ANG MGA NAKAGAWIAN AT MGA PANGKARANIWAN

Lumipas ang buong magdamag at nang gumising siya, siya ang una niyang nakita. Nakapulupot sila sa isa’t isa. Ang kanyang mga braso at kamay ay nakayakap at nakailalim mula sa pagkakapatong nito, habang nakahiga ang kanyang asawa sa kanyang balikat at ang kanyang kamay ay nasa balikat nito. Nakatagilid ito ng higa pagharap sa kanya. At siya dito. Nakapatong ang hita nito sa kanyang hita at ang kanyang hita ay nakapatong sa hita nito. Ang kanyang kamay ay nakahiga sa balakang nito. Nakayuko ito at siya ang kanyang ulo ay nakapatong sa ulo nito. Kapwa wala silang mga suot na mga damit. Walang kahit na anong tumatakip sa nakahubad nilang mga katawan.

Nakabukas ang pintuan nang silid kung nasaan sila. Ang timsim na nakalagay sa sulyaw na may tenga at nasa sahig ay tuluyang nang nawalan ng apoy. Bahagyang naaninag ang liwanag na pumapasok mula sa madilim na pasilyo na nagbibigay nang pangitain nang kataasan nang sinag nang araw at kainitan ng tanghali.

Hinaplos niya ang mukha nang kanyang asawa, ang kanyang kamay na nakapatong sa balakang nito ay kanyang itinaas at inilagay sa ulo nito. Hinalikan niya ito sa noo at pinagpasyahang bumangon mula sa pagkakapulupot dito.

Dahan-dahan siyang humiwalay. Pagkabangon sa kanilang higaan kinuha niya ang kanyang damit na nakakalat sa kanyang kama at sa sahig nang silid. Kinumutan niya ang kanyang asawa nang damit nitong panloob na isang mahabang palda na may manipisnipis na tela, sutla at nagtataglay nang mga burdado nang mga lumilipad na ibong ruwisenyor.

Sinuot niya ang dilaw na saluwâl na kanyang hinubad kagabi, sa kanyang katawan. Itinapis niya ito sa kanyang beywang at kasunod noon naglakad siya patungo sa nakabukas na lagusan ng silid na tinutuluyan. Bago siya tuluyang lumabas binaling niya ang kanyang pansin sa kanyang asawa. Masaya siya na makita ito ngayong umaga…na tapos na ang lahat nang kanyang pinangangambahan sa nakalipas na mga raw.  Matapos noon tuluyan siyang lumabas sa loob nang kanilang silid. Sa paglabas niya nakita niya ang sandalyas sa harap nang lagusan. Nabaling ang kanyang atensyon sa sandalyas na nasa labas ng silid ngunit kinaligtaang ipasok sa loob. Naiwan ito kasabay nang tuluyang pagsarado nang lagusan ng silid kung nasaan at mahimbing na natutulog ang Adi Hikmet.

Lumabas siya sa madilim na pasilyo at sa kanyang pagtungo sa loob nang silid lutuan nang tahanan hindi inaasahan na makita ang isang panauhin sa harap nang kanyang tahanan at nasa loob ng kanyang pamamahay ng walaman lamang na pahintulot at pasabi ng pagdating nito kasama ang mga Anino—ang Hadi Mahdi at ang panganay na anak nitong lalake na si Hadi Nasrin, ang asawa nang kanyang nakatatandang kapatid.

Nagulat siya…aminadong hindi siya handa.

Wika nito sa kanya, nang Hadi Mahdi, “iyi’owuro Hadezar!”

Kasabay nito nagbigay din nang pamitagan sa kanya ang asawa nang kanyang kapatid.

