KABANATA LABING-SIYAM:

ANG PAGBAGSAK NANG KALIPUNAN NG MGA HADEZAR

Sa pagbukas nang kulay-kasoy na pintuan na nagtataglay ng mga bakal na tinubog at inukit na larawan ng isang malaking puno na mayroong mga halamang mistulang buhay lumabas ang isang maginoo. Isang maginoo, at matanda na nagtataglay ng masmagarang kasuotan mula ulo hanggang paa. Handa sa inaasahang mangyayari ngayong araw…Ang kanyang pandong ay bughaw na ninakaw sa salaming-dagat at sa kulay nang kalangitan. Nagtataglay nang mga itim na sinulid na tahi na mga nakausling mistulang ngipin. Ang kanyang bughaw na Báta ay burdado nang mga paekis na mga mahahabang mga linya at gintong alon-alon at gawa mula sa hinabing tangkay ng puno ng Avetas dahilan upang magmistulang makintab ang kulay nang kasuotan. Maginoo siyang lumabas hila ang isang alagang asong-gubat na may makapal na kulay abong mga balahibo. Sinarado ang pintuan at saka sumakay sa asong-gubat. Ang kanyang suot saluwâl ay bughaw na gawa sa hinabing puno ng buri, may mga tahing sanga at mga dahon ng kalengkor na mga nakapaikot at mga nag-eekis.  Ang kanyang sinturon ay nagtataglay ng iba’t ibang makukulay na mga panaling tela na may mga palawit na gintong singsing at bakal na mga panara. Habang ang kanyang binti at hita ay may mga adornong bakal na garing at mga aboloryong-sinturon na tinatago ang mga tata’u na nakaukit ng pahaba sa kanyang magkabilang binti.

Ang araw na ito ay kanyang hinihintay na pagkakataon…ang kanyang muling pag-iisang dibdib matapos ang mahabang panahon simula ng huli siyang maikasal. Naglakbay siya upang sunduin ang kanyang mapapangasawa. Hindi ito ang unang beses na humingi siya nang kamay nang kanyang magiging kabiyak, at marahil hindi rin ito ang magiging huli. Pero ito ang unang pagkakataon na umibig siya sa isang Adi na ni minsan ay hindi niya pa nakikilala.

Matapos noon tuluyan siyang umalis at naglakbay sa gitna nang init ng kalangitan. Naglakbay siya upang sunduin ang kanyang mapapangasawa at sa kanyang pagdating sa tahanan nito, pinakilala ito sa kanya ng mga magulang nito…at nakita niya ang Adi sa unang pagkakataon. Tama ang mga nalaman niya at mga bulong na narinig niya at nabalitaan niya. Na wala itong kasingganda…na hindi mapapantayan ang kagandahang tinataglay nito. Isang Ading may kulay kayumangging mga balat at ginintuang mga mata, Isang Taiaman mula ulo hanggang paa. Kulot ang kayumangging mga buhok at mapungay ang mga mata.

Nang araw din iyon, nang hindi pa nito nakikilalang mabuti ang mapapangasawa nito, ibinigay nang mga magulang nito na kilalang gumagawa nang mga gusali sa Ja’khar at itinuturing na pinagkakatiwalaan nang maginoo ang kamay nang kanilang anak sa Hading nagmula sa makapangyarihan tahanan. Ito ay walang iba kung hindi ang Hadezar ng tahanan ng mga Ardashir ang Hadi Khalil.

Nakasuot ang Adi nang isang puting kasuotan na nagtataglay ng mga pangkaraniwang tahi at burda sa buong damit na lantay at palasak. Gawa sa sutla, kita ang hubog nang katawan, ang mga aninong nakabuyayang sa hugis at anyo nang hubog nang babae. Datapwat tago ang mukha nito, may belo ang ulo, may takip ang mukha habang lantaran ang kinang na nagmumula sa mga mata nito. Hindi maikakaila ang kagandahan nang Adi ng mga sandaling iyon sa Hadi Khalil. Walang kapintasan itong maituturing maliban sa pinagmulan nito. Ito ang unang pagkakataon na masasabi niyang nakaramdam siya nang kasiyahan sa buong buhay niya. Bagay na kahit kailan ay hindi niya pa nararamdaman.

Nakiusap siya na ipakita ang mukha nito sa kanya. Pinilit niya at pinagbantaan niya nang hindi ito pumayag. Ngunit pinili nila ang kabanalan ng kanilang paniniwala…at napilitan ang Hadi Khalil na gawin at sundin ito sa tawag nang kanyang pangangailangan. Hinawakan niya ang malambot nitong mga kamay at mga daliri na mala-kandila. Sinakay niya ito sa alagang asong-gubat at nagpaalam at nagbigay ng paggalang sa mga magulang nang kanyang mapapangasawa. Nang dumating sila sa loob nang tahanan ng mga Ardashir agad na tinanggap ng Hadi Khalil ang kanyang magiging kabiyak. Hinugasan niya ang mga paa nito tulad nang kung ano ang nakaugalian. Inikot niya ito sa buong kabahayan, ipinagmalaki niya dito ang kanilang magiging tahanan. Ipinakita nito ang magiting na puno ng Mahumanay. Hanggang sa dinala niya ito sa loob ng kanyang silid.

Sa pagpasok sinarado ang lagusan, hinarangan ang pintuan…at nang walang patumangga pinilit. Nakiusap ito sa kanya datapwat tumanggi ang Hadi Khalil. Pinatuwad niya ito Pinunit ang kasuotan, at habang tago ang mukha at balot ang itsura nakipagniig siya sa asawang hindi kilala at dayuhan…

Tinakpan nito ang kanyang mga mata. Pinakiusapan siya nito na pumikit… at habang nakapikit ang kanyang mga mata at ang kamay nito ay nasa kanyang mga mata hinawakan niya ang hubad nitong katawan…ang malalaki nito at matambok nitong mga suso. Hinawakan nito ang kanyang titi. Sinalsal habang nakahilis siya patungo dito at nakaharap sa harapan nito. At nang hindi siya maawat hinalikan niya ito at hinubad ang talukbong sa mukha nito.

Pinamunuan siya nito sa kanyang kama…Nang dinilat niya ang kanyang mga mata, at nagliwanag ang kanyang silid, tuluyan niyang nakilala ang kanyang mapapangasawa at wala siyang ibang nakita kung hindi ang pangit nitong ngiti…ang nakakatakot nitong itsura, ang bibig nitong may bingot. Nagkamali siya na pagkatiwalaan ang mga magulang nang kanyang asawa.  Nagkamali siya na kilalanin ang kanyang asawa sa kapangitan nito. Nagimbal siya. Ang kanyang kinabukasan, ang kanyang ngiti ay naglaho at nawala.

At nang gabing iyon, naglaho ang lahat nang pag-asa ng pagsasama nilang dalawa. Itinakwil niya ito…at kumalat sa Ja’khar ang kahihiyan nang Hadi Khalil at nang babaeng hindi pinangalanan. Dinakip ang babae habang naglahong parang bula ang mga magulang nito. Pinalapa ito nang Hadi Khalil sa mga gutom na gutom na isdang kataw. Pinanood niya ito hanggang tuluyan itong maglaho.

Ang Hadi Yasir

Pinagmasdan ko siya…ang kanyang matandang itsura. Ang kanyang naghihingalong katawan. Tumulo ang luha sa aking mga mata nang hindi ko nalalaman kung ano ang pighating pinanggagalingan. Alam ko na isa itong pagkakamali na wala akong ibang dapat gawin kung hindi pagsisihan ang pagkakamaling nagawa ko. Ngunit ginusto ko ito. Ito ang kinakailangan kong gawin. Binitawan ko ang kanyang mga kamay. Pinunasan ko ang luha sa aking mga mata.

Lumapit ako sa kanya, Hinawakan ko ang kanyang ulo. Inilapit ko ito sa aking bibig at saka ko ito hinalikan. Wala akong ibang maramdaman na kahit ano sa kanya, nang mga sandaling ito, kung hindi pagkaawa. Hinaplos ko ito.

Bulong ko, “patawarin mo ako…”

Kasunod noon tumayo ako at kinuha ang tungkod na nakalapag sa sahig malapit sa akin. Lumabas ako nang pabilyo at tuluyan ko siyang iniwanan.

Nang iniwan ko siya humihinga pa siya…bagsak ang kanyang ulo sa kanyang balikat, wala sa ayos ang kanyang pagkakaupo at ang kanyang bibig ay bahagyang nakabukas at lawit ang kanyang dila. Tuluyan na siyang nilamon ng lason. Matagal nang nanigas ang mga laman niya bago ko siya iwanan at pakawalan sa aking mga kamay. At nang tuluyan akong umalis sa loob ng pabilyong kanyang pinagmamalaki nakatirik na ang kanyang mga mata, hindi magtatagal titigil na rin ang pagtibok nang kanyang puso at ang kanyang paghinga.

Sa paglabas ko nang pabilyo nabaling ang aking atensyon sa pasilyong malapit sa yungib ng tahanan. Nagtungo ako sa loob nang yungib. Sa aking paglalakad nakita ko ang paglapit sa akin ng matandang Mata na naglalakad sa hindi pantay na pasilyo ng tahanan. Tumigil ako sa aking paglalakad papasok sa yungib at binaling ang aking pansin sa kanya. Hinarangan niya ang aking daraanan.

Tinawag niya ang aking pangalan ng may pamitagan. Sinabi niya “Hadezar!” bungad niya sa akin. Susubukan niya akong pigilan. Wika niya, “neyi të yapilmiș un’zah Hadezar?”

Sinabi ko sa kanya, “ahh! Të’Sul, të ajantay waxaa etkhiler waxaa thë Ardashir…ma’lum un’zah irn ni të’uddesa eger, Hadi?” Hindi siya kumibo sa aking tinatanong. Pagpapatuloy ko, “boyu’yuzu ma’lum un’zah. Neden unzha un’zah tarte’ölçulu? Neden unzha un’zah tarte’jaytana. du, va’waxaa eder Asirvadda!” 

Tanong niya sa akin, “Neden unzha du Hadezar?”

Tugon ko, “dahil kailangan ko lang gawin kung ano ang kailangan kong gawin, Hadi…may pagkakataon pa…mabagal ang lason na ibinigay ko sa kanya!”

Wika niya, “hindi ko alam kung ano ang pangunang lunas!”

Ngumiti ako. Hinawakan kong mabuti ang tungkod nang Hadi Khalil na hawak-hawak ko. Wika ko sa kanya, “walang lunas ang lasong ibinigay ko.”

Nabaling ang kanyang pansin sa hawak kong tungkod nang matandang Hadezar. Tanong niya sa akin, “sasaktan mo rin ba ako Hadezar kung pipigilan kitang saktan ang mag-ina?”

Tanong ko sa kanya, “bakit, kaya mo ba silang ipagtanggol?” Hindi siya nakaimik. Bagkus wala siyang ginawang kahit ano. “Nasaan sila?”

Wika niya, “huwag ang mga bata at ang Adi Habib, Hadezar!”

Nagsimula akong humakbang papunta sa kanya. Sinubukan niya akong harangan sa pagpasok sa loob ng yungib mula sa kinatatayuan ko. At sa banta nang aking paglusob lumuhod siya sa aking harapan at nakiusap siya sa akin na iligtas ko ang Adi Habib at ang mga anak nito.

Wika ko sa kanya, “israf un’zah samo të eder hava…Arsaad’sul.” Tumingin siya sa akin. Pagpapatuloy ko, “dogru edere unzha’ni, ederen të’eder nama. Arsaad? Düsüçe un’zah ni unzha eger ma’lum yoki çin’qaro siz. Düsüçe un’zah ni unzha edere bilinçli ampi dl’zeh Arsaad’sul?”

Matapos noon tinalikuran ko siya. pumasok ako sa loob nang yungib nang tahanan ng mga Ardashir. Nanatili siyang nakaluhod habang sinisimulan kong kunin ang paratilya at sapin mula sa sampayang nasa loob ng silid at ilagay ito sa likuran at itali ito sa katawan ni Mamé.

Tanong niya sa akin, “sa tingin mo ba tama ang iyong ginagawa, Hadezar?”

 Muli nabaling ang aking tingin sa kanya. Nakita ko siyang nakatayo. Hindi ako kumibo, buo na ang loob. Hila-hila si Mamé, lumabas kami nang yungib nang tahanan ng mga Ardashir at tuluyan ko siyang tinalikuran paalis nang kanyang tahanan.

Sa aking paglalakbay pabalik sa aming tahanan ng aking asawa, binaybay ko ang daan kung saan makikita ang malalaking mga sanaw na may lamang iba’t ibang tela na nakababad sa mga pampakulay. Hinanap ko ang kapatid ng Hadi Khalil, hindi ko siya makita. Halos wala nang nagtatrabaho sa mga pampakulay ng mga damit kung hindi ang mga kalalakihan na lamang at ilang mga bata na basa ang halos buong katawan at pinagtutulungang ilagay sa kariton ang mga nakababad na mga damit na patutuyuin bago gawing mga damit.

