahon pa…kahit isang sandali lang.

Bagay na sinang-ayunan nang Adi Hikmet.

Isinilang nito ang kanyang panganay sa loob nang kanilang silid mag-asawa…maghapong nakaramdam ang Adi Hikmet nang pagkahapo at hapdi. Maagang Pumutok ang panubigan nang kanyang asawa. Narinig niya ang sigaw nang Adi Hikmet habang nasa loob siya nang yungib nang mga asong-gubat. Hinanda niya ang mga gamit nito sa panganganak. Ilang oras din nahirapan sa panganganak ang kanyang asawa. Tinulungan niya ito. Nilinis niya ang dumi nito. Ang dugo sa kanilang kama at sahig at hindi nagtagal isinilang din nito ang kanilang panganay na anak. Isang babae, isang napakagandang babae. Tinanggal niya ang inunan na nakabalot sa katawan nito. Nilinis niya ang kanyang anak nang mabasabasang pamunas. Tinanggal niya ang dugo at ang pusod sinunog niya ang dulo nang pinagputulan nang pusod nang kanyang anak at nilagyan nang maliit na panipit. At binalutan niya ito nang lampin at ibinigay sa kanyang asawa. Ang kanyang pangarap at panaginip, ang tanglaw nang kanyang asawa sa gabing madilim, Atilla.

Hindi niya maintindihan ang unang pakiramdam nang masilayan niya ito, magkahalong takot at saya ang kanyang nararamdaman nang mga panahong iyon.

Hanggang sa dinilat niya ang kanyang mga mata. Hindi na bumubuhos ang ulan…hindi na dumadagundong ang pagkulog at pagkidlat na kanyang nararamdaman nang mga panahong iyon habang ipinanganganak niya ang kanilang panganay.

Maliwanag na ang umaga.  Maririnig mo na ang mga kalunoslunos na huni nang mga ibon sa kalangitan. Sariwa at malamig na ang hangin. At sa kanyang paglabas sa kanilang silid nakita niyang nakabukas ang lagusan nang kanilang tahanan, at ang iilang mga Anino na mabibilang sa mga kamay na nakahanda, at nakaayos alinsunod sa kung ano ang nakagawian, pinaghahandaan kung anoman ang maaaring mangyari ngayong araw sa malawak na lupain sa gitna nang kanyang tahanan. Pinagigitnaan ng gawang plataporma na namumukod-tangi sa nag-aalab na kawan na makikita sa ibabaw nito at nakatungkod gamit ang tatlo nitong mga paa, ang sagisag ng kapangyarihan nang pagiging Hadezar.

Narinig niya ang Hadi Yusuf na tinawag siya. Lumingon siya dito. Niyaya siya nitong mag-almusal sa loob nang silid-lutuan nang kanilang tahanan. Bagay na kanyang tinanggap. Pinagsaluhan nila ang mga tinapay na walang labadura na may mga palaman nang gulay, kamatis, tinadtad na karne nang pato at may maanghang na pampalasa. Mabigat ang kanilang agahan nang umagang ito. Hindi masyadong nakakain ang kanyang asawa. May malagkit na bahaw na kakanin ito sa pinggan at mainit na sabaw…may mga prutas rin itong nakalagay sa pinggan nito.

Matapos noon pinaghanda siya nang pamilya nang kanyang asawa na kumilos at sinabi na ang mga ito na ang bahala sa pag-aayos at paglilinis nang mga pinagkainan.

Bagay na kanyang tinalima. Kasunod noon agad siyang nagtungo sa loob nang kanilang silid mag-asawa. Sa pagpasok niya sa loob nang kanilang silid mag-asawa agad niyang kinuha niya ang gamit niyang pampaligo. Hinanda niya ang mga susuotin niya sa pagpunta sa tahanan nang mga Ardashir. Dinala niya ang mga sa loob nang silid bukalan nang kanyang tahanan, ipinatong sa ibaba nang mataas na lamesa sa ibabaw nang mataas na lamesa malapit sa lagusan nang bukalan.

Hinubad niya ang kanyang suot na mga damit. Una niyang tinanggal ang suot niyang sandalyas sa kanyang mga paa. Kasunod noon hinubad niya ang kanyang suot na Báta, ang saluwâl at ang bahag. Ipinatong niya ang mga ito sa ibabaw nang mataas na lamesa na nasa loob ng bukalang-silid. Kinuha niya ang tabo at binuhusan ang kanyang katawan nang mainit na tubig nang bukalan. Pinahiran niya ang kanyang katawan nang mabangong galapong na insenso at langis. Hinilod niya ang kanyang katawan, ang mga kasingitsingitan nang kanyang mga katawan, ang kanyang batok…hanggang sa sinimulan niyang magbabad sa mainit na tubig nang bukalan. Naghilamos siya nang mukha. Inilubog ang kanyang katawan sa mainit na tubig nang bukalan. Lumangoy-langoy.

Sinubukan niyang tanggalin sa kanyang katawan ang pag-aagamagam na nararamdaman sa pagpatay sa Adi Habib at sa mga anak nito.

Kailangan niya itong gawin.

Matapos niyang lumangoy-langoy, agad siyang umahon mula sa mainit na tubig ng bukalan…Kinuha niya ang nakatuping tuwalya malapit sa kanyang mga pinaghubarang damit. Pinunasan niya ang kanyang basang katawan. Isinampay niya ang tuwalya sa kanyang balikat habang kinuha niya ang nakatuping tela na gagawin niyang bahag at iikutin niya sa kanyang katawan sa pagitan nang nakatuping tela na magiging saluwâl at nang Báta. Kasunod noon nagbihis siya. Tinupi niya ang dulong bahagi nang mahabang tela sa kanyang kamay. Tinakip ito sa kanyang ari. Ipinaloob niya ito sa pagitan nang kanyang mga hita. Ipinasok sa kanyang singit at inikot-ikot sa kayang katawan. Nang nakapulupot na tinanggal niya sa pagkakatupi ang dulong bahagi at itinali sa kabilang dulong bahagi nang puting bahag na kanyang suot. Kasunod noon sunod niyang sinuot ang mga biyas na gawa sa balat nang hayop, sinintas niya ang mga ito at saka niya sinuot ang isang pulang-magulang na saluwâl na may mga tansong-dilaw na burda nang sagisag ni Battala na nilagyan niya nang mga bakal na panara na gawa sa itim na bato. Sunod niyang sinuot ang dalawang malalapad na sinturon na nakabalalay sa isa’ t isa at may mga balat na baluti sa mga kabilang balikat. Sinuot niya ang itim na Báta na may mga hinabing mistulang kaliskis nang ahas sa buong katawan at mayroong mga manggas. At matapos noon, sunod niya namang sinuot ang mga sandalyas sa kanyang mga paa.

Nagtungo siya sa loob nang isa mga imbakan nang kanilang tahanan, kinuha niya ang golok sa loob nang imbakan. Itinali niya ang lagayan nito sa kanyang beywang at Isinukbit ang golok na may hawakan ng tulad sa uluhan nang ahas. Naglakad sa mahabang pasilyo na nasa harapan nang bulwagang silid ng kanyang tahanan. Dumiretso siya sa madilim na pasilyo sa pagitan nang kanilang silid mag-asawa at nang bukalan. Pumasok siya sa loob nang nakabukas na pintuan nang yungib nang tahanan at nakita sa loob nang yungib ang Hadi Fadil at ang Hadi Yusuf kasama ang kanyang asawa at anak. Nabaling ang kanyang atensyon sa mga ito at nabaling ang atensyon nang mga ito sa kanya.

Tumango-tango siya bilang pagtalima sa kanilang pinag-usapan. Kasunod noon lumapit siya sa kanyang asawa. Niyakap niya ang mga ito, hinawakan ang pisngi ng asawa, hinalikan niya ito sa labi at saka hinawakan ang kamay nang anak at tinalikuran ang mga ito.