Napilitan siyang ngumiti sa kanyang mga panauhin, sa kanyang kahinaan na nakikita nito sa kanya at natutunghayan. Napilitan siyang tanggapin ito kahit labag sa kanyang kalooban. Bumaba siya sa nakaangat na sahig nang pasilyo. Wala siyang suot na gayak sa kanyang mga paa. Lumakad siya sa malawak na lupain kung nasaan ang mga ito at sa kanyang paglapit sa Hadi Mahdi, ang Hadezar ng tahanan ng mga Harith, binati niya ito. Wika niya, “iyi’owuro Hadi Mahdi…”

Ngumiti ito sa kanya. Kasunod noon niyakap siya nito sa harap ng panganay nitong anak at sa mga Anino. Matagal din nang huli silang magkita at magkasama nang Hadi Mahdi. Ngunit isa itong kasinungalingan, ang pagyakap nito sa kanya.  

Kasunod noon kumawala sa pagkakayakap sa kanya ang Hadi Mahdi. Ibinigay niya ang kanyang kamay sa Hadi Nasrin. Nakipagkamay siya dito. Kinamayan siya nito.

Kinamusta niya ang Hadezar at ang tahanan nang mga Harith… inilagay niya ang kanyang mga kamay sa kanyang beywang, nakapamewang sa pagharap sa mga ito. Handa na siyang simulan ang laro ng pagsisinungaling.

Sinabi nang Hadi Mahdi sa kanya na nasa mabuti naman ang kalagayan ng tahanan nito. Kasunod noon binalikan siya nito ng tanong. Tinanong din nito sa kanya kung kamusta ang kanyang tahanan.

Bagay na kanyang ipinagkaila at sinabing, “unzha” umiling-iling siya. Dagdag niya dito “ito…bono…bono! Bunar maas’te— neden Hadezar?” Umiling-iling ang kabatsoy sa kanya.

Tanong sa kanya ng Hadi Nasrin, “kung ganon hindi totoo ang kumakalat sa buong Ja’khar. May nalaman kasi kaming tungkol sa iyo at tungkol sa iyong asawa na hindi pa nagsisimula ang inyong pag-aasawa ay nagkakaroon na ito nang suliranin!”

Nang may ngiti wika nang Hadi Yasir, “hindi ko alam na may kumakalat na ganyan sa buong Ja’khar. Kung anoman iyon hindi siguro maganda kung pinaniniwalaan natin ang lahat nang naririnig natin. Hindi naman lahat ay totoo— iyon po ba ang dahilan kung bakit kayo naparito? Kung ganon ay wala po kayong dapat na ipag-alala.”

Wika nang Hadi Mahdi, “Hindi Hadezar, kaya kami pumunta dito ng Hadi Nasrin ay upang…kamustahin ka…Alam mo namang para na rin kitang anak. Kaya hindi mo mapipigilan sa akin ang hindi mag-alala sa iyo o kahit sa iyong tahanan!”

Sinabi niya kung sa bagay. Kasunod noon humingi siya ng tawad sa mga ito sa pagkalimot na imbitahin sila sa loob ng kanyang pamamahay at tanggapin ng kung ano ang nakaugalian. Tinanong niya ang mga ito kung gusto ba nang mga ito na pumasok sa loob at doon upang tanggapin.  Bagay na pabalang na sinagot nang nakatatandang anak ng Hadi Mahdi kung kanyang mamarapatin.

Na kanyang pinagpilitan at sinabing, “hindi pumasok kayo…napakainit nang araw na ito para hayaan ko lamang kayong nandito! Aayusin ko lamang ang aking sarili at tatanggapin ko rin kayo nang naaayon sa kung ano nakaugalian.”

Tinanggap nang mga ito ang kanyang paanyaya na pumasok sa loob nang kanyang pamamahay. Sinamahan niya ang mga ito sa pagpasok sa loob ng bulwagan-silid at pagkatapos noon nagpaalam siya sa mga ito na mag-aayos at tatanggapin ang mga ito nang naayon. Kasunod iniwan niya ang mga itong naghihintay sa loob nang bulwagan.