Binagtas ko ang kahabaan ng sakahan ng mga manioc at mga oca. Narating ko ang mga sakahan ng mga maisan at sa aking paglalakbay, hindi naglaon, narating ko rin ang aming tahanan. Bumaba ako sa likuran ni Mamé. Kasunod noon dinala ko siya sa loob ng yungib kung saan bumungad sa akin si Ijiraq at si Amarok. Sinarado ko ang lagusan nang pintuan at kasabay noon bumukas ang pintuan nang yungib at nakita ko ang aking asawa maging ang kanyang pag-aalala.

Lumapit ako sa kanya at niyakap ko siya nang mahigpit. Sinabi ko sa kanya na tapos na ang lahat…ginawa ko na kung ano ang kinakailangan kong gawin.

Tumingin siya sa akin.

Tinanong niya ako kung ano na ang mangyayari sa amin at sinabi ko kailangan naming kunin ang tahanan nang mga Ardashir sa aming mga kalaban.

Iyon ang kinakailangan kong gawin. Iyon lamang ang tanging paraan, kung gugustuhin kong mabuhay at maisaalang-alang ang aming tahanan laban sa aming mga kalaban, sa kasaysayan.

Tinanong ko siya, “halika na, pumasok na tayo sa loob asawa ko!”

Bagay na kanyang sinang-ayunan.

Sa pagpasok namin sa loob nang aming tahanan agad kong nakita ang hadi Walid na naghihintay sa amin. Nagbigay siya nang paggalang sa akin bagay na aking binalikan nang pagtanggap sa kanya. Isinampay ko ang dala kong paratilya at sapin sa sampayan sa ilalim nang hagdanan.  Kasunod noon tinanong ko ang Adi Hikmet kung ano ang gusto niya sa aming hapunan.

Sinabi niya sa akin na ako na ang bahala sa kung ano ang lulutuin ko.

Inanyayahan ko ang Hadi Walid na samahan ako sa paghahanda nang aming hapunan bagay na kanyang sinang-ayunan. Binilinan ko na rin siya na dito siya maghapunan sa aming tahanan bagay na kanyang pinaunlakan.

Nang gabing iyon nagpatuloy ang aming mga buhay.

Tinulungan ako nang Hadi Walid sa paghahanda nang aming magiging hapunan. Hinandan kong hiwahiwain ang mga kolhrabi at mga manioc. Pinakuluan nang Hadi Walid ang karne nang baboyramo upang lumambot at nang lumambot ito, ang sabaw nang pinagkuluan at ang halugap nang karne ang ginamit na pampalasa. Nilagyan ito nang sandampot na asin, maanghang na pampalasa at saka inilagay ang mga gulay.

Habang ako sinimulan ko namang isaing ang malagkit na kakanin sa loob nang pugon. Tinulungan kami nang Adi Hikmet sa paghahanda nang hapagkainan sa mahabang lamesa sa loob nang bulwagang silid.

Kasabay nang aming hapunan: ako, nang aking asawa at nang Hadi Walid nagsimula ang pagbabanta nang masamang panahon. Sinimulan ito nang malakas na pagbuhos nang ulan.

Sa hapagkainan makikita ang sinabawang karne nang baboyramo na may mga gulay nang kohlrabi at manioc, kakanin na bahaw na may mga butil nang mais at pitsel na may lamang nakakalasing na inumin. Pinagsaluhan namin ang hapunan sa loob nang bulwagan sa kabila nang pagbuhos ng ulan.

Habang kumakain kami sinabi ko sa Adi Hikmet ang nalaman kong bulong bulungan tungkol sa hindi magandang pagkakaunawaang nagaganap ngayon sa kanyang pinagmulang tahanan, sa pagitan nang kanyang ama at nang kanyang tiyo, gayong tinanong ko siya kung may nalalaman ba siya tungkol dito.

Bagay na hindi niya ipinagkaila.

Sinabi niya sa akin na nalaman niya ito sa kanyang tiyo nang minsang magkita sila. Sinabi niya sa akin na hindi magtatagal ay magkakaayos din ang mga ito, at ang alitang ito ay away lamang nang magkapatid.

Bagay na aking sinang-ayunan. Tinanong ko siya kung minsan na ba itong nangyari sa pagitan nang Hadi Yusuf at Hadi Mirza.

Bagay na kanyang sinang-ayunan. Tugon niya marami ang hindi napagkakasunduan nang dalawang magkapatid ngunit sa lahat nang hindi pagkakasundo nang kanyang ama at tiyo, ay ni minsan hindi niya nakita ang mga ito na hindi nagkakasundo o walang hindi napagkakasunduan.

Sinabi ko mabuti naman kung ganon.

Sinabi nang Adi Hikmet sa Hadi Walid na kumain pa ito nang marami, na huwag mahiya sa kanilang hapunan. Dagdag niya hindi ba ito ang nagluto nang aming pagkain.

Sinabi nang Hadi Walid sa aking asawa na tinulungan niya lamang ako sa paghahanda at iyon lang ang ginawa nito.

Datapwat pinagpilitan pa rin nang aking asawa na kumain pa ito nang marami.

Bagay na tinalima nang Hadi Walid.

Tinanong sa akin nang Adi Hikmet kung totoo bang hawak ko ang mga susi nang mga imbakan. Bagay na aking sinang-ayunan. Kasunod noon, tinanong ko siya kung kamusta ang naganap na pag-uusap nila nang may-ari nang sakahan nang maisan at nang asawa nitong Kesh.

Sinabi niya sa akin na naging maayos naman ang kanilang naging pag-uusap.

Tinanong ko siya kung napapayag niya ba ang mga ito na makapag-usap sa kanya at himukin na sumang-ayon sa aming hangarin.

Bagay na kanyang itinanggi. Sinabi niya sa akin na maayos ang pagtanggap nang mga ito sa kanya. Na ikinatuwa nang ina nang may-ari nang sakahan nang maisan ang kanyang pagdating kasama ang Hadi Walid, lalo na ang Adi Ayda at ang Adi Pikati na matagal niya din na hindi nakita. Sinabi niya sa akin na matagal din silang hindi nagkita nang matandang Adi kaya gayon itong kasaya na makita siya nito.

Tanong nang Adi Hikmet, “du, dönuştar’të gidyo’zur un’zah dl’ethkiler waxaa’the Ardashir?”

Wika ko, “bono!”

Tinanong ako nang Hadi Walid kung patay na ang Hadi Khalil. Nabaling aking pansin sa kanya at sinabi kong oo. Matapos noon hindi na ako kumibo pa. Hindi para sa kanya…siguro hindi para sa kanya.

Kasunod noon hindi na siya umimik pa.

Kinuha ko ang baso na may lamang nakakalasing na inumin. Kasunod noon uminom ako sa hawak kong baso.

Alam niya. Alam niya kung ano ang gagawin ko. Alam niya kung ano ang ginawa ko. Alam niya kung ano ang gagawin ko para sa tahanang ito. Kailangan kong gawin kung ano ang kinakailangan kong gawin.

Minungkahi nang Adi Hikmet sa akin na makabubuti kung magtatalaga ako nang pagpupulong sa kanila para mapag-usapan namin ang nagaganap na kaguluhan.

Sinabi ko sa kanya na ginawa ko na ito…hindi sila nakinig kaya pinili kong kunin ang mga susi nang mga imbakan sa kanila at italaga ang Hadi Walid bilang patnugot sa pagbabantay sa bawat imbakan.

Wika niya, “alam ko! Sinabi mo sa akin…pero makatwiran ba iyon, ang ipagkait sa kanila kung ano ang pangangailangan nila? Hinahawakan mo ang pangangailangan nila dahil natatakot ka na mauwi ang lahat sa kaguluhan. Natatakot ka na baka walang matira sa iyo, kung sakaling maisipan nga nila na magnakaw, ang mga Kesh, ang mga Jingkar na nasa ilalim nang ating patnugot. Madali nating maaayos ang kaguluhan kung sila ang magtatalo-talo, ang ipaunawa sa kanila na magkakampi tayo at iisa lang ang ating pinagmulang lahi, pero ang magkampihan sila laban sa atin sa tingin mo sino pa ang makikinig sa iyo?”

Wika ko, “sige…kung iyan ang gusto mo! Magpapatawag ako nang pagpupulong sa lahat nang may-ari nang sakahan at nang mga lupa na nasa ilalim nang ating pamumuno, kung magagawa mo silang kausapin at himukin na sumang-ayon sa ating hangarin na pagbatiin sila, bakit hindi mo gawin!”

Bagay na kanyang sinang-ayunan. Kasunod noon humigop siya nang mainit na sabaw mula sa sulyaw na nasa tabi nang kanyang pinggan.

Nagpatuloy ang buhos nang ulan, matapos naming kumain hinatid nang Adi Hikmet ang Hadi Walid palabas nang tahanan. Dumaan sila sa kanang bahagi nang tahanan, sa mga pasilyong nabububungan nang mga sahig nang ikalawag palapag. Nakita ko itong nagpaaalam sa Adi Hikmet, at nang nakita niya ako kasabay nang kanyang pag-alis palabas nang pintuan nang lagusan nagbigay rin siya sa akin nang paggalang bagay na aking tinanggap. At tuluyan akong pumasok sa loob nang silid lutuan.

Hinugasan ko ang aming mga pinagkainan. Palakas nang palakas ang buhos nang ulan.

Nang hindi inaasahan lumapit sa akin ang Adi Hikmet. Tinulungan niya ako sa loob nang kusina. Hinugasan ko at binanlawan ang mga pinagkainan namin habang siya inayos niya ang pagkain nang aming mga alagang hayop.

Tanong ko sa kanya, “sa tingin mo hahamakin niya?” Lumingon ako.

Tinignan niya ako.

Wika niya, “hindi…kilala mo ang Hadi Walid!”

Wika ko, “oo! Pero hindi mo siya ganong kilala!”

Wika niya, “ano ang balak mo sa mag-iina? Sasaktan mo rin ba sila!”

Napatigil ako sa aking ginagawa. Wika ko, “hindi ko pa alam! Sa tingin mo!”

Wika niya, “ayoko!”

Wika ko, “pero gagamitin sila laban sa atin!”

Wika niya, “ayoko pa rin!”

Wika ko, “sige…nauunawaan ko isa pa baka dumiretso na roon ang Hadi Walid at susubukan niyang iligtas ang Mata at ang mga anak nang Adi Habib!”

Matapos kong maghugas nang aming mga pinagkainan agad kong pinakain sila Mamé, Ijiraq at Amarok. Matapos noon kinuha ko ang supot na naglalaman nang mga tuyong dinurog na dahon nangCafir na nasa ilalim nang hagdanan. Kinuha ko rin ang mga insensaryo sa tabi nang sampayan nang mga paratilya at mga damit at saka ako nagtungo sa loob nang bukalang silid. Nakita ko ang Adi Hikmet, nakababad siya sa mainit na tubig nang bukalan.

Nakita niya akong pumasok. Kasunod noon, niyaya niya akong samahan siyang maligo nang gabing ito sa mainit na tubig ng bukalan.

Bagay na aking ginawa.

Tinanggal ko ang aking mga damit, sinamahan ko siyang magbabad sa mainit na tubig nang bukalan. Lumangoy ako patungo sa kanya at sinundan ang kanyang bawat pagkilos…

Nang mga sandaling ito, habang sinusundan ko siya at nakakapit siya sa mga batohan at lumalalangoy ako nang kasunod sa kanya, patuloy ang pagbuhos ng ulan. Hinilod ko ang kanyang katawan habang pareho kaming nakababad sa mainit na tubig nang bukalan.

Wika ko sa kanya, “nag-uumpisa nang lumamig ang panahon!” Bagay na kanyang sinang-ayunan. Dagdag ko, “Wala pang nakakasiguro kung kailan ang pagpasok nang taglamig.”

Wika niya, “ganon ba!”

Tinigil ko ang paghilod sa kanyang likuran, habang nakatalikod siya sa akin, at nakahawi ang kanyang basang buhok sa isa sa kanyang mga balikat. Mistulan niya itong pinipiga kasabay nang paghawak siya dulong bahagi nang mga ito.

Parang batong tumigil ang lahat sa pagkilos at paggalaw sa aming dalawa. Nakatalikod siya sa akin. May pag-aalala sa aming dalawa.

Wika niya, “naalala mo ba ang itsura nang una mong pinatay?”

Wika ko, “oo”

Wika niya, “paano mo siya pinatay?” Sinubukan ko siyang pigilan. “Gusto kong malaman!”

Wika ko, “kapag sinabi ko, magtatanong ka at magtatanong ka sa akin. Wala nang katapusan ang pagtatanong mo!”

Wika niya, “marami na ang nagbago” Lumingon siya sa akin. Dagdag niya, “sa atin!”