Sinabi nang Adi Hikmet sa ama nito na ito na ang bahala sa kanya. Hiniling nito sa Hadi Yusuf na kahit anong mangyari ibalik siya nang mga ito na buhay at ligtas sa piling nang kanyang asawa.

Hindi niya narinig ang tugon nang Hadi Yusuf habang sumakay na siya kay Amarok. Matapos noon, sakay ang Hadi Yusuf kay Nanuk at ang Hadi Fadil kay Widad tuluyan na silang umalis sa tahanan nang mga Barakat kasama ang iilang mga Anino nang tahanan nang mga Roshan na mabibilang lamang sa mga daliri at ang iilan sa mga Anino nang tahang kanyang pinamumunuan.  Iniwan niyang nag-iisa ang kanyang asawa at anak sa loob nang kanyang tahanan.

Nang araw na ito sinimulan niyang angkinin kung anoman ang handang ipagkait sa kanya ng kanyang mga kalaban. Wala nang makapipigil sa kanya sinigurado niya sa kanyang gagawin ang kanyang pangalan ay makikilala at matatandaan nang bawat kasaysayan.

Alam niyang wala na siyang kalaban-laban kung maghangadman ang kanyang mga kalaban sa pagtambang sa kanya o kung patibongman ang lahat ng ito. Siguro nga isa itong pagkakamali…na kung babagsak siya ngayon mawawala sa kanya ang lahat. Wala siyang kalabanlaban, iyon ang totoo at sa isang katulad niyang kailanman hindi maglalakas loob na kalabanin ang higit na nakararami. Ang kanyang itsura ay isang pang-uuyam, ang kanyang pagkatao ay isang pang-uuyam.

Hindi siya isang mandirigma…hindi siya kailanman sumabak sa kahit anong pakikipaglaban, o maging sa mga sagupaan. Isa lamang siyang pangkaraniwan…ang kanyang mga salita ay pangkaraniwan. Ang kanyang mga kasinungalingan ay mga pangkaraniwan.

Pero ito ang kailangan niyang gawin. Hindi ito ang kabawasan nang kanyang mga kalaban, bagkus ito’y kabawasan ng mga maaari pang gamitin laban sa kanya ng mga Harith at Parvana. Kapag pinatay niya ang Adi Habib at ang mga anak nito, kapag nangyari iyon, magsisimula ito ng higit na pagbabago…nang matinding sagupaan. Ang kanyang galit at puot…ang dugo sa kanyang mga kamay…ang pagkahumaling niya sa pagpatay. Lahat nang iyon malalaman at makikilala nang Ja’khar. Kung sino siya at kung ano siya…

Hindi siya maaaring kumurap, iyan ang totoo…

Wala nang hanggang sa muli, wala nang pagsabi na “mahal na mahal kita Adi Hikmet!” bagay na kailanman ay hindi niya nasasabit sa kanyang asawa sa mgaa panahong kasama ito.

Sa kanilang pagbabagtas sa maputik na daanan nang umagang ito nakasalubong sila nang tatlong Jingkar; isang matandang Adi na kanyang kilala at minsan nang nakita at dalawang batang Jingkar na hindi nalalayo sa mga edad nang kanyang mga pamangkin.

Nagpatuloy sila sa kanilang paglalakbay, hindi nagtagal naglaho na rin ang mga ito sa kanyang paningin.

Hindi nagtagal narating na rin nila ang tahanan nang mga Ardashir at bumungad sa kanila ang mga Anino nang tahanan nang Parvana at nang mga Anino nang tahanan ng mga Ardashir. Nakatambang sa kanila, hinaharangan ang kanilang daraanan.

Lumingon sa kanya ang Hadi Yusuf. Muli narinig niyang tinawag siya nito…pero buo na ang kanyang loob wala nang pagkakataon pa, siya kasama ang ama at kapatid nang kanyang asawa sampung Anino nang tahanan nang mga Roshan at iilang mga anino nang tahanan nang mga Barakat.

Hindi siya maaaring kumarap, hindi siya maaaring kumurap nang mga sandaling ito na handa na ang lahat…

Ang Hadi Walid

Sa pagdating nang mga Anino nang tahanan ng mga Harith, kasama ang Hadi Nasrin at siya sa tahanan nang mga Barakat nakiusap siya sa Hadi Nasrin an kung maaari ay hayaan siya nitong makausap ang Adi Hikmet bago nila gawin ang pagpatay dito…gusto niyang makatiyak na hindi magiging labag sa kanyang kalooban kung ano ang kanyang ginawa, at kung anoman ang kanyang gagawin.

Sumang-ayon ang Hadi Nasrin sa kanya. umalis siya sa lupon nang mga Anino na nakatambang sa tahanan nang mga Barakat at handang pabagsakin ang tahanan nang mga Barakat sa kahit anong mangyari.

Binuksan niya ang lagusan nang tahanan nang mga Barakat. Pumasok siya sa loob. Hinanap niya ang Adi Hikmet sa kung saanman at nang hindi niya ito nakita pumasok siya sa loob nang silid nito kung saan sa hindi inaasahan nakita niya ang kunan. Lumapit siya dito at nagulat siya sa kanyang nakita…

Bumitaw ang isa tudla mula sa busog. Tumama ito sa kanyang katawan, nagulat siya. Nagulat siya sa mga nangyayari ngayon.

Gayong nakita niya ang Adi Hikmet…nakita niya ang Anino nito hawak ang isang busog at may dalang mga tudla. Ito ang kanyang katapusan. Ang kanyang pagkakamali.

Hindi niya dapat pinagkatiwalaan ang Adi Hikmet para sa kapakanan nang kanyang anak.

Tatlong araw bago ang naganap na pamamagitan sa loob nang tahanan ng mga Barakat, tinapos nang Hadi Walid ang kanyang pagbubungkal nang mga lupa, bumalik siya sa kanyang tahanan. Mataas ang sikat nang araw nang tanghaling iyon. Walang pagbabanta nang sama nang panahon, nang mga sandaling iyon. Sa pagbalik niya sa kanilang tahanan nakita niya ang kanyang asawa na nakaupo sa tabi nang hapagkainan nilang mag-asawa. Umiiyak.

Tinanong niya ito kung ano ang nangyayari. Umiling-iling ito sa kanya bilang tugon. Sinabi nito sa kanya na wala kasunod noon tinanong siya nito kung nagugutom na ba siya. bagay na kanyang sinang-ayunan.

Nagpatuloy ang pagiging malamig nang kanyang asawa sa mga sumunod na mga araw. Hanggang sa inaway siya nito at sinaktan niya ito at humingi siya nang tawad. Iniwan niya ito sa kanilang tahanan. Nagtungo sa tahanan nang Hadi Ogeyerg, kung saan sa hindi inaasahan nakita niya ang Hadi Karim. Sinunggaban niya ito. Nagkaroon nang kaguluhan. Nag-away silang dalawa at inawat sila nang Hadi Ogeyerg at nang mga anak nito.

Pinaghiwalay silang dalawa nang may-ari nang sakahan. Bumalik siya sa kanilang tahanan nang Adi Fidda. Hindi nagtagal hinuli siya nang mga Imago ng tahanan nang mga Barakat…at dinala sa tahanan nang kanyang Hadezar, kung saan nilitis ang kanyang ginawang pananakit sa Hadi Karim. Ang kahihiyan nang tahanan ng mga Barakat. Ang naglagay sa kanyang tahanan sa pagkagunaw nito at tuluyang pagbagsak, ang paglaho nang kanyang mga pangarap at mga panaginip.

Wala siyang nagawa…bumubuhos ang ulan ng mga sandaling iyon, hinanda niya ang pagpatay sa kanyang asawa. Tinali niya ang mga kamay nito. Lumuhod ito sa knayang harapan at bunihusan niya ito nang mantika na mula sa taba nang tapir.  Gusto niyang tigilan ito…gusto niyang tumakas silang dalawa, malayo sa Ja’khar malayo sa mga pangmamata nang ibang mga Jingkar. Magsimula sila nang bago sa Ka’desh o sa Qaa’ur.