Agad bumalik siya sa silid kung nasaan ang kanyang asawa, sa katabing silid malapit sa bulwagan.   Sa pagpasok niya nadatnan niyang natutulog pa rin ito. Sinarado niya ang lagusan. Kinuha niya sa loob ang silid ang mga pinaghubaran. Kinuha niya ang kayumangging Báta na nasa sahig, isang makatwiran at naaayong gayak pang-itaas. Sinuot niya ito sa kanyang katawan. Itinali ang mga sintas. Kasunod noon hinubad niya ang nakatapis na saluwâl sa kanyang beywang. Sinuot ang hinubad na bahag at muli sinuot ang saluwâl at inayos ito nang pakorto na ang laylayan ay isang paa ang pagitan mula sa bukong-bukong nang kanyang mga paa. Nilagyan niya ito nang mga bakal na panara. Inayos sa pagkakatali ang kanyang buhok. Matapos noon lumabas siya sa loob nang madilim na silid na nagpapakita sa mga larawan ng pagbagsak ng kanyang tahanan sa ikalawang pagkakataon. Muli iniwan niya ang kanyang asawa na hanggang sa ngayon ay mahimbing pa rin natutulog. Sinuot niya ang mga sandalyas sa kanyang mga paa na nakakalat sa sahig sa labas nang silid.

Kasunod noon nagtungo siya sa ikalawang palapag nang kanyang tahanan, pumasok sa loob nang kanyang silid at kumuha nang mga pamunas. Matapos noon nagtungo siya sa bukalan, Kinuha sa ilalim nang mataas na lamesa ang isang palanggana. Nilagyan ito nang mainit na tubig na nagmula sa bukalan at saka lumabas nang bukalan at bumalik sa bulwagang silid kung nasaan niya pinaghihintay ang kanyang mga panauhin.

Sa kanyang pagbabalik sa bulwagan nakita niya ang Hadi Mahdi na nakaupo sa isa mga batong upuang nakadikit sa dingding ng silid habang nakatayo ang Hadi Nasrin sa harap ng ama nito at nag-uusap silang dalawa. Nakita niya ang mapagkunwaring ngiti nang Hadezar nang tahanan nang mga Harith.

Humingi siya nang tawad paghihintay na ginawa sa mga ito. Bagay na nararapat lamang sa kanyang mga kalaban. Lumapit siya sa mga ito at sa kanyang paglapit. Tumingkayad siya at ibinaba sa sahig ang palanggana na naglalaman nang malinis na tubig at umupo sa harap ng kabatsoy na Hadezar saka hiningi ang mga paa nito…

Sa kanyang pag-upo ang sabay naman nitong pagtayo…bagay na kanyang pinagtakahan. Bagay na kanyang ikinagulat. Bigla narinig niya ang tinig nang Hadi Mahdi. Wika nito sa kanya, “hindi ko alam na mahusay ka palang pumili Hadezar?”

Habang nakaupo lumingon siya sa kanyang likuran. At sa kanyang pagtalikod sa Hadezar nang tahanan ng mga Harith, habang nakatingkayad ng upo sa sahig nang bulwagan. Nakita niya ang kanyang asawa na isang pangitain na g natatabunan ng liwanag. Wala itong ibang suot kung hindi ang panloob nitong damit na ang laylayan ay hanggang sa bukung-bukong nang mga paa na nakaangat sa ibabaw nang dibdib nito at bahagyang nakatali ang mga sintas.

Agad tumayo sa kanyang pagkakaupo. sa patayo niya natabig ang palanggana na naglalaman nang malinis na tubig na gagamitin sa pagtanggap sa mga Harith. Natapon ito nang bahagya sa paanan nang Hadi Mahdi datapwat hindi ito pinansin ng kabatsoy.

Lumapit ito sa kanila. Narinig niya ang Hadezar nang tahanan ng mga Harith na nagbigay nang paggalang at pagbati sa Adi Hikmet… bagay na binalikan din nang paggalang nito sa kanilang mga panauhin.

Nang may ngiti tinanong niya ito kung nakatulog ba ito ng maayos.

Bagay na sinang-ayunan nito. Tanong nito sa kanya, “ikaw?”

Tumango-tango. Wika niya, “Oo ako rin!” hindi niya magawang tanggalin ang ngiti sa kanyang mukha.