Wika ko, “nagtungo ako sa kanyang tahanan. Sinundan ko siya hanggang sa malaman ko kung saan siya nakatira. Nakita ko siya sa pagawaan nang mga bakal…isa siyang magpapanday. May lapnos ang kanyang mukha, sa kanang pisngi malapit sa kanyang mata. Masmalaki siya sa akin. Masmalakas siya sa akin. Masmatanda siya sa akin. Habang gumagawa, nakita niya ako. Nagpakita ako sa kanya. Tumigil siya, sa kanyang ginagawa. Namukaan niya ako. Mayroon siyang hawak na maliit na martilyo. Agad lumapit siya sa akin. Binagsak niya ang martilyo sa lupa. Susubukan niya akong ulit saktan. Papatayin niya ako, at sa pagkakataong ito wala na akong kawala. Sinubukan kong magpumiglas. Sinaktan ko siya. Sinaktan niya ako pabalik. Hinablot niya ako sa aking damit. Sinubukan kong makawala pero hindi ko nagawa. Inipit niya ako sa kanyang mga kamay sasakalin niya ako. Dinala niya ako sa pugon. Papasuin niya ako susubukan niya akong pasuin sa nagbabagang apoy. Sinubukan niya. Nang mga panahong iyon, akala ko iyon na ang aking katapusan pero iniligtas ako nang Hadi Walid. Sinunggaban kami nang Hadi Walid. Bumangga kami sa dingding. Nakawala ako sa kanya. Sinubukan niyang bumangon ngunit pumatong sa kanya ang Hadi Walid. Nakita ko na sinasakal niya ito.  Lumapit ako sa kanila. Hawak ang martilyo, sinaktan ko siya. Pinatay ko siya gamit ang martilyo. Tinulungan ako nang Hadi Walid na patayin siya. Sinubukan niya akong patayin, hanggang ngayon ramdam ko pa rin ang bigat nang kanyang mga kamay. Bumabaon sa aking ulo habang pilit niya akong nilulunod. At nang naghihingalo na ako…”

Lumingon siya sa akin. Nakita ko siyang malungkot.

Dagdag ko, “pinilit niya ako. Ginahasa niya ako. Nagising na lamang ako wala na akong suot na kahit ano…Umuwi ako sa amin nang may putik, hubo’t hubad. Tinago ako nang aking mga kapatid sa aming ina. Dinala nila ako sa Hadi Walid…pinatay ko siya… Ikaw paano mo siya pinatay?”

Wika niya, “sinaktan ko siya nang walang awa, nang walang kahit anong pagdadalawang-isip. Iyon ang turo sa akin…sa amin. Sa pangangaso. Alam ba ito nang iyong ina?”

Umiling-iling ako. Sabi ko, “pero alam nila!”

Wika niya, “pinili nating mabuhay!”

Sumang-ayon ako sa kanyang sinabi.

Matapos naming magbabad sinimulan ko nang umahon sa mainit na tubig ng bukalan. Kasabay nito tinanong ko siya kung mananatili pa siyang nakababad, bagay na kanyang itinanggi. Sumunod siya sa akin…Kinuha ko ang pamunas na nakapatong sa mataas na lamesa. Dalidali akong lumapit sa kanya at ibinigay ito. Itinapis niya ito sa kanyang katawan habang ako, lumabas ako nang bukalang-silid, pumasok sa aming silid, kinuha ko ang pamunas na nakapatong sa ibabaw nang aming kama. Sumunod siya sa akin sa pagpasok.

Pinunasan ko ang aking basang katawan. Sinabi niya sa akin na nakahanda na ang aking mga suusotin.

Tinanong ko siya kung nakapagpatuyo ba siya. Nakita kong kumuha siya nang kumot na mula sa tinahitahing balat nang Saola.

Sinabi niya sa akin na oo, nakapagpatuyo siya bago lumabas nang bukalang silid. Madilim na ang bukalan. Bawas na rin ang mga ilaw sa labas nang aming tahanan. Nanatili pa rin bukas ang aming pintuan, maging ang nakasinding timsim na nakababad sa langis at nakalagay sa sulyaw sa ibabaw nang lamesa.

Kinuha ko ang bahag na nasa ilalim nang mga nakatuping damit. Itinapis ko ito sa aking katawan at sinuot.

Sinampay ko ang tuwalya sa sampayan. Nakita ko siya na inaayos ang aming kama.

Tinanong ko siya na matutulog lamang siya nang ganyan lang bagay na kanyang sinang-ayunan. Tinanong ko siya kung hindi ba siya giginawin. Sinabi niya sa akin na may kumot naman siya. Niyaya akong samahan siya. matapos kong maitali ang bahag sa aking katawan agad akong sumunod sa kanya. Tumabi ako sa kanya sa pagtulong. Natulog kaming dalawa na magkasama sa ilalim nang isang makapal na kumot mula sa balat nang Saola. Niyakap ko siya nang mahigpit habang nakatalikod siya sa akin. Hinawakan niya ang aking mga kamay nang mahigpit at nang gabing ito kasabay nang kadilimang tinataglay nang aming tahanan, tumila ang buhos nang ulan at natulog kaming magkayakap habang hinayaan naming nakasindi ang apoy at ang nakabukas ang pintuan.

Kung magagawa ko lamang sanang patigilin ang pagkilos ng panahon.

Maago akong gumising upang maghanda nang aming almusal. Tumayo ako sa aking pagkakahiga. Kinuha ko ang kayumangging saluwâl at ang pulang Báta sa ibabaw nang upuan. Kasunod noon lumabas ako nang nakayapak sa aming silid.

Binuksan ko ang lagusan nang yungib, pinalabas ko ang aming mga alagang hayop. Naiwang nakabukas ang lagusan nang aming silid. Pumasok si Amarok sa loob nang aming silid. Habang agad na nagtungo ang dalawa sa loob nang bulwagan.

Sinimulan kong maghanda nang aming almusal. Patuloy pa rin ang pagbuhos ng ulan…datapwat paambon-ambon na lamang ito. Sa paglapit niya sa akin tinanong ko siya kung nagugutom na ba siya. Bagay na kanyang hindi itinanggi. Naglaga ako nang mais. Nag-ihaw ako nang karne nang baboyramo. Nang umagang iyon kumain kami sa loob nang silid-lutuan. Nagdesisyon akong manatili sa loob nang aming tahanan. Pinili naming mag-asawa na makabubuti kung manatili kami dito sa loob nang aming tahanan. Bagay na aking sinang-ayunan.

Matapos ang aming agahan, ang Adi Hikmet ang naghugas nang aming pinagkainan. Pinakain ko sila, ang aming mga alagang hayop. Kasunod noon sinimulan kong linisin ang kanilang yungib. Naglaba ang Adi Hikmet nang araw na ito nang aming maruruming mga damit at sapin sa kama. Sinamahan siya ni Amarok sa loob nang silid-lutuan sa gitna nang paglalaba nito.

Sa gitna ng aming pagiging abala, sa hindi inaasahan, bumukas ang pintuan ng aming lagusan at dumating ang Hadi Walid. Tulad nang inaasahan…kumalat na sa buong Ja’khar ang balitang matagal ko ng alam. Tinawag ko ang Adi Hikmet. Lumabas siya sa silid-lutuan. Nabaling ang aking pansin kasabay nang kanyang paglapit sa akin.

Tinanong niya ako kung bakit. Sinabi ko nandito na ang Hadi Walid. Nabaling ang kanyang pansin sa paglapit nang Hadi Walid sa gawang plataporma.

Patay na ang Hadi Khalil.

Lumapit ako sa Hadi Walid. Pinuntahan ko siya kung nasaan siya nakatayo, sa platapormang nasa gitna ng malawak na lupain nang aming tahanan. Naglakad ako sa maputik na lupa patungo sa kanya. Nilagpasan ko ang kawang may nag-aalab na apoy na sagisag ng kapangyarihan nang pamumuno ng isang Hadezar. Dito nagbigay ng pantawag na pamitagan sa akin ang aking liyaw.

May bigat ang kanyang pagkilos at paggalaw. Alam ko ang kanyang sinasadya sa mga sandaling ito. Alam ko ang dahilan ng pagiging mailap at pagiging tago niya…Hindi niya gusto ang aking ginawa. Hindi sa hindi ito sapat, datapwat alam niya sa ginagawa ko ibinabalik lamang namin ang lahat mula sa simula. Na walang patutunguhan ang mga nangyayari ngayon. Alam ko…pero kailangan ko siyang iligtas. Kailangan ko silang iligtas, sila ang aking tahanan.

Nagbigay siya sa akin nang pamitagan. Bagay na aking tinanggap. Dito, tuwiran niyang pinabatid sa akin ang parepareho na naming alam —Patay na ang Hadi Khalil at mabalis itong kumalat sa buong Ja’khar.

Tinanong ko siya kung kanino niya ito nalaman. Sinabi niya sa akin na usap-usapan na ito sa buong Ja’khar.

Tinanong ko siya kung walang sinoman ang nagsabi nito sa kanya na ipabatid sa akin kung ano ang kagabi niya pang alam.

Sinabi niya sa akin na walang sinoman ang nagsabi nito sa kanya maliban sa mga usap usapan na kanyang naririnig.

Kasabay noon lumapit sa amin ang aking asawa. Niyaya niya kaming dalawa na pumasok sa loob ng tahanan at doon mag-usap sa loob nang bulwagan. Bagay na aking ginawa. Niyaya ko ang Hadi Walid. Tumalima siya sa aking paanyaya.

Sa aming paglalakad sinabi ko sa kanila na tiyak na marami ang makikipaglamay sa matandang Hadezar nang tahanan ng mga Ardashir. Na nakasisiguro ako na pakikialaman nang mga hadezar ang magiging lamay at libing nang matandang Hadezar.

Sinabi nang Hadi Walid na hinahangaan nang nakararami ang kabutihan nang Hadi Khalil.

Bagay na hindi itinanggi. Sinabi ko sa kanya na iyon ay totoo. Isang mabuting pinuno ang matandang Hadezar.

Sa pagtungtong namin sa nakaangat na pasilyo nang tahanan, sinabi nang aking asawa na marami ang pupunta sa lamay at libing nang matandang Hadezar.

Sinabi ko sa kanya na iyon ang inaasahang mangyari.

Iminungkahi nang Adi na kung bakit hindi ko sabihin sa kanila na gawin sa labas nang tore nang mga Hadezar ang libing nang Hadi Khalil.

Nagulat ako sa narinig ko sa kanya. Isa itong pabagsak, ang ilapit ako sa matinding kapahamakan…isa itong pabagsak. Ano ang iyong binabalak Manasivah?

Kagyat humingi nang pahintulot ang Hadi Walid sa akin na magsalita. Bagay na aking pinagbigyan. Tinanong niya sa akin kung hindi ba ito makakasama sa akin…gayong nakasisiguro siya na batid na nang aming mga kalaban, nang mga Hadezar kung anoman ang balak kong pagpatay sa Hadi Khalil…alam nila kung sino ang kanilang panghihinalaan. Nakatitiyak ang Hadi Walid na mapupunta ang lahat nang bagsak nito sa akin. Sinabi niya sa akin na ngayon na may patunay sila, hindi sila magdadalawang-isip na hindi ako saktan at paghandaan ang aking kamatayan.

Mungkahi nang aking asawa, mabuti kung magsama ako nang mga Anino…at gayong isama ko na rin maging ang Hadi Walid.

Sumang-ayon ang Hadi Walid sa mungkahing ito.

Pumayag ako sa kanilang mungkahi Pinilipit nila akong dalawa na kumilos sa masmali at masmapanganib. Wala akong nagawa kung hindi sumang-ayon at pangalagaan sila.

Sinabi ko kung iyon lang ang tanging paraan.

Bagay na ikinagusto nang aking asawa. Sinabi niya, “mabuti pa nga!”

Matapos noon tumalikod sa amin ang Adi Hikmet. Hinayaan niya kaming makapag-usap na mag-isa at nang sarilinan sa loob nang bulwagan kasama nila Mamé at Ijiraq. Kasunod noon iniwan niya kaming dalawa. Pumasok kami sa loob nang bulwagan.

Tanong niya, “ano na ang gagawin natin, Hadezar!”

Sinabi ko, “wala tayong ibang dapat gawin ngayon kung hindi ang maghintay!”

Sumang-ayon siya sa akin. Kasunod noon tinanong ko siya kung nag-almusal na ba siya bagay na kanyang sinang-ayunan. Niyaya ko siya na dito na magtanghalian sa amin. Sinabi ko hindi magtatagal ay patatawag ako nang mga Hadezar para sa gagawing pagpupulong.

Umupo ako sa isa sa mga nakadikit na batohang upuan sa dingding nang silid. Lumapit sa akin si Mamé. Hinimashimas ko ang kanyang balahibo habang nasa tabi ko siya.

Tanong ko sa kanya, “nakita mo sila?”

Bagay na kanyang pinagtakahan. Wika niya, “hindi!”

Wika ko, “kung ganon nakatakas sila…”

Wika niya, “maaaring nakaalis na sila sa Ja’khar. Siguro alam nang Hadi Khalil na ganito ang mangyayari sakaling ibigay niya sa iyo ang tungkulin na maging patnugot at pinuno nang kanyang tahanan at mga nasasakupan!” Nabaling ang aking pansin sa kanya. “Na nang nalaman niya ang nangyari agad niyang inutusan ang Mata at itakas ito kung saan, nang araw na pumunta ka sa kanyang tahanan.”