Pero hindi niya ito nagawa. Mahina siya, wala siyang lakas nang loob na talikuran ang kanyang kinalakihan, ang kanyang kapanganakan iwanan ito…natatakot siya na hindi niya makukuha ang katarungan na hinihingi niya mula sa tahanan nang mga Barakat. Ipinagkait nang mga ito na mabuhay siya at wala siyang nagawa para hindi niya ito ibigay.

Sinunog niya ang kanyang asawa habang nasa loob ito nang kanilang tahanan. Pinilit siya nang mga Anino na panoorin ito…Hindi niya kaya. Umiling-iling siya.  Dalidali siyang tumakbo patungo sa lagusan nang kanyang tahanan. Binuksan niya ito, pumasok siya sa loob lumapit siya sa Adi Fidda at niyakap ito at humingi siya nang tawad. Sabay silang nasunog pero namatay ito at nabuhay siya.

Mahigit dalawampung taon na ang nakakalipas nang mangyari ang pagkagunaw na iyon sa kanya, ang pagpatay sa kanyang asawa nang tahanang inaakala niyang tutulungan siya, pagsisilbihan ang kanyang pangangailangan na makuha ang hinihingi niyang katarungan, ang tahanang naging malapit sa kanya at itinuring siyang kapamilya —ang mga Barakat.

Lumapit siya sa mga nagkukumpulang mga bata na pinagtatawanan at kinukutya ang mashamak at masmaliit kaysa sa kanilang lahat. Inutusan niya ang mga ito na “tama na iyan! Tama na iyan!” Hinarangan niya ang mga ito, Natakot ang mga ito sa kanya. Tumakbo ang mga ito papalayo sa kanyang kahindik-hindik na anyo, isang halimaw. Nakita niya ang bata, nakadapa, lagapak at nakahilig. Duguan ang mukha. Nasa isang sulok at nagtatago…Masmaliit ito kaysa sa kanya. Masmahina ito kaysa sa kanya.

Tinawag niya ito. Inutusan niya ito na lumapit sa kanya. Tumayo ito at lumapit ito sa kanya. Tinanong niya ito kung nasaan ang mga magulang nito…hindi ito kumibo. Tinanong niya ito kung nagsasalita ba ito, hindi ito kumibo. Tumihaya siya nang upo sa harap nang bata. Pinagmasdan niya ito. Ang gusgusin nitong katawan, madumi nitong suot na damit, ang payatot nitong mga braso at balikat, ang nakabuhaghag nitong buhok, ang uhugin nitong mukha. Sinong magulang ang makagagawa na hayaang ganito na lamang ang maging itsura nang kanilang anak. Naawa siya sa bata.

Sa kanyang kalunuslunos na anyo nakita niya ang kanyang sarili sa batang kanyang kaharap. Niyaya niya ito sa kanyang tahanan. Tinanong niya ito kung gusto nito na ampunin niya na lang ito. Hindi ito kumibo. Dinala niya ito sa kanyang tahanan. Sinubukan niya itong iwan sa kanyang barung-baro hindi niya nagawa…nakaramdam siya nang takot na baka pag umuwi siya hindi niya na makita. Namalimos sila kung kanikanino nang pinaglumaang mga damit na suusotin nito, hiningi niya kahit yung sira-sira na at pinaglumaan na. Pinahiram sila nang kanyang mga kakilala.

At nang pabalik na sila sa kanyang tahanan, sinabi niya dito sa kanya na lang ito tumira. Sisiguraduhin niya, pinapangako niya na bubuhayin niya ito. Sinabi niya dito pagdating nila sa kanyang tahanan agad niya itong paliliguan. Naglakad sila pabalik na magkahawak ang mga kamay.

Hanggang sa bumitaw ang bata sa kanyang kamay…hinagilap niya ito nang tingin at nakita niya itong pumasok sa loob nang tahanan nang mga Barakat. Hinabol niya ito. Sinabi niya na huwag silang papasok doon…na hindi makabubuti ang pagpasok nila sa loob nang pinagbabawal na tahanang iyon, ngunit pumasok ang bata at hindi niya na ito nagawang pigilan pa.

Sinundan niya ito sa loob nang tahanan ng mga Barakat at sa kanyang

Pagpasok sa loob nang tahanan nang mga Barakat bumalik sa kanya ang masasakit na alaala na nagpapaalala sa kanya nang masalimuot na nakaraan. Nakita niya ang bata at isang Adi. Kilala niya ito, namukaan niya ito, ang Adi Hiba.

Lumapit ang bata sa Adi Hiba at kinarga ito nang Adi Hiba. Nakita niya ang ngiti sa Adi at doon napagtanto-tanto niya na ito ang ina nang bata.

Nabaling ang pansin nito sa kanya. Sinubukan niyang itago ang kanyang sarili sa pagitan nang mga nakabukas na pintuan nang lagusan nang tahanan ng mga Barakat.

Tinawag siya nito. Tinanong siya nito kung sino siya. hindi siya namukaan nang Adi Hiba.

Limang taon na ang nakararaan nang mamatay ang kanyang asawa, nang pinatay nang kanyang itinuturing na amaamahan ang kanyang asawa at magiging anak. Walang ibang dapat sisihin dito kung hindi ang tahanan ng mga Barakat. Halos mabaliw siya nang mga sandaling ito, hindi niya inaasahan ang mga pangyayari…hindi niya inakala na manunumbalik ang lahat nang pilit niyang nililimutan: ang sakit at pait, ang galit at puot. Akala niya handa na siyang magbago, ang harapin ang bagong bukas. Nagkamali siya, hindi niya magagawang kalimutan ang lahat nang sakit, pait, galit at puot na ginawa sa kanya nang tahanan nang mga Barakat. Tinanggal nito sa kanya ang kalayaan niyang mabuhay ngayon tatanggalin niya ang kalayaan nitong ipagpatuloy ang salinlahi nito. Papatayin niya ang Hadi Yasir.

Pinaghandaan niya kung papaano niya papatayin ang bata. Araw at gabi minanmanan niya ang galaw sa tahanan ng mga Barakat. Umaraw, umulan…hinintay niya ang kanyang pagkakataon na nakawin ang saya at ngiti sa mga labi nang tahanang nagkasala sa kanya. Nang bumukas ang lagusan nang tahanan ng mga Barakat at umalis ang Adi nang tahanan at nakita niya sinundan ito nang batang tagapagmana agad siyang kumuha nang pagkakataon.

Tinawag niya ang paslit. Niyaya niya ito na sumama sa kanya. Sumama ito sa kanya. Tinanong siya nito kung sila pupunta. Sinabi niya na magtiwala ito sa kanya bagay na ginawa nang Hadi Yasir sa kanya.

Sa kanilang paglalakad napansin niya ang pasa sa braso nang Hadi Yasir. Nagtaka siya. Tinanong niya kung ano ang nangyari dito. Tinanong niya ito kung sinasaktan na naman ito nang ina nito.

Hindi kumibo ang Hadi Yasir sa kanyang tanong.

Lumabas sila nang Ja’khar. Dinala niya ito sa paanan nang magiting na kabundukan. Naglakad sila, sinamahan niya ito katulad nang madalas nilang ginagawa sa mga nakalipas na mga taon. Sa paanan nang kabundukan, niyaya niya itong maligo sa ilog paanan nang isang mababaw na talon. Naligo silang dalawa sa mababaw na ilog, at nangisda nang kanilang magiging tanghalian.

Habang nagtatanghalian sila, tinanong niya dito kung hindi ba ito hahanapin nang ina nito.