Bigla narinig niya ang pagtawag sa kanya nang Hadi Mahdi dahilan upang lumingon siya dito. Nakita niya sa mga ito ang kanilang hindi inaasahang pagkagulat na makita ang kanyang asawa sa ganitong kalagayan. Mistulang nakahubad ang kanyang asawa sa mga paningin nang mga ito…

Humingi siya ng tawad sa mga ito sa pagkalimot niya na ipakilala ang Adi Hikmet sa mga ito.

Lumapit siya sa Adi Hikmet. Hiningi niya ang kamay nito. Hinawakan nito ang kanyang kamay. Kasunod noon pinakilala niya sa kanyang asawa ang Hadi Mahdi at ang Hadi Nasrin nang tahanan ng mga Harith. Datapwat sinabi nito sa kanya na matagal niya nang kilala ang kanyang ma kalaban. Na kung hindi nila natatandaan ay nagkita na ang mga ito sa kanyang pagsilang bilang ang Hadezar nang tahanan ng mga Barakat.

Bagay na naaalala nang Hadi Mahdi. Wika nito sa kanya, “siya nga!”

Tumango-tango ang kanyang asawa nang may kagalakan sa mga labi nito.

Kasunod noon sunod niyang pinakilala sa mga ito ang kanyang nag-iisang asawa. Ang Adi Hikmet. Sinabi niya sa mga ito, “ang aking asawa ang Adi nang tahanan nang mga Barakat at nang mga Roshan.” Isang kalakasang hindi maaring pabayaan.

Hiningi nang Hadi Mahdi ang kamay nang kanyang asawa. bagay na ibinigay nang Adi Hikmet dito…tinanggal ito sa kanyang pagkakahawak gayon nagkadaupang palad ang dalawa sa isang sukdulang panghahamak sa kanya. Wika nang Adi Hikmet sa Hadi Mahdi, “salamat Hadezar!”  gayong hindi rin nagtagal ang kamay nang kanyang asawa sa kamay nang kanyang kalaban. Sinabi nang Hadi Mahdi sa kanya ang hindi maitatangging kagandahan at pagiging kakaiba nang kanyang asawa. Muli nagbigay siya ng pasasalamat sa papuring ginagawa nito sa Adi Hikmet.

Matapos nito tinawag nang Hadi Nasrin ang kanyang ama. Halata ang pag-aalala nito sa tono nang pananalita nito. Pinaalala nito dito na nakalimutan niya nang tanggapin ang mga ito sa kanyang tahanan bagay na isa siyang totoo.

Humingi siya nang tawad sa mga ito. Gayong tinanong niya sa mga ito na kung maaari na ba nilang ipagpatuloy ang pagtanggap sa dalawa. At sinang-ayunan nang Hadezar nang tahanan ng mga Harith. Naglaho ang pansin nang hadi Mahdi sa kanyang asawa. ito ang unang bumalik sa pagkakaupo nito mula sa isa mga batong-upuang nakadikit sa dingding nang bulwagang silid.

Sa banta nang kanyang pagbabalik sa kanyang tungkulin sa pagtanggap sa kanyang mga panauhin tinanong ng Adi Hikmet sa kanya kung hindi paa ba nila tinatanggap ang mga ito. Bagay na kanyang sinang-ayunan at inaming hindi pa sa kanyang asawa.

Tinanong nang Adi Hikmet sa kanya na kung maaari ay hayaan niya ito na gumawa nang pagtanggap sa kanilang mga panauhin. Nakaramdam nang pag-aalinlangan…hindi niya gusto na maagang mabahiran nang pagkakamali at kasinungalingan ang pagkatao nang kanyang asawa. masyado pa itong bata na para mangyari ito dito.

Ngumiti ang Adi Hikmet sa kanya. Ngiting hindi maipinta…hiningi nito sa kanya ang mga malinis na pamunas na kinuha niya sa loob nang knayang silid sa ikalawang nang kanilang tahanan.

Sinabi nito sa kanya na hindi dapat nilang pinaghihintay ang kanilang mga panauhin. Bagay na totoo sa mga sumandaling ito.