Kasabay noon pumasok ang Adi Hikmet sa loob nang bulwagan. May dala itong palangganang naglalaman nang malinis na tubig at pamunas. Nagtaka ang Hadi Walid. Nagtaka ako. Tinanong ko ang aking asawa kung ano ang ginagawa niya at kung bakit siya may dalang palanggana at pamunas. Sinabi niya sa kailangan naming tanggapin ang Hadi Walid gaya nang kung ano ang nakaugalian.

Nabaling sa akin ang pansin nang Hadi Walid. Sumang-ayon ako sa aking asawa. Tinanggap namin ang Hadi Walid, gaya nang kung ano ang nakaugalian sa loob nang aming pamamahay. Tinanggap ko ang Hadi Walid sa aking tahanan.

Nang umagang ito nagpatuloy ako sa aking ginagawa…Hinintay ko ang pagkakataon na magpatawag ng pagpupulong ang kalipunan ng mga Hadezar upang pag-usapan at paghandaan namin ang magiging lamay at libing ng matandang Hadezar.

Kinuha ko ang mga nilaban nang Adi Hikmet sa loob nang silid lutuan na mga mabibigat na mga kumot. Sinampay ko ang mga ito sa sampayang nasa kanang bahagi nang pasilyo. Umaambon pa rin hanggang ngayon…nagpapatuloy pa rin ang sama nang panahon na hindi na maiiwasan.

Kasabay nito, habang ginagawa ko ito, nang hindi ko inasahan nakita ko ang Hadi Walid at ang Adi Hikmet na nag-uusap at naglalakad sa kaliwang bahagi nang pasilyong nakaharap sa malawak na lupain nang aming tahanan.

Gusto kong malaman kung ano ang pinag-uusapan nila. Gusto kong makatiyak na hindi nila ako pinagtataksilan. Gusto kong malaman kung ano ang kanilang binabalak. Ang saktan ako…ang patayin ako! Hindi ko alam kung saan ako nagkulang…Alam ko. Marami akong nagawang pagkakamali sa kanya pero hindi ko siya niloko. Oo, nagsinungaling ako sa kanya. Sinaktan ko siya…pero ni minsan alam ko, alam ko sa sarili ko hindi ko ipinagkait sa kanya ang lahat nang kailangan niya. Lahat nang gusto niyang malaman, hanggang kaya kong sabihin sinasabi ko…meron pa ba akong ipinagkakait sa kanya…alam ko marami. Kulang pa ba na ilantad ko ang aking sarili…ipakilala kung sino ang tunay na ako sa mga mata nang aking mga kalaban. Sa mata nang aking tiyo na kahit papaano ay naging malapit na rin sa akin. Sa kanya. Meron pa ba akong itinatanggi sa kanya na gusto niyang malaman, alam ko meron pa! Pero ang hayagan niyang sabihin sa akin na kailangan ko itong gawin, ang lantarang ipagsangkalan ang aking sarili sa matinding kapahamakan at ipamukha sa akin na kailangan kong ibuwis ang aking buhay para sa kanya…para sa kanila. Hindi ko alam kung ano ang binabalak niya. Hindi ko na alam kung ano pa ang kaya niyang gawin.

Pinaghanda kami nang Hadi Walid nang tanghalian. Inihaw na isda na may mga palaman ang loob nang iba’t ibang gulay at mais. Gayon din nang bahaw na kakanin. Bumalik ako sa aking paglilinis. Nilinis ko ang bukalan. Inayos ko ang mga gamit na mga nakalagay sa ibabaw nang mataas na lamesa na nasa loob nang bukalang-silid.  Tinanggal ko ang mga dahon na nakapaligid sa pasilyo. Nilinis ko ang plataporma na nasa malawak na lupain sa gitna nang aming tahanan.

Hindi nagtagal tinawag ako nang Adi Hikmet upang magtanghalian sa loob nang bulwagan kasama ang Hadi Walid. Pinagsaluhan namin ang tanghalian sa loob nang bulwagan.

Sinabi ko sa Adi Hikmet kung gagawin namin ang gusto niyang mangyari kailangan natin ang tulong nang kanyang tahanan. Nagtaka siya. Sinabi ko sa kanya. Hindi natin ito magagawa nang tayo lamang.

Sumang-ayon siya sa akin. Sinabi ko sa kanya na kausapin niya ang kanyang ama at mga kapatid…Sinabi niya sa akin na hindi sila papayag. Kahit anong gawin naming paghingi nang tulong sa tahanan nang mga Roshan para tulungan kami, at kumbinsihin sila na tulungan kami…itago kami o iligtas mula sa tahanan nang mga Harith at Parvana. Hindi sila papayag. Walang tulong ang makakarating sa tahanan nang mga Roshan matapos ang ginawa ko sa kanya sa gabi nang aming pag-iisang dibdib. Iyon ang sinabi nang kanyang tiyo at nang kanyang ama sa kanya, sa akin.

Wala akong nagawang kahit ano. Wala na akong kawala pa. Tumango-tango ako…Sinabi ko sa kanya na wala siyang dapat na ipag-alala; na gagawa ako nang paraan; na malay namin matapos lamang ang lahat nang ito sunod naman naming maayos ang suliranin namin sa mga may-ari nang lupa na aming pinapatnugunan.

Pinangako ko iyan sa kanya.

Kasunod noon ngumiti ako.

Matapos ang aming tanghalian pinakain ko ang aming mga alaga sa loob nang aming tahanan. Ang Hadi Walid ang nag-ayos at naghugas nang aming pinagkainan. Hinanda nang Adi Hikmet ang gagamitin ko sa inaasahang pagpupulong sa loob nang tore nang mga Hadezar.

Inayos ko ang yungib nang mga asong-gubat. Nang hindi inaasahan narinig kong tinawag ako nang Hadi Walid. Sinabi niya may Qaa na naghihintay sa akin sa malawak na lupain sa gitna nang tahanan. Agad kumilos ako. Lumabas ako nang yungib nang tahanan nang mga Barakat, kasama ang Hadi Walid. Pinuntahan ko kung nasaan nakatayo ang Qaa na tinutukoy nang aking liyaw. Nakita ko siya sa harap nang plataporma. Agad akong lumabas sa loob nang aming tahanan. Nagtungo ako sa kung nasaan siya.

Sa pagtungtong ko sa plataporma tinanong ko kung sino siya at ano ang ginagawa niya dito. Hindi ko siya kilala. Hindi siya isang tagabulong…lalong lalo na hindi siya nagmula sa mga naglilingkod sa ilalim nang kapangyarihan at pamumuno nang Hadi Mahdi. Hindi niya sinagot ang tinatanong ko sa halip sinabi niya sa akin na kailangan ako sa tore nang mga Hadezar at pinapatawag nila ako.

Matapos kong malaman iyon tinanong ko siya kung nakapagtanghalian na ba siya. Hindi siya kumibo.  Niyaya ko siya sa loob nang aming tahanan. Inimbitahan ko siya na kumain nang aming tanghalian. At sa pagbalik ko sa loob nang aming tahanan kasama ang batang Qaa inutusan ko ang Hadi Walid na pakainin ito.

Bagay na kanyang tinalima.

Sinabi ko sa Adi Hikmet na kailangan na naming maghanda, na pinapatawag na ako nang kalipunan nang mga Hadezar. Nakita ko ang pag-aalala sa kanyang mukha. Sinabi ko sa kanya na wala siyang dapat na ipag-alala, walang mangyayari sa aking masama sa tore nang mga Hadezar. Alam na ang kabanalan nang tore nang mga Hadezar para sa lahat nang mga Jingkar at hindi ito

Hindi ko nagawang tanggalin ang kanyang pag-aalala at mga pangamba. Siya ang may kagagawan nito ngunit mashigit pa siyang nag-aalala kaysa sa akin.

Sinabi niya na nasa loob nang aming silid mag-asawa ang aking mga pamalit na damit. Sinabi niya kukunin niya lang sandali. Pumasok siya sa loob nang aming silid. Sumunod ako sa kanya.

Tinawag ko siya. Lumingon siya sa akin. Lumapit ako sa kanya at niyakap ko siya. Pinangako ko sa kanya na walang mangyayaring masama sa akin…iyon ag totoo. Iyon ang kailangan niyang panghawakan.

Kinuha ko ang aking mga susuotin sa kanya sa pagpunta ko sa tore nang mga Hadezar. Naligo ako sa mainit na tubig nang bukalan. Kinuskos ko ang aking katawan nang maigi at matapos noon sinuot ko ang aking mga damit. Sinuot ko ang bahag na ibinigay niya sa akin, ang pulang-magulang na Báta na may mga burda nang mga lumilipad na maliliit na mga ibong ruwisenyor, ang malilim na bughaw na saluwâl na may mga gintong burda nang mga maliliit na bituin at mga pakwadradong parihabang mga linya sa magkabilang gilid. Nakatali sa aking mga kamay ang mga balat na galang at mga bakal na panara sa aking mga tuhod. Sinuot ko ang aking mga sandalyas at matapos noon, sa aking paghahanda, pagpapalit nang magsusuot, at pagbibihis nang mga damit na inilaan niya sa akin nagpaalam ako sa aking asawa. Hindi mawawala sa kanya ang mag-alala sa mga sandaling ito kahit anong gawin kong pagsabi sa kanya na walang mangyayari sa akin sa mga baitang nang tore nang mga Hadezar hindi ko magagawang tanggalin sa kanya ang pag-aalala sa kung ano ang kakasapitin nang aming tahanan sakaling may mangyari sa akin na masama. Umalis ako sa aming tahanan. Iniwan ko siyang nag-iisa. Sinamahan ako nang Qaa at nang Hadi Walid patungo sa tore nang mga Hadezar.

Binaybay namin ang taniman nang sakahan nang mga jaboticaba. Lumabas kami sa nagsususong daan. Tinahak namin ang landas nang mga Kohlrabi. Sa aming paglalakbay sinabi ko sa Hadi Walid na kung anoman ang mangyayari ngayon gusto kong ipangako niya sa akin na hindi niya hahayaang masaktan ang aking magiging mag-ina.

Nagtaka siya. Tinanong niya sa akin kung anong kabaliwan ang iniisip ko.

Sinabi ko sa kanya na hindi iyon isang kabaliwan.

Sinabi niya sa akin na ako mismo ang nagsabi sa Adi Hikmet na walang mangyayaring masama sa akin. Bagay na aking pinatotohanan datapwat maging aking ako ay may pagdadalawang-isip na mangyari pa kung ano ang aking ipinangako sa kanya na wala sa aking mangyayaring masama.

Sinabi niya sa akin na huwag akong panghinaan nang loob. Na walang mangyayari sa aking masama. Kung hindi naman kaya ay may pagkakataon pa para umalis at iwanan ang Ja’khar.

Tama siya, may pagkakataon pa…pwede ko pang talikuran ang lahat nang ito isama ang Adi Hikmet at magpakalayolayo sa Ja’khar. Tinanong ko siya kung saan naman ako pupunta.

Sinabi niya sa akin na maaari akong pumunta sa Qaa’ur…humingi nang tulong sa Herren nang Ka’desh. Maaari ako makiusap sa kanila na tulungan kami at iligtas kami mula sa aming mga kalaban sa Ja’khar.

Sinabi ko sa kanya na may hindi pagkakaunawaan ngayon ang Qaa’ur at ang Ja’khar habang mahirap sumugal sa bagong Herren nang Ka’desh, lalo pa’t bulung-bulungan ang kanyang hindi magandang pag-uugali at pakikitungo sa kanyang mga nasasakupan.

Minungkahi niya sa akin na kung bakit hindi ako mag-ibang bayan. Isama ko ang Adi Hikmet sa malawak na Andes nang kanluran…manatili kami sa Taravarra o kaya sa Asbalta kung saan nakasisiguro na hindi kami masusundan nang aming mga kalaban. Ngunit hindi ako sumang-ayon. Hindi ko kayang iwanan ang Malayang Andes at bumalik sa pinagmulan nang aking mga ninuno. Ano na lamang ang iisipin nila, ang isang Barakat na nagmula sa Ja’khar isa sa mga tinitingalang tahanan at maimpluwensya tumakas sa pagkagunaw nang Asbalta ngayon bumabalik sa malawak na Andes nang Kanluran sa lupaing tinakasan nito. Hindi iyon mangyayari. Masnanaisin ko pang manatili sa aming lupain kaysa bumalik sa pinagmulan nang aking mga ninuno. Isa itong pabagsak, sa aking tahanan lalonglalo na sa aking mga ninuno.

Nagpatuloy kami sa aming paglalakbay. Sa pagdating namin sa tore nang mga Hadezar agad kong nakita ang mga Anino na nakapaligid sa labas nang tore. Nakahilera sila alinsunod sa kung ano ang nakatakda sa kanila. Nakahalang at nakaharap sa amin.