Sinabi nito sa kanya na hindi. Sinabi nito sa kanya na kasama nito ang hadi Mahdi at ang tahanan nang mga Harith. Na sa malamang hindi nito mapapansin ang kanyang pagkawala.

Tinanong niya dito kung hindi ba ito hahanapin nang Hadezar ng tahanan ng mga Harith.

Bagay na pinagkimi’t balikat lamang nito. Sinabi nito sa kanya na hindi nito alam…na ewan nito.

Tinanong niya dito kung hindi ba tinatanong nang ina nito kung saan-saan ito nagpupunta at kung sino ang kasama nito. At sinabi nito sa kanya na hindi.

Ito ang kanyang pagkakataon. Walang sinoman ang makakaalam na siya ang may kagagawan kung sakaling patayin niya ngayong araw ang Hadi Yasir. Na bago paman ito hanapin nang magulang nito nakasisiguro siya na nagawa niya na ang balak niyang pagpatay sa batang ito.

Tinanong nito sa kanya kung marunong ba siyang mangaso. Nagtaka siya. Sinabi niya, “oo marunong”. Gayon tinanong niya ito kung ito ba marunong, bagay na itinanggi nito.

Tinanong niya ito kung gusto ba nitong matuto…tinignan siya nito, nakita niya ang saya at tuwa sa mukha nito. Binalikan siya nito nang tanong kung nakasisisguro ba siya. Tumango-tango siya bilang tugon.

Tinanong niya ito kung gusto ba nitong makita ang pagbukang liwayway. Sumang-ayon ito sa kanya datapwat maspinagpilitan nito ang kanyang pangako na tuturuan niya itong mangaso. Ngumiti siya.

Matapos ang tanghalian, umakyat sila nang kabundukan. Tinanong niya ito kung bakit gusto nitong matutong mangaso. Sinabi nito sa kanya na halos lahat nang kalalakihan sa kanilang bayan ay nangangaso. Bagay na kanyang ipinagkaila. Tinanong niya ito kung bakit hindi na lang ito matutong magsaka o mangisda.

Sinabi nito sa kanya na gawaing pambabae lamang ang pagsasaka habang ang pangingisda naman nakakatamad at paniguradong katatamaran niya lang.

Sinabi niya dito na wala na halos nangangaso sa loob nang mga nakapaligid na kakahuyan sa kanilang bayan, madalas nagpaparami na lamang ito nang mga alaga at iyon ang kinakatay at ginagawang mga pagkain nang kanilang mga kapwa.

Sinabi nito sa kanya na noong bata pa lamang siya, nang nakakakita siya nang mga Jingkar na pumapasok sa loob nang lagusan nang Ja’khar na may dalang mga nahuling mga hayop agad na pinagkakaabalahan ang mga ito nang halos lahat sa Ja’khar.

Sinabi niya dahil kailangan nang Ja’khar ang mga nahuli nitong mga hayop pandagdag sa mga imbakan at hapagkainan.

Bagay na sinang-ayunan ng bata…Hinangaan nito ang pangangailangan nang Ja’khar sa kagitingang dala nang mga mangangaso. Inisip nito na mapanganib ang kakahuyan at nakakatakot ang mga nakaambang na peligro.

Sinabi niya dito na bata pa ito, kaya nasasabi nito ang mga ganon. Na kung tutuusin na ang mga mangangaso ay wala rin ipinagkaiba sa mga magsasaka, mangingisda o sa kahit anomang gawain sa Ja’khar. Na lahat kailangan ang isa’t isa, at nagtutulungan.

Nang gabing iyon naging hapunan nila ang mga prutas, pukyot at natirang niluto nilang isda. Tinanong nito sa kanya kung kakilala niya ang ama nito. Bagay na kanyang sinang-ayunan. Tinanong nito sa kanya kung ano itsura nito. Sinabi niya na katulad ito nang ibang Jingkar, na walang ipinagkaiba. Sinabi niya mabait ang ama nito. Na nang minsang humagupit ang isang malakas na sama nang panahon, marami itong natulungan sa kanilang bayan lalo na sa mga nasasakupan nang mga ito. Kinahuhumalingan din ito nang mga babae sa kanilang bayan, halos lahat hindi magkadarapa kapag nakikita ito…mahal na mahal nang ama nito ng ina nito at ganon ang Adi Hiba sa Hadi Karim.

Sinabi nito sa kanya na bata pa lamang ito nang mamatay ang Afu nito, namatay sa matinding kalungkutan…sa isang sakit na walang lunas. Nalulong ito sa matinding kalungkutan hanggang sa nagpakamatay at sinundan nang amma nito. Tinanong nito sa kanya kung naaalala pa ba niya ang ama nito at hindi niya ito itinanggi.

Tinanong nito sa kanya kung maging ang ginawa nang tahanan nito hindi pa ba niya nakakalimutan.

Hindi siya nakasagot.

Wika nang Hadi Yasir sa kanya, “hindi ko alam kung ano ang itsura nang baba. Walang sinasabi sa akin ang aking ina…na kahit ano.”

Pagtataka nang Hadi Walid, “kahit ang iyong mga kapatid!”

Umiling-iling ito.

Wika nito sa kanya, “nagtungo ang Hadi Mahdi sa amin…hiningi nito sa nanna na maging isa itong Hadezar.” Nagtaka siya. Dagdag nang Hadi Yasir, “pumayag ang nanna na maging hadezar at pinuno at patnugot nang aming tahanan.”

Tanong niya sa Hadi Yasir, “alam mo ba ang ibig sabihin noon?”

Tumango-tango ang Hadi Yasir sa kanya bilang tugon. Sinabi nito sa kanya na sinabi nang mga kapatid nito na hindi magtatagal ay magiging Hadezar din ito nang tahanan.

Sinabi niya ang pagiging Hadezar, ang pinakamakapangyarihan tungkulin sa kanilang bayan at pinakamaimpluwensya.

At isa lang ang ibig sabihin nito, hindi magtatagal mawawala na rin ang pagiging Kalisag nang tahanan ng mga Barakat.

Tanong niya sa Hadi Yasir, “natatakot ka!”

Umiling-iling ito. Sinabi niya dito na mabuti kung ganon na wala itong dapat na ikatakot.       

Bago ang tuluyang pagbukang liwayway ginising niya ito. Tinawag niya ito at sa paggising nito pinakita niya dito ang pagbukang-liwayway habang nasa Magiting na kabundukan sila.

Inalay niya ang kanyang sarili sa tahanan nang mga Barakat. Kinatay niya sa harapan nang bagong tahanan ng mga Barakat ang nahuli niyang batang Saola. Inalay niya ang pirapiraso nitong bahagi sa bawat Jingkar. Hindi nagtagal tinanggal nang Hadi Yasir sa kanya ang kanyang pagiging Kalisag.

Tinuruan niya ang Hadi Yasir sa pangangaso…pinakilala niya ito sa lahat nang kanyang mga kakilala, kahit ang ina nito pinakilala niya rin sa lahat nang kanyang mga kakilala. Nagustuhan nila ang Hadi Yasir. Ikinatuwa nila ang kanyang anak-anakan.

At pinangako niya sa kanyang sarili na aalagaan niya ito at babantayan. Marami siyang natutunan sa kanyang Hadezar. Marami silang naging pagsasama sa paglipas nang mga panahon. Mga paglalakbay sa hilagang bahagi nang Malayang Andes. Pinakita nito sa kanya ang mundo at natutunan niyang pahalagahan ang kanyang sarili at itakwil ang lahat nang pag-iimbot na kanyang nararamdaman.

Naglaho ang lahat.  

Sinabi nito sa kanya minsan na alam nito ang balak niyang pagpatay dito noong bata pa lamang siya. Tinanong niya ito kung natakot ba ito. Bagay na itinanggi nito sa kanya…Sinabi nito sa kanya na utang nito ang buhay nito sa kanya. At siya alay niya ang kanyang buhay dito.