Binigay niya ang malinis na pamunas na kanyang hawak-hawak sa kanyang asawa. Kasunod noon lumapit ito sa kung nasaan nakaupo ang Hadi Mahdi. Tanong niya sa kanyang sarili tama ba kung sino ang pinakasalan niya…tama ba ang kanyang tinuran na alam niya kung ano ang gusto nito, gayong hindi niya lubusang nakikita ang tunay na kagustuhan nang Adi Hikmet. Nagkamali ba siya sa pagpili…sadya lamang ba siyang napukaw sa pagiging kakaiba nito gayong hinangad niya ito at ngayon sa kawalan nang kalibugan at pagkahumaling nakita niya kung sino ito at ano ito.

Tama ba ang kanyang nakikita.

Tumihaya nang upo ang Adi Hikmet sa harap nang Hadi Mahdi. Kasunod noon hiningi nito ang paa nang Hadezar nang tahanan ng mga Harith. Bagay na ginawa nang hadi Mahdi. Ibinigay nang Hadi Mahdi ang kanan nitong paa sa kanyang asawa. Kasunod noon tinanggal nang Adi Hikmet ang suot nitong sandalyas. Sinimulang hugasan mula sa palangganang naglalaman ng malinis na tubig na galing mula sa bukalan. Inalmuhasan at matapos ay pinunasan gamit ang malinis na pamunas na balikat nang kanyang asawa. Saka sinuot ang sandalyas sa paa nang kabatsoy na Hadezar.

May kamandag ang mga ngiting ipinupukol nito sa kanyang Adi Hikmet. Mapanira at busabos na akala ay kung gasino…

Hindi niya matiis ang ginagawa nang hadezar ng tahanan ng mga Harith sa kanyang maybahay. Tanong niya sa Hadezar, “Hadezar akala ko ba may sasabihin kayo sa akin kaya kayo napadalaw sa aking tahanan”

Gayong tumugon ang Hadi Nasrin na hindi nalalayo sa kung nasaan siya at pinaalala sa ama kung ano ang dahilan nang pagpunta nang mga ito sa kanyang pamamahay.

Tugon nang hadi Mahdi sa kanila, “hindi ba’t isang malaking kalapastanganan na magsalita kung ano ang aking ikinapunta sa tahanan ng mga Barakat kung hindi pa nila ako tuwirang tinatanggap!” Ngumiti ang Hadi Mahdi.

Wika nang Hadi Nasrin, “kung ganon ako na ang magsasabi sa iyo…Hadezar! Nakalimutang sabihin sa iyo ng aking ama ang tungkol sa kalagayan ng iyong pamamalakad sa iyong tahanan!”

Pagtataka niya, “bakit—may mali ba akong nagawa na hindi niyo nagustuhan?”

Gayon din sa pangalawang pagkakataon hiningi naman nang Adi Hikmet ang kaliwang paa nang Hadi Mahdi at tulad nang kung ano ang nakaugalian pinagbigyan, hinubad ang sandalyas sa paa hinugasan ito…inalmuhasan at matapos ay pinunasan nang malinis na pamunas na nakalagay sa ibabaw nang binti nang Adi Hikmet saka ibinalik ang sandalyas sa paa nito.

Wika nang Hadi Mahdi sa kanya, “hindi naman sa ganon Hadezar, kaya lang alam mo na—tinitignan lang naman namin kung napapabayaan mo ba ang iyong mga tungkulin. Lalo pa at ngayon ay bagong kasal ka at ang iyong pagtingin ay nasa iba! Nangangamba lang naman kami na baka napapabayaan mo na ang iyong mga gawain.”

Kasunod noon tumayo ang Had Mahdi sa pagkakaupo nito. Sinundan ito nang Hadi Nasrin sa pagtanggap sa tahanan ng mga Harith ng kanyang asawa. Umalis ito malapit sa kanyang tabi. Sumunod sa kung nasaan ang ama nitong Hadezar malapit sa kanyang asawa.  Umupo sa parehong batong upuan na kinaupuan nang ama nito habang sunod itong tinanggap ng kanyang asawa.