Inaamin ko, natatakot ako sa mga nangyayari. Hindi ko alam kung ano ang mga mangyayari…maaari mong tawagin itong kahibangan, siguro nga! Ngunit sa kabila nang takot at pag-aalala na nararamdaman ko sa mga sandaling ito hindi ko maiwasan ang hindi ito maramdaman para sa akin magiging mag-ina. Naglaho na ang pag-asa na makakaligtas pa ako sa mga sandaling ito…na ang aking kapahamakan ay hindi na maitatanggi pa. Isa na lamang akong hamog sa bukang-liwayway na habang sumisikat ang araw ay unti-unting nawawala.

Narinig ko ang tinig nang Hadi Walid sa akin. Tinawag niya ako. Lumingon ako sa kanya at sa aking paglingon nakiusap siya sa akin na huwag itong gawin. Na magiging mapanganib ito sa akin.

Hindi…hindi ako maaaring panghinaan nang loob. Buo na ang aking desisyon.

Wika ko, “patawarin mo ako Hadi Walid. Kailangan kong gawin kung ano ang kinakailangan kong gawin.”

Wika niya, “Hadezar…”

Nabaling ang aking pansin sa Hadi Walid. Sinabi ko, “alam ko, alagaan mo sila para sa akin!”

Tumango-tango ang Hadi Walid. Kasunod noon, bumaba ako sa aking sinasakyang asong-gubat na si Amarok. Ibinigay ko sa isa sa mga Anino ang panali na aking hawak-hawak. Kinuha ito nang Hadi Walid sa aking kamay.

Tinanong niya ako kung handa na ba ako. Wala akong isinagot na kahit ano.

Hindi na siya nakaimik pa.

Pinauna ko ang Qaa habang pag-akyat kami sa mga baitang nang tore nang mga Hadezar na aking sinundan. Umalis ako sa kung nasaan siya naglakad ako sa mga baitang nang tore ng mga Hadezar habang sinusundan ang batang lalakeng Qaa na nagpadala sa akin nang utos upang maparito ngayon. Maaaring patibong lamang ang lahat nang ito…kung nasaan at nag-aabang ang ilan sa mga Anino ng aking mga kalaban. Alam nila na hindi maaaring magkaroon nang kaguluhan sa banal na lupaing kinatitirikan nang tore nang mga Hadezar. Sinabi ko sa aking asawa hindi ito hahayaang mangyari nang kalipunan, at iyan ang ikinasisiguro ko sa kanya. Ngayon hindi ko na alam pa.

Inaamin ko, habang naglalakad sa pagitan nila na mistulang mga dingding sa aking paligid, sa kabila nang takot at pag-aalala hindi ko maiwasan na hindi humanga sa kanila, sa mga nakikita ko. Maaaring hindi ko na lubos maisip, kung anoman ang aking kakayahan upang matakot at mangilag. Ngunit sa unang pagkakataon nakaramdam ako nang higit na kalayaan sa aking sarili, nakaramdam ako ng pagpapahalaga…iyon ang totoo. Nagmamanhid na ako sa takot na hindi ko kaya pang tanggapin ang aking pagbagsak. Ang aking katapusan. Ngumiti ako.

Sa pagdating ko sa tore ng mga Hadezar agad akong lumapit sa nakasaradong lagusan, itinungkod ko ang aking mga kamay at sinimulan ko itong buksan. At sa pagbukas ko nang malalaking pintuan ng lagusan bumungad sa akin ang liwanag na tinataglay nang mga nakabukas na timsim. Ang kadilimang bumabalot sa paligid, ang masidhing liwanag at sa isang anino na nakatalikod sa akin at nakadungaw sa nakasabit na tapiserya na burda nang larawan ni Battala. Dito nagsimula ang lahat…nang una ko siyang makita, nang hirangin ang aking ina bilang hadezar nang aming tahanan, nang maging Hadezar ako nang aming tahanan. Nabaling ang aking pansin sa larawan ni Battala.

Hanggang sa narinig ko ang kanyang tinig, ang Jingkar na nakatalikod sa akin at nakadungaw sa malaking tapiserya. Wika niya, “iyi’ortasi Hadezar!” Kagyat nabaling ang aking pansin sa kanya.  May tata’u na mga puno at sibat ang isa sa kanyang mga braso, patunay na nabibilang siya sa isang maimpluwensyang tahanan. Ang kanyang itim na batá ay gawa sa balat ng Mantahungal na may malumay na kulay bughaw sa pagitan nang mga siwang nang suot nitong damit na may mga burdang asong-gubat. Nakaayos ang buhok nito nang tulad ng nakagawian. Sa kaliwang hinlalato nito makikita ang isang limang singsing na patunay na ito ay isang Hadezar…

Siya ang nagpatawag sa akin. Siya ang nasa likod nang lahat nang ito—ang Hadi Mirza. Nagbigay ako sa kanya nang paggalang. Bungad ko, “Hadezar! Iyi’ortasi…”

Wika niya, “keçiruu un’zah edere…Unzha eger ma’lum yoki enye ni edere dl’zeh wa’xaa bire iyi ortasi, o unzha, dl’thë mediyhaad endi…para na’ka’edere ö të owuro ü yi bire asirvadda!” (Jng. Patawarin mo ako…hindi ko alam kung magbibigay ba ako sa iyo nang isang magandang umaga, o hindi, sa mga nangyayari ngayon…pero nakatitiyak ako na ang umagang ito ay isang mapagpala!)

Ngumiti ako. Sinabi ko, “Dogru! Bunar!”

Tanong niya sa akin, “duhn edilir ndeva’zeh ö irn të iindaba. Kung sa bagay sino ba naman ang hindi…”

Bagay na aking sinang-ayunan. Tanong ko, “kayo pa lang?”

Wika niya, “unzha…Hadezar! Ikaw lang…susunod na lang sila.”

Hindi ko maintindihan. Ako lang…anong ibig sabihin noon? Lumapit ako sa kanya. Pinagtakahan ko ang labis niyang pagtataka sa larawan ni Battala. Tinanong niya ako kung mayroon ba kaming larawan ni Battala sa aming tahanan.

Bagay na aking sinang-ayunan. Sinabi ko mayroon, nasa ikalawang palapag ng aming tahanan

Sinabi niya ang sa kanila ay makikita sa unang palapag nang kanilang tahanan. Sa bulwagan. Bagay na aking sinang-ayunan at siyang totoo.

Tanong ko sa kanya, “bakit ako lang, Hadezar!”

Lumingon siya sa akin. Wika niya, “hindi ka dapat kasama sa pagtitipong ito. Sa gagawin naming pagpupulong sa kung ano ang mangyayari sa tahanan nang mga Ardashir at kung ano ang kinakailangang gawin sa paglibing sa labi nang Hadi Khalil. Alam namin na ikaw ang pumatay sa Hadi Khalil. Sinabi ito sa akin ng iyong asawa…at nang ilang pang mga Hadezar. Magkagayonman alam ko na hindi mo iyon basta bastang magagawa. Napilitan ka lang, hindi ba!” Hindi ako nakaimik. “Kaya pinili kong isama ka, ayon na rin sa sarili kong kagustuhan nang hindi nila nalalaman. Kailangan mong ipagtanggol ang iyong sarili Hadezar…naniniwala ako na wala kang kasalanan!”

Wika ko, “iyon po ba ang dahilan kung bakit ako nandito?” Panghihinala ko. Hindi ako makakapayag na mangyari iyon…ang hindi ako makisali sa pagpupulong na gagawin nang mga Hadezar. Ako pa rin ang Hadezar nang tahanan nang mga Barakat.

Wika niya, “siguro nga hindi ka na dapat pang naparito! Pero isa ka pa rin Hadezar! Hahayaan mo silang saktan ka nila, ang iyong tahanan…ang aking pamangkin at ang iyong dinadala para sa iyong pagmamataas?”

Tanong ko, “kung ganon ano ang sasabihin ko sa kanila…na ang aking asawa ang may pakana nang lahat nang ito. Sasaktan nila ang iyong pamangkin, ang aking asawa ang kanyang dinadala na aking anak. Sisirain nila ang aking tahanan, at kapag nangyari iyon at pinagtulung-tulungan niyo pa kami ulit para sa pagbagsak nang aking tahanan…hindi na makakabangon pa aking tahanan!”

Wika niya sa akin, “O Hadezar. Huwag! Ilang beses ka na bang nagkamali sa aming tahanan? Sa aking pamangkin. Akala mo ginagawa ko ito para sa iyo, sa tahanan nang mga Barakat? Alam ko, naging mabuti ka sa aming tahanan sa mga nakalipas na mga panahon. Nang bagsak na bagsak kami tinulungan mo kami. Tinulungan mo ang aking mga pamangkin. Pero huwag mong ipagkaila sa akin ang katotohanan na hindi mo sinasaktan ang aking pamangkin. Hindi ko na sa iyo itatanong kung bakit. Pinigilan na kita minsan. Nangako ka na sa akin minsan na hindi mo na ito uulitin. Hindi ko alam kung ano ba ang ginawang pagkakamali nang aking tahanan kung bakit mo pinahihirapan ang aking Adi Hikmet. Gusto lang kitang balaan iyon lang! Habang may pagkakataon pa…bahala ka, kung hihingi ka nang katarungan sa aming mga Hadezar, o handa kang umalis sa aming lipunan. Mamili ka, iako mo ang pagkakamali nang iyong asawa o talikuran mo nang tuluyan ang Ja’khar.”

Wika ko, “Kung ganon iyon ang totoo…alam mo na wala akong pagkakamali…pero hinihingi mo sa akin ang aking kamatayan”

Tanong niya, “mahirap ba iyong mangyari?”

Tumalikod ako sa kanya. Nabaling ang aking pansin sa mga mahahabang upuan na nasa loob ng tore ng mga Hadezar. Lumapit ako sa isa mga upuan. Umupo ako. Tinignan ko siya habang nakatingin siya sa akin. Wika niya, “totoo. Sinasaktan ko pa rin ang Adi Hikmet. Pero kailangan ko ang inyong pamangkin…Mahal ko ang aking asawa, at kung may pagkukulang man ako bilang kanyang asawa, iyon ay ni minsan hindi ko alam kung papaano ang maging isang buo at magpakalalake…Wala akong nakilalang ama at kung gusto niyong iako ko ang aking pagkakamali iyon ang gagawin ko…”

Wika niya, “mabuti naman kung ganon— at ang iyong asawa?”

Hindi…ano ang binabalak nang matandang Hadezar?

Wika niya, “ibigay mo sa akin ang Adi Hikmet…ako ang magpapalaki at mag-aalaga sa iyong anak. Ituturing ko siya bilang tunay na kabahagi nang aking tahanan!” Sumang-ayon ako. Dagdag niya, “gagamitin niya ang pangalan nang aking tahanan” Nagulat ako. Pagpapatuloy niya, “sa gayon walang sinoman ang makakaalam nang kung sino siya at ano siya sa lipunang ito!”

Ganon ba talaga niya kinamumuhian ang pangalan nang aking tahanan, ang mga Barakat. Ano ba ang ginawa nang tahanan nang mga Barakat sa kanyang tahanan para kamuhian niya na lamang ito nang ganito?

Kasunod noon biglang bumukas ang lagusan ng tore nang mga Hadezar. Nabaling ang aking pansin kasabay nang boses na kumawala sa loob ng buong tore. Sa aming paglingon nang Hadi Mirza nabaling ang aming pansin sa Hadi Mahdi na papalapit sa amin. Ang liwanag ay tuluyang kumawala mula sa bahagyang nakabukas na lagusan ng tore. At ang kadiliman na kanina pa ay humahati sa loob ay tuluyang napawi. Patuloy ang pag-ambon sa labas ng tore ng mga Hadezar… Nananatili ang mga anino na nakatayo at nag-iintay sa susunod na pagkilos. Naroroon ang Hadi Walid sa labas ng tore ng mga Hadezar kasama aking mga Anino.

Wika niya sa aming dalawa, “patawarin niyo ako mga Hadezar! At Nahuli kami nang dating…kung ganon nandito na pala ang lahat, siguro naman ay maaari na tayong magsimula.” Kasama niya ang Adi Atiya, kung ganon totoo pala ang mga bulongbulungan na may namamagitan na sa kanilang dalawa.

Tumayo ako sa aking kinauupuan. Nagbigay ako ng paggalang sa mga Hadezar na bagong dating. Wika niya sa akin, “hindi ko pala alam nandito ka Hadi Yasir. Mabuti naman at nandito ka!”

Wika ko, “Hadezar!” ipinaabot ko ang aking kamay sa Hadi Mahdi. Ngumiti siya sa akin. Inilapit niya ang kanyang kamay sa aking kamay, at kinamayan niya ito. Niyakap niya ako…at niyakap ko siya. Dagdag niya, “kinagagalak kitang makitang muli, Yasir!”

Wika ko sa kanya, “ganon din ako baba!”

Matapos noon tinanggal nang Hadi Mahdi ang kanyang kamay sa akin mula sa kanyang pagkakayakap. Hinawakan niya ang aking mukha at hinalikan niya ang aking noo. Kasunod noon nagtungo siya sa altar nang tore nang mga Hadezar. Nakita ko ang pagkagulat sa Hadi Mirza. Hindi nakaimik ang Adi Atiya na umupo sa isa sa mga mahahabang mga upuan sa loob ng tore ng mga Hadezar…hindi nawala ang aking ngiti nang mga sandaling iyon.