Lumipas ang mga panahon…dumaan ang maraming pagkakataon. Marami na ang umaalis sa bagong tahanan nang mga Barakat, at siya nanatili pa rin sa tabi nang kanyang Hadezar. Ngunit hindi rin ito nagtagal. Hiniling nito sa kanya na kailangan na nilang maghiwalay. Nagtaka siya. Naguluhan siya. Hindi niya alam kung ano ang nangyayari, kung may nagawa ba siyang masama o mali dito…o kung may pagkukulang ba siya sa Hadi Yasir.

Itinanggi ito lahat nang kanyang anak.

Sinabi nito sa kanya na hindi dahil sa hindi na siya nito kailangan kung bakit kailangan nilang magpakalayo…kung hindi dahil hinangad nito sa kanya na magkaroon nang maganda at maayos na buhay. Tumatanda na silang pareho, darating ang panahon hindi na rin nila kakailanganin ang isa’t isa.

Ibinitang niya na kagagawan ito nang Hadi Mahdi. Sinabi niya sa Hadi Yasir na noon paman alam nilang pareho na gusto na nang Hadi Mahdi na maghiwalay silang dalawa. Ipinagpilitan niya sa kanyang anak na iyon ang totoo…at hindi ito itinanggi nang Hadi Yasir sa kanya. magkagayonman ito hindi pa rin ito ang dahilan kung bakit kinakailangan niyang umalis.

Hiniling niya dito na sabihin nito sa kanya kung ano nag tunay na dahilan kung bakit kinakailangan nilang maghiwalay.

At sinabi nito sa kanya na higit itong kailangan nang ina nito at kailangan nitong tuparin kung anoman ang hinihingi nang Adi Hiba dito.

Wika nang Hadi Walid, “ang maging masama ka? Ang magkamali ka! Tinuro ko sa iyo na hindi mabuting gamitin ang karahasan. Marami na tayong nagawang pagkakamali, Hadi Yasir…at alam mo na kung gusto mong maging Hadezar higit pa sa iyong ama higit pa sa iyong afu. Hindi dahas ang sagot para kilalanin ka at makilala ka.”

Wika nito sa kanya, “alam ko iyon!”

Iniwan niya ito. Tinalikuran niya ito at pinangako niya sa kanyang sarili na hindi na siya babalik pa sa tahanan nang mga Barakat, maging sa Ja’khar. Iniwan niya ang Hadi Yasir. Iniwan niya ito nang walang halong kahit anong pagpapaalam sa kanyang anak. Umalis siya sa Ja’khar tulad nang pinangako niya, naglakbay siya sa katimugan nang Malayang Andes. Binabay niya ang nagbabagang disyerto. Sa tulong nang iilang nagmagandang loob sa kanya na patungong Qaa’ur nakaligtas siya sa sama nang panahon sa malawak na disyerto. Nagtungo siya sa Ka’desh kung saan inakala niya na may dadatnan siyang magandang bukas para sa inaasam na pagbabago, ngunit nagkamali siya…hindi rin siya nagtagal sa Ka’desh, buwan ang lumipas at mga araw pinili niyang lumayo sa lupain nang mga kulandong at mga Kesh…sa makamundong daigdig nito at sa mga sigalot at sinundan niya ang paglalakbay nang mga nakilala patungo sa Qaa’ur at sa mga banal na isla nang liwanag nang buwan kung saan sa tulong nang mga Sul nakahanap siya nang kapayapaan…nang pagiging kuntento sa buhay. Marami siyang natutunan sa mga Mata. Nagsaksihan niya ang pamosong espada nang bughaw na langit, ang banal na relikyang itinatago nang mga ito sa loob nang halos dalawang libong taon.

Tinuruan siya nang mga kaparian, at nang mga mangangalakal. Hindi naglaon sumama rin siya sa mga ito at nakilala ang Hadi Muqqabit na naging malapit sa kanya sa paglalakbay patungo sa Malawak na Andes nang kanluran, sa mga guho nang Asbalta at higit sa lahat sa mga malalaking tipak nang yelo nito at sa mga matataas na nagyeyelong kabundukan na tunay na kaibig-ibig at hindi matatawaran. Tatlong taon din siyang nawala sa Ja’khar. Kinalimutan niya ang lahat ngunit maspinili niyang bumalik nang sa tingin niyang tama na ang lahat at nakita niya na ang buong mundo.

Sakay sa sasakyang nang mga mangangalakal na mga Karabbana bumalik siya sa Ja’khar, mula sa daungan nang Asbalta patungo sa baybayin nang Ja’khar. Ilang araw na rin siyang nanatili sa karagatan at nang bumalik siya marami na ang nagbago. Higit nang masmaimpluwensya nang mga Harith; sinalanta nang isang masamang panahon ang kanyang bayan at pinipinilit nitong makabangon mula sa abot nang makakaya nito.

Bumalik siya sa kanyang tahanan, nakita niyang walang pinagbago ang mga ito. Maayos at walang nangyaring masama sa kanyang iniwang kabahayan. Ilang araw pa lamang ang nakakalipas may isang hindi inaasahang panauhin ang bumisita sa kanya at tinanong kung maaari siyang makausap—ang Hadi Mahdi, kasama ang anak nito na si Hadi Nasrin, ang asawa nang Adi Makbule.

Nag-usap sila. Tinanong nito sa kanya kung kailan siya bumalik. Sinabi niya tatlong araw nang nakakalipas. Tinanong nito sa kanya kung kamusta ang kanyang paglalakbay sa Malawak na Andes at maging sa Ka’desh.  Sinabi niya ayos lang. Tinanong nito sa kanya kung nagkita na ba sila nang kanyang anak…at sinabi niya hindi pa. Tinanong niya ito kung ito ba ang dahilan kung bakit ito naparito bagay na hindi itinanggi sa kanya nang kabatsoy na Hadezar.

Alam niya ang dahilan nang pagpunta nito. Alam niyang hindi siya gusto nito para sa Hadi Yasir. Alam niya na gusto nitong hindi na sila magkita pa…Sinabi niya sa Hadi Mahdi na wala itong dapat na ipag-alala, na hindi siya makikipagkita sa Hadi Yasir.

Bagay na pinagdudahan nang Hadi Mahdi. Sinabi nito sa kanya na maliit lamang ang Ja’khar para hindi sila magkita nang kanyang anak. Tinanong nito sa kanya kung alam ba nito na Hadezar na ang kanyang anak. Bagay na kanyang sinang-iyunan…alam niya na matagal nang patay ang Adi Hiba, pabalik pa lamang siya nang Ja’khar nang malaman niya ang malungkot at kalunos-lunos na balita.

Sinabi nang Hadi Mahdi sa kanya na ang katotohanan liban lamang sa gusto siya nitong makita ay kung maaaring maglingkod siyad dito. Bagay na labis niyang kinasusuklaman. Sinabi nito sa kanya na makabubuti kung sa ilalim nang pamumuno nito siya kikilos upang magawa kung anoman ang kanyang gusto, at bilang isang Jingkar ay maging isang mabuting huwarang mamamayan nang kanilang bayan.

Ngunit tumanggi siya. Tinanggihan niya ito, bago pa lamang itong matapos kung anoman ang sasabihin pa sa kanya nang Hadi Mahdi.

Sinabi nito sa kanya na sayang naman kung hindi niya gagamitin ang mga natutunan niya at nalaman, sa kanyang mga paglalakbay habang wala siya sa Ja’khar. Sinabi nito sa kanya magiging isa itong malaking pakinabang, datapwat nanatili ang kanyang sagot sa minumungkahi nang Hadezar nang tahanan ng mga Harith, “hindi”—iyon ang kanyang sagot sa Hadi Mahdi.

Matapos ang kanilang pagkikita kaagad din itong umalis sa kanyang pamamahay.