Sinimulang tanggapin nang kanyang maybahay ang asawa nang kanyang nakatatandang kapatid. Ibinigay nang Hadi Nasrin ang kaliwang paa nito sa Adi Hikmet. Tinanggal nang Adi Hikmet ang sandalyas sa paa ng panganay na anak nang Hadezar. Kasunod noon sinimulan itong hugasan at ibabad palangganang naglalaman nang malinis na tubig. Inalmuhasan. Kinakausap ito nang Hadi Nasrin…hindi niya marinig kung ano ang pinagbubulungan nang dalawa.

Kasabay noon wika niya sa mga ito, “kung gayon wala kayong dapat na ipag-alala Hadezar…ang totoong iyan ay malaki ang aming naiangkat na mga binhi mula sa mga mangangarabana na gaya nga sinabi niyo bakit hindi ko iyon pinag-isipan na aking ginawa at tinalima kung hindi niyo napapansin bumalik sa dati ang aming mga lupain…sa katunayan nga naghahanda na kami para sa pagpasok nang pagdiriwang nang pag-aani.”

Pagtataka nang Hadi Mahdi sa kanya, “Talaga?” datapwat mabilis na nagbago ang pananalita nito at pambawi nito. At binalikan nang pananalita at pagsabi sa kanya, “mabuti naman kung ganon…”

Matapos ang pagpunas sa kaliwang paa nang Hadi Nasrin muli namang hinugasan nang Adi Hikmet ang kanang paa nang Hadi Nasrin. Gayon din, sa pangalawang pagkakataon, hinugasan, inalmuhasan at matapos ay pinunasan nang malinis na pamunas ang paa nito.

Wika niya, “iyon po ang totoo…patawarin niyo po ako ang totoo kahit ako ay nakalimot na pasalamatan kayo sa mga itinulong niyo sa akin matapos na mamatay ang aking ina. Gusto ko sanang tanawin itong malaking utang na loob sa inyo kung inyong mamarapatin at hindi mamasamain?”

Pagtataka nang Hadi Mahdi, “bakit naman hindi?”

Ngumiti siya. Nagpasalamat siya sa mga ito…isang kataksilan sa kanyang pagkatao. Hindi nagtagal tuluyang nang tinanggap nang kanilang tahanan ang kanyang mga kalaban ng buong-buo at matuwid. Kasunod noon tumayo ang Adi Hikmet sa pagkakaupo nito sa harap nang Hadi Nasrin. Lumapit ang Hadi Nasrin sa kung nasaan sila.

Sa paglapit nang anak nang kanyang kalaban niyaya niya ang mga ito na mag-almusal sa kanilang tahanan. Bagay na pinagtakahan ng Hadi Mahdi. Tinanong nito sila kung ngayon lang sila mag-aagahan gayong mataas na ang sikat nang araw at tanghali na. Nakakahiya mang isipin at tanggapin ngunit ito ang totoo. Datapwat tumanggi ang Hadi Mahdi sa kanilang paanyaya. Bagkus sinabi nito sa kanila na may mga mahahalaga pang pupuntahan ang mga ito at kinakailangang asikasuhin.

Sa kanilang paglabas sa loob nang bulwagan kasama ang Hadi Mahdi at ang panganay nitong anak sabay na kumilos ang mga Anino na nasa loob nang kanyang tahanan na mga nakatirik sa mataas na sikat nang araw at naghihintay nang susunod na pagkilos.

Sa pagbaba nila sa nakaangat na sahig nang tahanan bigla nagbago ang ayos nang mga ito. Naghanda at nagsimulang kumilos.  Bagay na kanyang hinahangaan. Sinamahan niya ang mga ito palabas sa kanilang tahanan at patungo sa lagusan.