Lumapit ang Hadi Mahdi sa altar. Bumalik ako sa aking pagkakaupo. Kasabay noon saka nag-umpisa ang pagpupulong nang mga Hadezar sa gagawing paglamay at paglibing sa namayapang Hadezar.

Wika nang Hadi Mahdi, “siguro naman hindi na lingid sa inyo, sa atin, na isang nakakalungkot na balita ang gumising sa ating mga umaga, ngayon…ngayong araw ang buong Ja’khar ay nagluluksa sa pagpanaw nang isang maituturing na haligi nang ating kalipunan— ang pagpanaw nang Hadi Khalil! Tulad nang alam niyo na, namatay siya ng hindi inaasahan kaninang umaga lang… Alam ko ang iba sa inyo rito ay itinuturing siyang ama-amahan, naging malaking bahagi siya ng ating lipunan. Ang mga naiambag niya sa ating lipunan at kalipunan ay kailanman ay hindi malilimutan. Gusto ko sana sa mga sandaling ito na alalahanin natin ang matandang Hadezar. Nakakalungkot mang isipin wala tayong magagawa kung hindi para paghandaan ang kanyang magiging libing ngayong hapon!”

Kasabay noon ipinatong niya ang kanyang mga kamay sa rabaw ng altar.

Pagtataka nang Hadi Mirza, “ngayong hapon?”

Tanong nang Hadi Mahdi, “bakit hindi Hadezar! Kailan pa natin pwedeng ilibing ang matandang Hadezar, bukas? Kung kailan naaagnas na ang katawan nito at pinaglalamayan na ito nang mga langaw at mga nakakadiring insekto! Kapag pinagduduldulan na ito nang mga sakit…Ngayon ang pagkakataon, habang mataimtim pa ang langit at nagluluksa pa ang kalangitan. Ngayon ang panahon, bago lumubog ang araw…mailibing at maipag-alala ang kanyang kamatayan.”

Wika nang Hadi Mirza, “isang mabuting Hadezar at kagalanggalang ang Hadi Khalil. Hindi iyan nakapagtataka. Totoo marami siyang naiambag at naitulong sa ating lipunan sa nakalipas na apatnapung taon. Ngunit isa rin siya sa mga Hadezar sa ating kalipunan na maiging nagsususog nang kung ano ang ating kaugalian at mga nakagawian. Ipagkakait ba natin sa kanya na hindi siya pagbigyan at ibigay sa kanya ang libing na mahigpit niyang ipinaglalaban, ayon sa kung ano nakaugalian at nakagawian?”

Wika ko, “naniniwala ang Hadezar sa kaugalian at paniniwala…tama ang Hadi Mirza Hadi Mahdi. Magkagayonman matagal na nating nakalimutan ang paglibing sa ating mga namayapa kasabay nang pagbukang liwayway sa loob nang apatnapung taon. Hindi natin pwedeng iasa ang ating desisyon sa kagustuhan nang patay. Hindi siya magsasalita! Tayo ang magsasalita…tayo ang kikilos sa kanyang paglamay at paglibing. Iyon ang totoo.”

Wika nang Hadi Mirza, “pero…”

Wika nang Adi Atiya, “may katwiran ang Hadi Mahdi. Makabubuti na ngayong hapon gawin ang paglibing sa mabuting Hadezar!”

Walang nasabi ang Hadi Mirza pagkatapos na sumang-ayon ang Adi Atiya sa kagustuhan nang Hadi Mahdi.

Wika nang Hadi Mahdi, “kung ganon nagkakaisa tayo…ngayong hapon ililibing ang matandang Hadezar!” Lahat kami pumayag. Dagdag nang hadi Mahdi, “kung ganon magsimula na tayo…kailangan na nating maghanda!”

Matapos noon tinuran nang Hadi Mirza na makabubuti na gawing pansarili at iilan ang libing ng Hadi Khalil…

Sumang-ayon ang Adi Atiya sa mungkahi nang Hadi Mirza.

Ngunit sinalungat ko ang kagustuhang mangyari nang Hadi Mirza. Sinabi ko sa kanila na makabubuti kung gagawin ang libing ng Hadi Khalil sa tore ng mga Hadezar, saksi ang mga Jingkar sa gagawing paglibing sa dating pinuno, at patnugot nang tahanan ng mga Ardashir. Ito ang sa tingin kong makabubuting para upang alalahanin at gunitain ang kasaysayan at ang mga naiambag nito sa aming lipunan. Na kung hindi namin maibibigay ang kagustuhan nang namayapa sa takot na maging sanhi pa ito nang karamdaman sa aming lipunan kahit papaano mailibing at mapaglamayanman nang higit na nakararami.

Lumingon sa akin ang Ading hibang. Tanong niya, “hindi ba maaaring maging sanhi pa lamang ito nang kaguluhan Hadezar? Pagdadala pa lang sa bangkay nang Hadi Khalil ay kailangan nang isaalang-alang!”

Sumang-ayon ang Hadi Mahdi sa Adi Atiya.

Gusto ko silang pagtawanan nang mga sandaling ito. Kung itoman ang huling mga sandali nang buhay ko, gusto ko silang pagtawanan…sabihin sa kanila na hindi nila naiisip ang katotohanan na magkakaroon lamang nang kaguluhan kung hindi namin magagawang ayusin at pagtulungan ang paghahanda sa ikabubuti nang kapakanan higit na nakararami. Ang kamatayan nang hadi Khalil at ang paglibing dito ay kapakanan nang estado. Gusto kong ngumisi sa kanilang katangahan.

Wika ko, “ang Hadi Khalil ay bahagi nang ating kalipunan. Ang kanyang kamatayan ay kapakanan nang ating estado. Bigyan natin sila nang maliliit at pansariling libing maghahangad sila nang malaki at pangkalahatan…bigyan natin sila nang malaki at pangkalahatan iisipin nila na ito ay para sa kanila, ibigay natin sa kanila ang para sa kanila.”

Tanong nang Adi Atiya sa akin, “hindi ba tayo mahihirapan? Marami tayong kailangang intindihin at isipin kung gagawin ito nang ganito kalaki. Sino ang magtatawag sa mga tao… sino ang mag-aaayos nang prosisyon at ang pagbuburulan?”

Tanong nang Hadi Mahdi sa Adi Atiya, “pero sa tingin mo tama lang ba itong gawin? Adi Atiya!”

Wika nang Adi Atiya sa Hadi Mahdi, “wala akong nakikitang masama! Lalo pa at sa ikabubuti ito nang higit na nakararami.”

Wika ko, “wala tayong ibang pwedeng gawin kung hindi paalalahanan ang mga Jingkar sabihin sa kanila na ito ay isang paggunita sa tahanan nang mga Ardashir. Nakatitiyak naman ako makakapunta naman sila sa libing at prosisyon nang matandang Hadezar!”

Tanong nang Hadi Mahdi sa Hadi Mirza, “ikaw, sa tingin mo Hadi Mirza!”

Wika nito sa Hadi Mahdi, “katulad nang sinabi nang Adi Atiya…mabuti ito para sa atin!”

Wika nang Hadi Mahdi, “kung makabubuti na gawin pangkalahatan ang libing at lamay nang Hadi Khalil gawin ito…” Pumayag ang hadi Mahdi. “sa tingin ko maganda kung gagawin ito sa mga baitang nang tore nang mga Hadezar…para doon makita nang pangkalahatan. Maigi na siguro na pakilusin din ang mga Anino na magsilbing tagapangalaga nang kaayusan sa magiging pagburol at paglibing sa matandang hadezar!” Sumang-ayon kami sa kanyang desisyon. Dagdag niya, “ang ating aalalahanin na lamang ay kung sino ang magdadala nang labi nang matandang Hadezar patungo sa tore!”

Wika ko, “Hadezar…mamarapatin niyo maiging ako na ang pumunta sa tore nang mga Hadezar…hindi naman lingid sa inyo na magkamag-anak sila nang aking ina.”

Bagay na sinang-ayunan nang Hadi Mahdi. Minarapat din nito na magsama pa ako nang isang Hadezar sa gayon inutusan nito ang Hadi Mirza na samahan ako sa pagdadala nang labi nang Hadi Khalil sa mga baitang nang tore nang mga Hadezar.

Bagay na aking sinang-ayunan at tinalima.

Wika nang Hadi Mahdi, “kung ganon kung maayos na ang lahat at wala na tayo pang kailangang pag-usapan maaari na siguro tayong kumilos at maghanda bago pa magdilim!”

Ngunit pinigilan siya nang Hadi Mirza. Wika niya, “sa tingin ko may gusto pang sabihin sa iyo, Hadezar ang Hadi Yasir?” nabaling ang kanyang pansin sa akin. Dagdag nang Hadi Mirza, “hindi ba Hadezar…may sasabihin ka pa sa kanila! Tulad nang sinabi mo sa akin kanina habang nag-uusap tayo bago sila dumating!”

Ito ang gusto niyang mangyari…ngunit hindi ko siya pagbibigyan. Wika ko, “sa tingin ko hindi maganda na sabihin ko pa kung ano ang pinag-usapan natin kanina Hadi Mirza!”

Wika nang Hadi Mirza sa akin, “sandali lamang ito Hadezar…hindi rin ito magtatagal!”

Wika nang Adi Atiya, “O Hadi Mirza…pinapalayaw mo ang mga pangyayari! Kung hindi mabuting pag-usapan…hindi dapat pag-usapan!”

Wika nang Hadi Mahdi, “sa tingin ko nga rin.”

Wika nang Hadi Mirza, “kailangan…kailangang pag-usapan! —Hadi Yasir…”

Wika ko, “pinag-usapan lang namin nang Hadi Mirza kung ano na ang mangyayari sa iniwang tahanan nang Hadezar lalo pa at walang kamag-anak ang Hadi Khalil! Bagay na aking itinanggi sa kanya.”

Tanong nang Hadi Mahdi sa Hadi Mirza, “totoo ba ito Hadezar!”

Hinintay ko siyang magsalita. Aminin ang totoo ngunit hindi siya nakaimik.

Wika nang Hadi Mahdi, “ang pinag-uusapan dito ay ang kaayusan nang hindi mangyayari ngayon…Ang umagang ito ay hindi makabubuti para pag-uusap kung sino ang dapat na humalili at mamuno sa tahanan ng mga Ardashir ngayong kamamatay lamang nang Hadi Khalil.”

 Datapwat, inaamin ko na hindi naman din ako lubusang sumasalungat kung pag-uusapan namin ngayon kung sino ang dapat na mamuno sa iniwan nang Hadezar.  Gayon mabuti na pagtuunan na muna natin ang libing nang Hadi Khalil…hindi ba Hadi Yasir? Hindi ba Hadi Mirza?”

Bagay na aking sinang-ayunan at tinalima nang Hadi Mirza.

Matapos noon tuluyan na naming tinapos ang pag-uusap nang kalipunan ng mga Hadezar.

Sa paglabas ko madilim ang umaga…napupuno nang ulap ang buong kalangitan at nagbabanta nang pag-ulan.

Bumaba ako sa mga baitang nang tore nang mga Hadezar patungo sa Hadi Walid at sa mga Anino na aking kasakasama sa pagpunta sa tore nang mga Hadezar.

Dito nagsimula ang lahat…sa mga baitang nang tore nang mga Hadezar…Sa galit. Galit na naging dahilan at mitya ng kaguluhan. Kung bakit ko gustong saktan ang tahanan ng mga Harith. Kung bakit ko pinapangarap at hinahangad na magkaroon ng pagbabago at kaguluhan sa Ja’khar. Nang hindi inaasahan narinig ko ang pagtawag sa akin nang Hadi Mirza. Tumigil ako sa aking paglalakad sa mga baitang.  Lumingon ako. Nakita ko siya na nasa likuran ko. Lumapit ako sa kanya at lumapit siya sa akin.

Wika ko, “Hadezar!”

Wika niya, “Hadezar…”

Wika ko sa kanya, “ano po ba ang maipaglilingkod ko?”

Wika niya, “hindi ko alam kung ano ang mga nakita ko. Kung ano ang laman nang utak mo at kung ano ang binabalak mo pero meron tayong pinag-usapan…”

Wika ko, “at wala po kayong dapat na ipag-alala hindi ko nakakalimutan ang aking pangako.”

Wika niya, “mabuti kung ganon…pinapaalala ko lang!”

Kasunod noon iniwan niya ako, nauna siyang umalis.

Sa pagbaba ko sa mga baitang nang tore nang mga Hadezar agad akong lumapit sa Hadi Walid. Nagbigay siya sa akin nang paggalang. Tinanong niya sa akin kung ano ang nangyari sa loob nang tore nang mga Hadezar.

Sumakay ako kay Amarok. Sinabi ko sa Hadi Walid na balak nila akong patayin. Gayon na nakagawa ako nang paraan para mapahaba ang aking panahon kahit papaano…Tinanong niya sa akin kung ano ang gagawin ko. Sinabi ko sa kanya na kailangan na muna naming bumalik sa tahanan nang mga Barakat at sabihin sa aking asawa kung ano ang nangyari. Bagay na aming ginawa.  Agad pinausad ko nang takbo si Amarok habang nakasakay ang Hadi Walid kay Mamé at sumusunod sa aking pagkilos.