Higit kaninoman, sa lahat nang mga Hadezar ito ang masmasahol at hindi niya hahayaang malaman nito kung anoman ang kanyang mga natutunan sa pagpunta niya sa Ka’desh at sa kanyang paglalakbay sa ibayong dagat.

Ikinasal ang kanyang anak sa panganay na babae nang Hadi Yusuf at Adi Arwa nang tahanan ng mga Roshan. Sinubukan niyang makipagkita sa Hadi Yasir. Sinubukan niyang makita ang kanyang anak kahit sandali lang, nagawa niya nakita ito…hindi siya nito nakita. Ayos lang sa kanya ang mahalaga makita niya itong masaya sa piling nang bago nitong asawa…

Lumipas pa ang mga araw, nagpatuloy ang kanyang buhay…nakipagkita siya sa mga dating mga kakilala at naging kaibigan. Sa mga ito nalaman niya ang kabutihan nang kanyang anak, ang kagandahango-loob nang kanyang manugang. Naging masaya siya para sa kanila, at iyon ang mahalaga sa kanya.

Hindi nagtagal nagkita rin silang mag-ama. Hiningi din nito sa kanya ang kanyang tulong na bantayan ang asawa nito at tulungan siya nito na mapangalagaan ang kanilang tahanan sa paghahandang gagawin nito laban sa tahanan nang mga Harith, ang paghingi nang pagbali sa ugnayan nang dalawang tahanan at pagkakaroon nang tahanan nang mga Barakat nang sarili nitong kalayaan.

Hindi ito hinayaan nang Hadi Mahdi. Umigting ang hindi magandang pakikitungo nang dalawang tahanan sa isa’t isa. Nabalitaan na lamang nila na pinili nang mga kapatid nang kanyang Hadezar ang mga tahanang kinabibilangan nang mga ito. At wala siyang nagawa para tulungan ito…

Sa gitna nang pag-iisa nito, nakita niya itong nakaupo sa isa mga batuhang upuan na nakadikit sa dingding sa loob nang bulwagan ng tahanan. Tinawag niya ito.

Lumingon ito sa kanya.

Tinanong niya ito kung mayroon pa itong ipag-uutos sa kanya, bagay na tinanggi nito.  Sinabi niya dito na aalis na siya bagay na sinang-ayunan nito. At sa banta nang kanyang pag-alis tinanong siya nito kung ano ang kanyang tingin sa kanilang bayan. Nagtaka siya.

Hindi niya alam kung ano ang ibig sabihin nito. Bagamat sinabi niya kung ano ang sa tingin niyang totoo, na marami na siyang napuntahan…kung saansaan niya nakapag-ikot at wala pa rin makakahigit sa kanilang bayan na itinuturing nilang kanila. Sinabi niya sa Hadi Yasir na ito ang kanyang tahanan, ang Ja’khar. Na kahit anong mangyayari babalik at babalik siya sa Ja’khar.

Sinabi nito sa kanya na hindi nito hangarin na magkaroon nang kaguluhan.

Bagay na kanyang pinaniwalaan.

Sinabi niya sa Hadi Yasir, na hindi magtatagal, alam niya, makakabangon din ang Ja’khar sa dati nitong tinatamasang kasikatan at karangyaan. Na hindi magtatagal muli rin itong makikilala nang lahat tulad sa pinapangarap nang kanilang mga ninuno na magiging isang bayan na para sa lahat ang kanilang lipunan, higit pa sa Qaa’ur ni sa daungan nang dating Asbalta.

Muli bumulusok ang tudla sa kanyang katawan. Naramdaman niya ito…parang kirot sa kanyang dibdib na unti-unting umatake sa kanya nang palihim. Isa…dalawa…tatlo at sa pang-apat bumagsak siya sa sahig nang silid nito at ang huli niyang nakita ang mukha nang asawa nang kanyang Hadezar.

Pinikit niya ang kanyang mga mata. Narinig niya ang nakabibinging mga ingay. Naamoy niya ang latak na mitya…narinig niya ang pag-iyak nang sanggol. Ang init nang apoy sa pagbagsak nang mga haligi at unti-unting pagtupok nang apoy sa kanya at sa buong kabahayan. Bumagsak ang tahanan nang kanyang anak. Bumagsak siya kasama nito…nagkamali siya nang pagtitiwala sa mga ito.

Pininsala nang masamang panahon ang Ja’khar at tulad nang inaasahan, lalo lamang inilubog nang mataas na baha ang kanyang bayan.

Lumingon siya sa gitna nang mataaas na sika nang araw, sa alikabok na dulot nang mga nililipad na mga buhangin at nakita niya ang Adi Hikmet sakay kay Amarok…binabagtas ang daan patungo sa tahanan nang mga Parvana.

Hindi siya kumibo. Wala siyang sinabing kahit ano sa ginagawa nang Adi Hikmet laban sa kanyang anak. Alam niya na isa itong patibong…alam nang kanyang Hadezar na isa itong patibong. Ngunit ano ang magagawa niya, hindi siya nito pakikinggan kahit anoman ang gawing pagpigil niya dito sa pagpasok sa tahanan nang mga Parvana. Iniwan siya nitong nag-iisa, kasama niya ang alaga nitong si Amarok. Pumasok ito sa tahanan ng mga kalaban nang kanyang asawa, hindi niya dinala si Amarok sa loob nang yungib nang tahanan nang mga Parvana…binantayan niya ito habang nasa labas siya at hinihintay ang paglabas nito.

Ngunit sa hindi inaasahan nakita niya ang pagdating nang Hadi Mahdi at nang Hadi Mirza sa patungo sa tahanan nang mga Parvana. Nakasalubong siya nang mga ito. Nakita siya nang mga ito datapwat hindi siya pinansin nang Hadezar nang tahanan nang mga Roshan, nagbigay naman sa kanya nang paggalang ang Hadi Mahdi. Binuksan nang Hadi Mirza ang lagusan nang tahanan lumapit ang Hadi Mahdi sa kanya. Nakaramdam siya nang pag-aalinlangan sa Hadezar nang tahana nang mga Harith datapwat sinubukan siya nitong kamayan at kamustahin ngunit hindi niya ginawa ang pagkamay dito.

Pinaalala nito sa kanya ang kanilang napag-usapan. Na huwag nitong kalimutan na hindi pa huli ang lahat.

Hindi niya maintindihan kung anoman ang ibig nitong sabihin.

Narinig niya ang pagtawag nang Hadi Mirza dito.

Alam niyang isa itong patibong. Na ang lahat nang ito ay kagagawan nang mga kalaban nang kanyang anak.

Matapos noon tinalikuran siya nito at pumasok sa loob nang tahanan nang mga Parvana.  Naiwan silang dalawa nang Hadi Mirza. Pinagtakahan siya nito datapwat hindi siya nito kilala at hindi pa siya nito nakikita.

Tinawag siya nang Adi Sule. Dalidali siyang pumasok sa loob nang tahanan nang mga Parvana…nakita niya ang asawa nang kanyang anak na walang malay. Nagtaka siya. Tinanong niya ang mga ito kung ano ang nangyari. Sinabi sa kanya nang Adi Atiya at nang Hadi Mahdi na wala siyang dapat na ipag-alala, nahimatay lamang ang Adi Hikmet habang nag-uusap ang mga ito.

Kasunod noon tinanong nang Hadi Mahdi kung maaari ba silang mag-usap nang sarilinan, bagay na kanyang tinanggap. Sinabi nang Hadi Mahdi sa kanya kung ano ang pinag-usapan nila nang Adi Hikmet, ang pagtataksil na ginawa nito sa kanyang anak at lalong pagdiin nito sa Hadi Yasir, at sa balak nitong pagpatay sa Hadi Khalil bagay na kanyang itinanggi sa Hadi Mahdi.

Sinabi nang Hadi Mahdi sa kanya na pangalagaan niya ang Hadi Yasir laban sa Adi Hikmet. Na ang noon paman alam na nang Hadi Mahdi ang impluwensya nang asawa nang kanyang anak dito. Mapanganib ang Adi Hikmet. Matapos ang kanilang pag-uusap nagpasalamat ito sa kanya dahil nandito siya ngayon at pinangangalagaan at binabantayan ang tahanan nang mga Barakat.

Bago sila umalis nang Adi Hikmet pinaalala nang Hadi Mahdi sa kanya na huwag na huwag niyang kalilimutan na alagaan ang tahanan nang mga Barakat, lalong-lalo na ang kinabukasan nang tahanang kanyang pinagtatanggol sa kahit anomang mangyari…Kasunod noon tuluyan na silang umalis sa tahanan nang kanyang mga kalaban.

Sa pagbalik nila nang tahanan nang mga Barakat nakakalong na ito sa kanya, nakayakap sa habang pinapakilos niya si Amarok pabalik nang kanilang tahanan ng kanyang asawa.

Sa ginawa nang Adi nasa matinding kapahamakan ang tahanan nang mga Barakat. Ang tahanan nang kanyang anak na pilit niyang pinangangalagaan sa kamay nang mga gustong mang-abuso o manghamak dito. Ngayon wala na siyang magagawa pa kung hindi ipagtanggol ang kanyang anak, at ang tahanan nito laban sa asawa nito…Tulad nang kanyang tinalima sa ibinilin nito sa kanya na pangalagaan ang asawa nito, ibinalik niya ang Adi Hikmet sa tahanan nang mga Barakat malayo sa kapahamakang maaari pang idulot nang kanilang mga kalaban.

Pagpasok nito sa lagusan nang tahanan nang mga Barakat tuluyan niya nang tinalikuran pa ang pag-aalaga at pagbabantay sa asawa nang kanyang anak sa halip pinili niya kung papaano niya mapaghihiwalay ang dalawa at hindi na nito lalong mailalagay sa matinding kapahamakan ang tahanan nang mga Barakat at ang kanyang anak.

Nagtungo siya sa tahanan nang mga Harith upang kausapin ang Hadi Mahdi. Tinanong niya dito kung ano ang nalalaman nito sa Adi Hikmet. Nagtaka sa kanya ang Hadezar. Sinabi nito sa kanya na kagagawan nang Adi Hikmet kung bakit pilit na hinihingi sa mga ito ang pagbali nang anomang ugnayan at kasunduang namamagitan dito at sa tahanan nang mga Barakat. Bagay na hindi naman lingid sa kanya. Tinanong niya ang Hadi Mahdi tungkol binabalak nito sa tahanan nang mga Barakat…

Ngunit ngumiti lamang ito. Sinabi nito sa kanya na anak pa rin ang kanyang turing sa Hadi Yasir at tulad niya, nagmamalasakit din siya sa kapakinabangan at ikabubuti nang kinabukasan nang tahanan nang mga Barakat. Magkaibaman ang kanilang gawi sa isa’ t isa ngunit hindi pa rin noon maiaalis na ang pangunahing kahalagahan nang kanilang mga ginagawa ay para sa Hadezar nang tahanan nang mga Barakat.

Hiningi nito sa kanya na tulungan niya ito…nagtanong siya sa alin. At sinabi nito sa kanya pag-intindi sa Hadi Yasir na walang mangyayaring kabuluhan kung gagamit ito nang dahas para sa pansarili nitong mga ambisyon. Lalo na sa kaligtasan at kinabukasan nang tahanan nang mga Barakat.

Sinabi nito sa kanya hindi magtatagal, pasasaan ba ang pinapangarap nang kanilang mga ninuno ay magkakatotoo isang Ja’khar na malayo sa kaguluhan at nagkakaisa. Isang Ja’khar na para sa lahat.

Hindi nagtagal sinabi nito sa kanya na kailangan nilang patayin ang Adi Hikmet. Ito lamang ang tanging paraan. Hiningi nang tahanan nang mga Harith ang kanyang tulong at ibinigay niya ito. Wala siyang nagawa…kailangan niyang patayin ang Adi Hikmet at ang magiging anak nito para ipaunawa sa kanyang anak na hindi nararapat sa kanya ang Adi Hikmet.

Sa pagdating nila sa tore nang mga Hadezar nang Hadi Yasir nakita nila ang tuluyang pagguho nang pinagmamalaki nang lahat na pagbagsak nang tore nang mga Hadezar. Sila ang unang dumating sa tore. Hindi niya inakala na ganito kalaki ang magiging sira nang saligan nang Ja’khar. Sinabi sa kanya nang Hadi Yasir na wala siyang dapat na ipag-alala. Lumingon siya dito. Sinabi nito sa kanya na gusali lamang ang nasira hindi ang kalipunan nang mga Hadezar.

Kasunod noon ibinigay nito sa kanya si Mamé at umakyat ito sa mga baitang nang tore ng mga Hadezar.

Hindi niya inakala na hahantong ang lahat sa ganito…sa kamatayan nang Adi Hikmet, sa pagbagsak nang tahanan ng kanyang anak. Sinubukan niyang ipaunawa sa Hadi Mahdi na baguhin ang desisyon nito ngunit sinabi nito sa kanya na kung hindi nila magiging kakampi ang tahanan ng mga Barakat ay sagabal lamang ito sa kanilang kagustuhan para sa pagkakaisa at kapayapaan nang buong Ja’khar—ang pinapangarap nang kanilang mga ninuno.

Sa pag-alis nila sa tore nang mga Hadezar tinanong niya sa kanyang hadezar kung ano na ang binabalak nito. Gayong hindi ito kumibo. Nagpatuloy sila sa kanilang paglalakbay. Hinatid nila pabalik ang mga Anino nang tahanan ng mga Barakat sa barikada at maliit na tahanang nakalaan sa mga ito. Nagbigay ang kanyang Hadezar nang paggalang sa mga ito. Kasunod noon kinausap nang Hadi Yasir ang isa sa mga Anino nang tahanan nito.

Sinabi nito sa Anino kung ano ang maaaring mangyari sa mga susunod na mga araw. Na magkakaroon, dadanak ang dugo sa lupa nang tulad nang kanilang inaasahan at pagbabago na matagal nang natigil mahigit apatnaraang taon ay muling ibabalik at ipagpatuloy.

Sinabi nito sa mga Anino na may pagkakataon pa para suwayin kung anoman ang inuutos nito. Maaari pang tumalikod ang mga ito at bumalik sa tore nang mga Hadezar kung saan nagmula ang mga ito. Inulit nito na dadanak ang dugo sa Ja’khar, magkakaroon nang kaguluhan na hindi nila hinahangad. Matapos noon umalis na lamang ito nang biglaan palabas nang tinitirahan ng mga Anino nang tahanan nito.

Lumapit siya sa kanyang anak. Tinanong niya ang kanyang Hadezar kung ano ang bumabagabag dito.

Sinabi nito sa kanya na natatakot ito sa mga mangyayari. Nakakaramdam ito nang kahinaan sa sarili nito. Nang agam-agam sa gagawin nito at sa mga mangyayari. Pinaalala niya sa kanyang hadezar ang kanyang sinabi nito, na kung papatay ito hindi dapat itong magdalawang isip. Na gawin nito kung anoman ang kinakailangang gawin nito. Na kung sasaktan nito ang mag-ina at aagawin nito ang tahanan nang mga Ardashir mula sa mga nagkakait dito…ay higit sa lahat hindi ito dapat panghinaan nang loob at makaramdam nang pag-aalala.

Lumingon ito sa kanya mula sa pagkakatalikod nito.

Tumango-tango at bago ito bumalik sa tinitirhang nang mga Anino nang tahanang pinamumunuan nito sinabi niya sa Hadi Yasir na may gusto siyang sabihin dito.

Sinabi nito sa kanya na alam nito ang kanyang ginagawang pagtataksil sa tahanan nito at ang balak niyang pagpatay sa asawa nitong si Adi Hikmet.