Sa pagbalik namin sa aking tahanan matapos ang pag-uusap sa loob ng tore ng mga Hadezar. Agad kong nakita ang Adi Hikmet. Pumasok ako sa lagusan nang tahanan. Lumapit ako sa kanya habang nakatayo siya sa pasilyo sa labas nang bulwagan. Niyakap ko siya at hinalikan sa labi.

Tinanong niya ako kung ano ang nangyari.

Sinabi ko sa aking asawa kung ano ang nangyari sa loob ng tore ng mga Hadezar. Sinabi ko na pumayag ang mga Hadezar na gawin ang pagburol at paglibing sa matandang Hadezar sa labas nang tore. Sinabi ko na hindi nagdalawang isip ang mga ito na gawin dito ang paglibing…na ito ang makabubuti at mainam para ipalaalala sa lipunan ang magandang naiambag nang Hadi Khalil.

Bagay na kanyang ikinatuwa at sinabing mabuti naman kung ganon.

Sinabi ko na inakala kong tatanggi ang mga ito sa aking mungkahi datapwat lahat nang mga ito ay sumang-ayon.

Pumasok kami sa loob nang bulwagang silid. Kasunod noon, tinanong niya ako kung ano ang gagawin namin ngayon. Umupo siya sa isa sa mga nakadikit na upuan sa dingding nang silid.

Sinabi ko sa kanya na pupuntahan ko ang labi nang Hadi Khalil at ako ang mag-aayos nito. Iminungkahi ko ang aking sarili na pumunta gayong sasamahan ako nang Hadi Mirza at nang Hadi Walid.

Nagtaka siya.

Sinabi ko sa kanya na makabubuti kung ako ang maglilinis nang labi nang matandang Hadezar kahit papaano magagawa kong itago ang lahat nang nagpapatunay na ako ang pumatay sa matandang Hadezar.

Wika niya, “ngunit alam nila…ako ang nagsabi sa kanila!”

Wika ko, “totoo…pero kahit ikaw ang nagsabi maaari kong pabulaanan ang lahat. Maaari kong ikatwiran na wala akong kinalaman sa pagkamatay nang namayapang Hadezar!”

Tinanong niya ako kung dito ba ako magpapalit nang damit. Sinabi niya na makabubuti kung doon na lamang sa tahanan nangn Ardashir ako makapagpalit at makapagbihis nang susuotin ko sa paglamay at paglibing sa matandang Hadezar.

Bagay na aking sinang-ayunan.

Kasabay nang kanyang pagtayo pinigilan ko siya. Sinabi ko na may gusto pa akong sabihin sa kanya at may kailangan pa siyang malaman.

Tanong niya, “ano iyon?”

Sinabi ko sa kanya na pinangako ko sa kanya na hindi na ako magsisinungaling pa…alam ko mayroon pa at mayroon pa akong hindi nasasabi sa kanya. Sinabi ko sa kanya na intensyon nang kalipunan nang mga Hadezar na hindi ako papuntahin dapat sa ginawang pagpupulong. Na hanggang maaari ay gusto nilang wala akong malaman sa kung ano ang binabalak nila laban sa akin, sa tahanan nang mga Ardashir at maging sa aming tahanan.

Nagtaka siya. Tinanong niya sa akin kung ano ang kailangan niyang malaman.

Sinabi ko sa kanya kung ano ang pinag-usapan namin nang kanyang tiyo. Sinabi ko sa kanya na Pinapili ako nang Hadi Mirza…kung magagawa ko bang ipagkalulo ang aking asawa o iako ang pagpatay sa Hadi Khalil.

Tanong niya sa akin, “ano ang pinili mo!”

Umupo ako sa kanyang tabi. Tinanggal nang aking asawa ang kanyang mga sandalyas. Matapos noon, sinabi ko sa kanya kung ano ang naging desisyon ko, at pinili ko ang mabuhay na kasama siya…Sinabi ko sa kanya na may pagkakataon pa maaari pa kaming tumakas. Magpakalayolayo sa Ja’khar magtungo kung saan hindi kami matutunton nang aming mga kalaban at walang sinoman ang nakakaalam kung sino kami.

Wika niya, “hindi!”

Tugon ko, “alam ko iyan ang sasabihin mo!”

Hinawakan ko ang kanyang kamay habang nakatingin ako sa kanya. Hinawakan niya ang aking kamay nang mahigpit.

Wika niya sa akin, “isa kang Hadezar…Ikaw ang Hadezar ng tahanan ng mga Barakat! Tungkulin mo na pangalagaan ang tahanang ito!”

Tanong ko sa kanya, “papaano kung mamatay ako papaano kung diin na diin na ako at kung anoman ang sabihin ko sa kanila sa sandaling hulihin nila ako, dakpin ay buo na ang kanilang desisyon na parusahan ako nang kamatayan!”

Wika niya, “hindi mo hahayaan na mawala sa iyo ang lahat…”

Wika ko, “Oo…hinding-hindi!”

Wika niya, “mabuti kung ganon!”

Pinagsmadan ko siya. Pagkatapos nang aming pag-uusap nagpaalam ako sa kanya. Sinabi niya sa akin na susunod na lamang siya sa pagpunta sa aming tahanan.

Sa paglabas ko sa loob nang aming tahanan mula sa agusan agad kong sinarado ang pintuan nang aming tahanan. Nakita ko ang Hadi Walid. Inutusan ko siyang puntahan ang aking asawa…samahan niya ito hanggang makarating sila sa tahanan nang mga Ardashir.

Tinanong niya sa akin kung papaano ako.

Sinabi ko sa kanya na kaya ko ang sarili ko.

Matapos noon tumalima siya. Pumasok siya sa loob nang aming tahanan naiwan akong nag-iisa kasama si Amarok. Hinatid ko si Amarok sa loob nang yungib matapos noon agad akong umalis nang aming tahanan. Naglakad ako sa maputik na daan patungo sa tahanan nang mga Ardashir gusto kong makapag-isa. Gusto ko hangga’t maaari na walang makakita sa akin sa mga sandaling ito, kasabay nang hamog na bumabalot sa paligid. Kasabay nang aking mga pag-iisip.

Narinig ko,

Hadi Yasir…Hadi Yasir!

Ayokong makita nila ako sa aking kahinaan. Ayokong malaman nila na nawawalan na ako nang pag-asa…naglakad ako sa maputik na daan. Binagtas ko ang kahabaan nang taniman nang mga mais, nang mga manioc at oca. Sa aking kawalan.

Hanggang sa hindi inaasahan, mga anino na nagtatago sa hamog at usok ang aking nakita.

Narinig ko ang kanilang tinig.

Tumigil ako sa aking paglalakad.

Wika nang isa, “HADEZAR!”

Kilala ko ang tinig na iyon. Kilala ko kung sino siya. Ang Hadi Yusuf, kasama niya ang Hadi Batul at ang ilan sa mga anino nang tahanan nang mga Roshan.

Hindi ako mapalagay. Nag-aalangan ako na tumugon at sumagot sa kanilang pantawag. Nakita nila ang pagtataka sa akin. Nakita ko ang pag-aalala sa Hadi Batul, ang hindi mapaglagyang galit sa mukha nang Hadi Yusuf, marahil sa ginawa ko sa kanyang anak. Bumaba siya kay Nanuk. Lumapit siya sa akin. Sinampal niya ako. Sinaktan niya ako. Bumagsak ako sa lupa at nabahiran nang putik ang aking katawan.

At nang tumigil siya sinabi niya sa akin, “siguro naman gigising ka na Hadezar!”

Nagtaka ako. Sa alin.

Sinabi niya sa akin na kailangan naming kumilos na marami pa kaming kailangang ayusin. Bagay na aking sinang-ayunan.  Itinayo niya ako sumakay ako sa kanyang likuran, sa likuran ni Nanuk. Nagtungo kami sa tahanan nang mga Ardashir.

Sa aming paglalakbay sinabi niya sa akin na kailangan kong magpakalakas, alang-alang sa aking asawa lalong lalo na sa kanya. Kailangan ako nang tahanan ng mga Barakat. Ako lang ang nag-iisang maaaring makapagdala sa aming tahanan sa kagustuhan sa kalayaan na matagal ko nang hinihingi sa tahanan ng mga Harith.

Nagpatuloy kami sa aming paglalakbay.

Sinabi niya sa akin na binabalak nang mga Hadezar na gawin akong tagapagmana nang tahanan nang mga Ardashir.

Nagtaka ako. Gumising ako.

Tinanong ko siya kung ano ang ibig niyang sabihin. Nagulat siya. Ngumiti siya at sinabi niya sa akin na sa wakas ay gumising na rin ako sa katotohanan. Sinabi niya sa akin ang kagustuhang mangyari nang kalipunan nang mga Hadezar na gagawin nila akong hadezar nang tahanan nang mga Ardashir para patayin lang nila ako at saktan ang aking tahanan sa gayon tuluyang bumagsak ang tahanan nang mga Barakat at ang tahanan nang mga Ardashir.

Nagtaka ako…Tinanong ko siya kung papaano ang mga anak nang Adi Habib, ano na ang mangyayari sa kanila. Sinabi niya sa akin na walang ititirang buhay ang kalipunan nang mga Hadezar. Na tanging ang tahanan nang mga Harith, Parvana at Roshan ang maiiwan lamang bilang bumubuo sa kalipunan nang mga Hadezar.

Sinabi ko sa kanya na isa iyong katangahan. Malinaw na kagagawan iyon nang Ading hibang at sinasang-ayunan lamang nang Hadi Mahdi. Bagamat itinanggi nito na kagagawan lamang iyon lahat nang Adi Atiya, bagkus may kinalaman din dito ang knayang kapatid, ang Hadi Mirza…maging Hadi Mahdi.

 Nagpatuloy kami sa aming paglalakbay patungo sa tahanan nang mga Ardashir at nang makarating kami, agad na bumungad sa amin ang daan-daang mga Jingkar na nakapalibot sa labas nang tahanan nang mga Ardashir. Bumaba kami sa aming mga sinasakyang asong-gubat.  Sinubukan naming pumasok sa loob nang tahanan nang mga Ardashir mula sa mga nakaharang na mga Jingkar. Nagawa naming makapasok sa loob nang tahanan. Sa pagpasok namin nang tahanan agad kaming nagtungo sa kung nasaan ang labi nang Hadi Khalil.

Nagtungo kami sa loob nang kanyang silid sa ikalawang bahagi nang tahanan nang mga Ardashir.

Kung saan sa aming pagdating ay nakita namin ang isang matandang babae kasama ang isang higante. Nang nakita niya kami, tinanong siya nang Hadi Yusuf kung sino siya at kung ano ang ginagawa niya dito, hindi niya sinabi sa amin kung sino siya o kung ano ang ginagawa niya dito bagkus tinanong niya kami kung kami ba ang mag-aayos sa labi nang Hadi Khalil.

Sumang-ayon ako sa kanyang tanong…Tinanong ko siya kung mayroon ba kaming maipaglilingkod sa kanya. Ngunit tumanggi siya. Sinabi niya sa amin na binibisita niya lamang ang Hadi Khalil.

Tinanong ko siya kung matagal na ba silang magkakilala. Bagay na kanyang sinang-ayunan. Sinabi niya sa akin na matagal.

Tinanong ko siya kung sino ang kasama niya.

Sinabi niya sa amin na wala kaming dapat na ipag-alala…mabait ang kanyang anak. Humingi kami nang patawad. Hindi namin alam…

Nakiusap ako sa kanya na kung mamarapatin niya ay hayaang ako ang mag-ayos at maghanda sa labi nang Hadi Khalil.

Nakiusap ang Hadi Yusuf na kung maaari ay lumabas ang mga ito sa loob nang silid. Bagay na tinalima nang mga ito. Nakiusap ako sa hadi Yusuf na kung maaari ay bigyan nang makakain ang mag-ina. Bagay na tinalima nang ama nang aking asawa.

Kasunod noon sinimulan kong ihanda ang labi nang Hadi Khalil. Tinulungan ako nang Hadi Batul sa pagpapalit at pag-aayos sa matandang Hadezar. Sinimulan naming tanggalin ang mga suot nitong damit. Matapos noon, nilinis namin ang labi nang Hadi Khalil nang malinis na pamunas na ibinabad namin malinis na tubig na nasa palanggana. Kasunod noon sinimulan namin siyang pagtulungang balutin nang tatlong magkakaibang pambalot. Binalot namin siya nang mga telang ibinabad sa mantika na mula sa taba nang tapir. Matapos ang pambalot muli namin siyang balutin nang puting tela. Binuhusan namin ang labi nang katawan nang Hadi Khalil nang mabangong insenso bago namin balutan pa ito nang panibagong puting tela.

Nang hindi ko nalalaman ay kanina pa kami pinapanood nang aking asawa. Matapos kong ayusin ang labi nang Hadi Khalil nakita ko ang aking asawa na naghihintay sa akin kasama ang Hadi Walid.

Lumapit ako sa kanya habang may hawak na pamunas sa aking kamay sa loob nang madilim na silid na iniilawan lamang nang mga nakasinding timsim na nakakababad sa mga tinghoy sa loob nang silid nang yumaong Hadezar.

Sinabi niya sa akin na kailangan na naming maghanda at hinihintay na kami nang lahat sa gagawing pagburol at paglibing sa yumaong Hadezar. Bagay na aking sinang-ayunan. Ibinigay niya sa akin ang aking mga pamalit na damit. Sinabi ko sa kanya na maghintay na lamang siya sa bulwagan nang tahanan sa aking paglabas.

Bagay na kanyang tinalima.

Matapos noon sinimulan kong magpalit nang damit at magbabad sa mainit na tubig nang bukalan nang tahanan nang mga Ardashir. Nagtungo ako sa bukalan nang tahanan nang mga Ardashir. Hinubad ko ang aking mga damit. Nagbabad ako sa mainit na tubig nang bukalan at nang hindi inaasahan sinundan niya ako kahit sinabi ko sa kanya na hintayin niya na lamang ako sa loob nang bulwagang-slid, bagay na hindi niya ginawa.

Tinulungan niya akong magkuskos. Inayos niya aking buhok.  Tinanggal niya ito sa pagkakatirintas. Hinawakan niya aking buhok. Sinabi niya sa akin na kailangan ko na itong gupitin dahil mahaba na…Sinabi ko sa kanya na bakit hindi niya ito gawin.

Bagay na kanyang ginawa. Ginupit niya ang aking buhok. Inahit niya ang magkabilang gilid nang aking ulo. Kasunod noon Inahit niya rin ang bigote at balbas sa aking mukha. Sinabi ko sa kanya ang kakaibang nangyari pagdating namin sa tahanan nang mga Ardashir. Sinabi ko sa kanya na nakita namin ang isang matandang Adi kasama ang anak nito na higante. Sinabi ko sa kanya na nakausap namin ito. Sinabi niya sa amin na kilala niya ang Hadi Khalil, na sa katunayan ay kilalang—kilala ang yumaong Hadezar. Isang babae na may bingot at may anak na higante.

Tinulungan niya akong magpunas pagkatapos kong maligo. Pinunasan niya ang aking likuran. Kasunod noon sinuot ko ang mga dala niyang damit sa akin. Sinuot ko ang hinubad kong bahag bago maligo. Sinuot ko ang isang itim na Báta na may mga tahing animang gilid at may manggas. Sinuot ko ang isang itim na saluwâl na may mga burdang mga pulang Tahamaling. Sinuot ko ang singsing nang aking ina…ang mga hikaw na itim na mga bato, galang na balat nang Magan at mga bakal na mga panara. Inayos niya ang aking buhok. Tinirintas niya ito at nilagyan nang mga singsing na ginto. matapos noon lumabas kami sa loob nang bukalan at sa tahanan nang mga Ardashir.

Naghihintay sa aming paglabas ang labi nang Hadi Khalil na bitbit nang ilang mga Anino nang tahanan nang mga Roshan at nang ilang Anino nang tahanan nang mga Barakat. Sa paglabas namin nang tahanan nang mga Ardashir nakita naming mag-asawa ang aming mga asong gubat…Si Nanuk kung saan nakasakay ang Hadi Yusuf, si Ijiraq ang puting asong-gubat, si Amarok kung saan nakasakay ang Hadi Batul at si Mamé kung saan nakasakay ang Hadi Walid.

Sumakay ang aking asawa kay Amarok kung saan kasama niya ang kanyang kapatid. Sumakay ako kay Ijiraq. Habang buhat-buhat nang mga anino nang aming mga tahanan ang labi nang yumaong Hadezar nang tahanan nang mga Ardashir.

Naglakbay kami sa maputik na daan patungo sa tore nang mga Hadezar. Hindi naglaon, kasama ang dagsa-dagsang mga Jingkar na nasa aming mga likuran ang mga Anino nang aming mga tahanan at ang ilan sa mga asong-gubat na aming mga kasama, narating namin ang tore ng mga Hadezar. Tulad nang inaasahan naroroon ang lahat nang tahanang bumubuo sa kalipunan nang mga Hadezar. Nakabukas ang lagusan nang tore nang mga Hadezar.

Dinala nang mga Anino ang labi nang hadi Khalil patungo sa ginawang siga sa mga baitang nang tore. Napuno ang labas nang tore nang mga Hadezar nang napakaraming mga Jingkar…karamihan ay mga anino mula sa iba’t ibang mga tahanan na nabibilang sa kalipunan ng mga Hadezar. Naroroon sa paligid nang tore ng mga Hadezar ang aming mga kalaban at ang kanilang mga pamilya.

Naroroon ang tahanan nang mga Harith na nasa ilalim ng pamumuno nang kabatsoy na Hadezar na si Hadi Mahdi, katabi ang asawa nito at ang ina nito. Naroroon rin ang aking mga kapatid sina Adi Makbule at Adi Sule kasama ang kanikanilang mga asawa, sina Hadi Nasrin at Hadi Naveed. Naroroon rin ang aking mga pamangkin sina Hadi Malik, Hadi Mahsa at Adi Ismat.

Nandoon din ang Adi Atiya, ang Hadezar nang tahanan nang mga Parvana at ganon din ang tahanang pinagmulan nang aking asawa, ang mga Roshan na pinangungunahan nang Hadi Mirza kasama ang kanyang asawa at mga pamangkin. Ganon din ang ina nang aking asawa na si Adi Arwa maging ang isa pang kapatid nang aking asawa na si Hadi Fadil bitbit ang Hadi Merkabah.

Lumapit kami sa kanila kasabay nang paglalagay nang labi nang hadi Khalil sa siga na sisilaban. Tumabi kami sa mga Roshan. Tumabi ang aking asawa sa kanyang ina, ang Hadi Batul sa aking pamangkin at ang Hadi Yusuf sa tabi nang Hadi Fadil. Habang nasa ilalim nila kami at katabi ang Hadi Walid.

Nang mga sandaling iyon nagbabadya ang isang masamang panahon. Makulimlim ang langit, mahangin paligid at nagsisimula nang gumuhit nag mga kidlat at mga kulog. Walang ulan…wala sa ngayon.

Halos lahat nakasuot nang ga panluksang kulay…itim na magagara at mula sa iba’t ibang balat nang hayop. Lalo na ang aking asawa na nakasuot nang saluwâl na may mga burdang ginintuang bulaklak nang gladiolus na nakasabit sa kanyang kaliwang balikat at nakahiris sa kanyang katawan habang litaw ang hubog nang kanyang pagdadalang-tao.

Nakahanda na ang lahat…hindi ko alam kung ano ang iniintay namin.

Lumapit ang Hadi Mahdi sa nakaburol na labi nang Hadi Khalil. Sinabi niya sa amin na nasa aming mga harapan ang labi nang Hadi Khalil, ang Hadezar nang tahanan nang mga Ardashir…ang huli sa kanyang tahanan. Sinabi niya sa amin na mabuting Hadezar ang hadi Khalil na sa katunayan marami itong naiambag sa aming lipunan at lupain sa loob nang apatnapung taon nang pamumuno nito. Naging huwaran ang kanyang pamumuno sa higit na nakararami, naging ama siya sa mga tumatangkilik sa kanyang kabutihan. Sinabi niya sa amin na hindi naman lingid sa amin ang ginawa nang tahanan nito mahigit animnapung taon na ang nakararaan, magkagayonman katulad nang kanyang tahanan, tulad niya lumaki rin itong ulila sa kawalan nang kanilang tahanan. Na tulad din niya Maaga nitong pinanghawakan ang katungkulan nang pamumuno nang kanyang tahanan at maging Hadezar kasama ang kapatid nito, tulad niya na kasama ang kanyang ina sa pamumuno at patnugot nang tahanan nito. Hindi niya itinanggi sa aming lahat ang ginawa nang Hadezar nang tahanan nang mga Ardashir sa tahanan nito, lalong-lalo na sa kapatid nito at mga anak, ngunit ngayon magbabago ang lahat sabi nang Hadi Mahdi sa aming lahat habang nakaharap sa labi nang Hadi Khalil, sa mga tahanang bumubuo sa kalipunan nang mga Hadezar nandito ngayon at sa mga Anino nang bawat tahanan.

Kasabay nito sa hindi inaasahan, kasabay nang kanyang paglingon sa lagusan nang tore nang mga Hadezar nakita namin ang Adi Habib kasama ang kanyang mga anak at ang Mata na si Hadi Arsaad. Nabaling ang aming pansin sa kanilang pagbaba.

Nabaling ang pansin nang aking asawa sa akin.

Hadi Yasir Hadi Yasir sino ang dapat matakot sa Hadi Yasir?

Hadi Yasir…Hadi Yasir

Siya ang pangalawa ang una’y naglagay sa tugatog nang katwiran…

Hadi Yasir…Hadi Yasir…

Ang isa ay Jingkar. Ang isa ay halimaw.

Hadi Yasir…Hadi Yasir sino ang dapat matakot sa Hadi Yasir?

Hadi Yasir… Hadi Yasir ikaw ba ang magpapabagsak sa aming tahanan.

Hinawakan niya ang aking kamay. Hinawakan niya ang aking kamay nang madiin.

Magara ang kanilang mga kasuotan. Binihisan sila nang tahanan nang mga Harith. Lumapit ang Hadi Arsaad sa labi nang Hadi Khalil.

Sinabi nang Hadi Mahdi sa aming lahat na hindi kailanman babagsak ang tahanan ng mga Ardashir. kailanman mananatili ito sa aming mga buhay, sa isip at sa aming mga puso.

Tapos na ang panahon nang pagtulong nang mga Hadezar. Tapos na ang panahon nang kalipunan nang mga Hadezar. Ngayon na ang simula nang pagbagsak nito, ang pagbagsak ng kalipunan ng mga Hadezar…

Binawi ko ang aking pansin at pagtingin sa kanila. Lumingon ako sa aking asawa…Tinignan niya ako. Sumang-ayon siya sa akin.

Sino ang dapat matakot sa akin?

Hadi Yasir…Hadi Yasir sino ang dapat matakot sa Hadi Yasir?

Hadi Yasir…Hadi Yasir isang pangalan na salamin sa kagitingan.

Ang una’y naglagay sa tugatog nang katwiran.

Ang pangalawa’y malakas, mahiwaga’t hinahangaan.

Ang isa’y kakampi, ako ang kanilang kalaban…

Sasaktan ko sila…Lahat nang may gustong sumira sa aking tahanan, sasaktan ko sila. Papatayin ko ang Adi Habib at ang kanyang mga anak. Aangkinin ko sa kanila ang lahat ng dapat na ipinagkaloob sa akin ng matandang Hadezar noong nabubuhay pa ito.

Lumapit ako sa aking asawa. Bumulong ako sa kanya.

Kasunod noon lumapit ang Hadi Mahdi sa kawan. Kinuha nito ang takim na nakatusok dito. At saka ibinigay sa Adi Habib. Binaba nang Adi Habib ang bunso niyang anak na kanina niya pa karga. Kinuha ito nang Adi Mahvash. Kasunod noon hinawakan nang kapatid nang Hadi Khalil ang takim at saka lumapit sa Hadi Khalil at sinimulan silaban ang labi nang matandang Hadezar.

Inutusan nang Hadi Mahdi ang kanyang mga Anino na ibuhos ang buong laman ng kawan na may apoy sa labi nang matandang Hadezar. Bagay na ginawa nang mga ito. Kasabay nang pagbuhos sumiklab pang lalo ang labi nang matandang Hadezar, at kasabay nang pagbuhos ng ulan at malakas na hangin. Bumigay ang hinihigan nitong pinagsusunugang siga.

Nagulat kami. Gumulong ang labi nito sa mga baitang nang mga tore ng mga Hadezar.

Totoo, walang sinoman ang makakalimot sa tahanan ng mga Ardashir… ang magiting na Hadezar, ang hindi matatawarang kagalingan nito sa pamumuno at patnugot. Walang sinoman ang makakalimot sa mga ginawa at naiambag nang matandang Hadezar. Pero matagal nang nagunaw ang kanyang tahanan kasabay nang pagpili niya na maging mapag-isa.

Unti-unting nilamon nang apoy ang matandang Hadezar. Hanggang sa nabaling ang aking pansin sa Adi Habib kasama ang kanyang mga anak at ang tahanan ng mga Harith. Walang sinoman ang nagkikibuan sa mga sandaling ito. Palakas nang palakas ang pagbuhos nang ulan. Nagsisimula nang dumagundong ang kalangitan nang pagkulog at pagkidlat na hindi maglalaon ay magiging isang malakas na masamang panahon, habang kami pinapanood namin ang unti-unting pagtupok nang apoy sa labi nang Hadi Khalil.

Advertisements

2 thoughts on “KABANATA LABING-SIYAM:

Mag-iwan ng Tugon

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Baguhin )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Baguhin )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Baguhin )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Baguhin )

Connecting to %s