Hindi siya nakaimik. Kasunod noon bumalik ito sa tinitirhang nang mga Anino nang tahanan nito.

Bumalik siya sa kanyang tahanan habang bumalik na mag-isa nag kanyang anak sa pinamumunuan nitong tahanan kasama ang asawa nitong nagdadalang-tao. Sa kanyang pagbalik sa tahanan sa hindi inaasahan nakita niya ang dati niyang kasamahan sa pangangalakal at paglalakbay kasama nang mga mangangarabana. Lumapit siya dito.

Tinanong niya ito kung kailan pa ito bumalik.

Sinabi nito sa kanya nang nakaraang araw lamang ito nakabalik. Sinabi nito sa kanya na marami na ang nangyari sa kanilang bayan simula nang umalis ito, simula nang umalis sila.

Bagay na kanyang sinang-ayunan.

Tinanong niya ito kung ano ang ginagawa nito malapit sa kanilang tahanan.

Sinabi nito sa kanya na pinagtanong-tanong nito sa mga nakakakilala sa kanya kung saan siya nakatira, aanyayahan sana siya nito na sumama sa pagdiriwang kasama nang pamilya nito sa huling paggunita nang amma sa pagkamatay nang afu matagal na panahon na, at dahil ito na huli magiging malaki ang pagdiriwang.

Tinanong niya dito kung kailan.

Sinabi nito sa kanya na bukas.

Sinabi niya dito na hindi siya maaaring pumunta dahil magiging abala siya kinabukasan.

Nagtaka ito sa kanya. Tinanong nito sa kanya na kung maaaring ipagpaliban ang gagawin niya bukas alang-alang sa kanilang pagsasamahan ngunit tumanggi siya. Sinabi niya na hindi na pwedeng ipagsawalang bahala at iliban kung anoman ang kinakailangan niyang gawin bukas. Iyon lang ang tanging paraan.

Tinanong siya nito kung hindi na ba siya nito mapipilit. Bagay na kanyang tinanggi.

Bago ito umalis, tinanong niya ang Hadi Muqqabit kung hindi ba’t matagal nang patay ang afu…bagay na sinang-ayunan nito.

Sinabi nito sa kanya na ito kasi ang huling ulit na gugunitain nang amma ang asawa nito at natatakot ang amma nito na baka hindi na matadaan pa o maalala nang matanda ang asawa nito dahil na rin sa tinatamong katandaan nang babae.

Sinabi niya dito na nakakalungkot lang isipin na mauuwi ang lahat sa ganito.

Pagtataka nito sa kanya kung ano nga pala ang meron…

Hindi siya umimik bagkus nagpaalam ito sa kanya at nagpaalam siya dito.

Nang umagang ito, nagising siya na nag-iisa sa kanyang tahanan. Bumangon siya sa kanyang hinihigan. Naghilamos siya nang mukha. Kumain siya nang kanyang agahan na nilagang mais at rimas. Kasunod noon hinanda niya ang kanyang susuotin. Kinuha niya ang kayumangging Báta na may mga paekis na mga burda, gayak na ginagamit niya sa kanyang pangangaso, ang busog at tudla. Ang mga biyas at mga manggas na balat sandalyas. Sinturon na gawa sa balat. Itinali niya ang lalagyan nang tudla sa kanyang beywang at kasunod noon saka siya umalis nang kanyang tinitirhang na gawa sa pawid.

Nagtungo siya sa tahanan nang mga Harith. Sinamahan siya nang Hadi Nasrin at nang ilang mga Anino nang tahanan nang mga ito na magtungo sa tahanan ng mga Barakat. Alam nila kung ano ang balak nang kanyang anak. Sinabi niya sa mga ito kung ano ang gagawin nang Hadi Yasir sa araw na ito, na aalis ito pupunta ito sa tahanan nang mga Ardashir at kukunin nito ang tahanan upang agawin sa mag-iina at patayin ang mag-iina habang maiiwang nag-iisa ang asawa nito na si Adi Hikmet.

Sa pagdating nila sa tahanan nang mga Barakat sinabi niya sa Hadi Nasrin kung maaari niyang makausap muna ang Adi Hikmet at pilitin itong sumuko. Lumingon ito sa kanya. Sinabi nito sa kanya na ang utos nang ama nito ay patayin ang Adi Hikmet at pasukuin. Sinabi nito sa kanya na matagal nang huli ang lahat para sumuko lamang ang Adi Hikmet at Hadi Yasir sa ginagawa nang mga ito na panggugulo at paninira nang kapayapaan nang kanilang bayan.

Nakiusap siya. Kahit sandali lang…bigyan siya nang pagkakataon na makausap ito. Alam nilang nagdadalang-taong ang Adi Hikmet, hindi niya maaatim na kung ang batang dinadala nito ay mapahamak dahil sa pagkakamali nang mga magulang nito.

Sumang-ayon ang Hadi Nasrin. Sinabi nito sa kanya na bibigyan siya nito nang pagkakataon na pasukuin ang Adi Hikmet. Na kapag sumuko ito ikukulong nila ito sa tahana nang mga Harith at kapag nanganak ito doon nila bibitayin ang Adi Hikmet.

Tumango-tango siya bilang pagtalima dito.

Agad siyang umalis sa tahanan lupon nang mga Anino na nasa harap nang tahanan nang mga Barakat at pumasok sa loob nang tahanan ng kanyang anak. Alam niya may pagkakataon pa. Alam niya maaari niya pang iligtas ang anak nang kanyang anak.

Agad niyang hinanap ang Adi Hikmet. Agad siyang nagtungo sa silid nito. At nang buksan niya ang pintuan at makita niya ang kunan na nasa loob nang silid nang mag-asawa agad siyang lumapit sa kunan.

Gusto niyang makita ang anak nito.

Gusto niyang makita ang kanyang apo sa kanyang anak.

Ngunit sa paglapit niya, wala siyang nakitang kahit ano. Nagtaka siya. Tinanong niya sa kanyang sarili kung nasaan ang mag-ina. Kung ano ang pagkakamali na ginawa niya. Gayon naalala niya ang sinabi nang Hadi Yasir sa kanya na alam nito kung ano ang kanyang ginawang pagtataksil sa tahanan nito at sa mag-ina nito.

Bumukas ang tahana lagusan nang tahanan nang mga Barakat pumasok ang mga Anino nang tahanan nang mga Harith kasama ang panganay na anak nang Hadi Mahdi. Lumapit ang Hadi Nasrin sa kanya narinig niya ang pagtawag nito sa kanya at sa kanyang pagbaling nakita niya ang tudla na nakaumang sa kanya.

Sinabi niya dito, “wala sila…”

Sinabi nito sa kanya, “alam ko!”

Nagtaka siya. Sinabi niya, “nakatakas sila!”

At pinakawalan nito ang tudla sa hawak nitong busog at bumulusok ito sa kanyang dibdib…sinundan nang pangalawa, nang pangatlong pagtarak at sa pagtarak nang pang-apat sa kanyang dibdib, bumagsak siya. Lumapit ang Hadi Nasrin sa kanya. hawak ang patalim, sinaksak siya nito sa dibdib. Pinatay siya nito.

Ang Hadi Nasrin

Inutusan nang Hadi Nasrin an sunugin ang tahanan nang mga Barakat. Binuhusan nila ito nang alkitran at sinunog nila ang tahanan nang mga Barakat. Matapos noon umalis sila at nagtungo sa tahanan nang mga Ardashir kung saan naroroon ang Hadi Naveed, ang kanyang pinakamamahal, upang tulungan itong pabagsakin ang tahanan nang mga Barakat una at higit sa lahat ang tuluyan nitong pagbagsak.

Advertisements

2 thoughts on “KABANATA DALAWAMPU:

Mag-iwan ng Tugon

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Baguhin )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Baguhin )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Baguhin )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Baguhin )

Connecting to %s