Gayong sa kanilang paglalakad palabas nang tahanan at nakabukas na lagusan kung nasaan makikita ang mga alagang asong-gubat nang tahanan nang mga Harith, gayon ang iilan sa mga Anino pa nang mga ito. Niyaya sila nang kanyang asawa nang mga ito na kung maaari ay pagbigyan sila sa isang hapunan…bagay na hindi niya tinanggihan at sinabing sino ba naman siya para tumanggi sa kapwa hadezar.

Bago tuluyang lumabas at umalis sa kanyang pamamahay tanong nito sa kanya, “kung hindi mo mamasamain at iyong pahihintulan maaari ba akong magtanong sa iyo?”

Bagay na kanyang sinang-ayunan.

Tanong nang Hadi Mahdi sa kanya, “totoo ba na kaya mo lang pinakasalan ang Adi Hikmet ay …hindi siguro!”

Pagtataka niya, “ano ho ba hadezar? Ano ang gusto niyong malaman!” Sinubukan niyang pilitin na sabihin sa kanya nang kabatsoy na Hadezar ang kasinungalingang hindi niya pa naririnig at pinaniniwalaan nitong bukang bibig.

Gayong pagpapatuloy nang Hadi Mahdi, “totoo ba na ay may nangyari na sa inyo nang iyong asawa bago mo ito pakasalan at kinakailangan mo itong panagutin? Hindi naman natin maitatanggi ang alam mo na ang pagiging kakaiba nang iyon asawa!”

Wika nang Hadi Nasrin sa kanya, “isang halimaw!”

Nabaling ang kanyang pansin sa asawa nang kanyang nakatatandang kapatid. Talagang wala itong nalalaman sa kung ano ang pinagsasabi nito…hindi nito alam ang tunay na kahulugan nang isang halimaw. Bigla ngumiti siya nang may singhal. Nabaling ang kanyang kamay sa braso nang Hadi Mahdi. Wika niya sa kanyang kalaban, “patawarin mo ako Hadi Mahdi pero mukhang nagkamali ka sa mga narinig mo. Ang totoo hindi buntis ang aking asawa!” Kasunod noon nabaling ang kanyang pansin sa kanyang asawa na nakadungaw sa kanila at dala ang palangganang naglalaman nang malinis na tubig at pinanggamitang pamunas.

Hindi nawala ang knayang ngiti sa kanyang asawa, kahit mula pa kanina na mistulan itong pangitain sa unang pagkakataon na masilayan niya ito. Isang ngiting totoo. Sinabi niya sa kanyang sarili ito ang kanyang asawa…ang tahanan nang mga Barakat. Gayon hindi magtatagal ang mga kumakalat na bulongbulungan na ito ay magkakatotoo at hindi na maitatanggi pa.

Wika niya sa Hadezar, “pero alam niyo naman hindi ba Hadezar…asawa ko siya palagi kaming magkasama. Magkagayon man at malaman ko na nagbubuntis ang aking asawa Adi Hikmet kayo mismo ang una-unang kong pagsasabihan! Ahd’eger.

Wika nang Hadi Mahdi sa kanya, “siya nga?”

Wika niya, “walang kadudaduda!”

Matapos noon nagpasalamat siya sa kabatsoy na Hadezar sa pagpunta at pagkikita nang mga ito nang kanyang asawa…na ang totoo ay balak niya naman talaga na magkadaupang palad ang dalawa gayong naniniwala siya sa takdang panahon kung kailan handa na ang lahat.

Bagay na tinanggihan nang Hadezar ng tahanan ng mga Harith at gayong sinabi sa kanya na wala siyang dapat na ipagpasalamat sa mga ito na sa katunayan pa nga ay sang mga ito ang dapat na magpasalamat nang marami sa pagkakakilala at pagkakita nang hindi inaasahan sa kanyang asawa at may bahay na si Adi Hikmet.

Wika nang Hadi Nasrin sa kanya, “ang tangkad pala nang asawa mo Hadezar? Higante…”

Isang pagkakamali ang pagpunta nang mga ito sa kanyang tahanan at ang panghahamak nang mga ito sa kanyang kapangyarihan upang makilala lamang siya nito nang husto at ang kanyang asawa. Matanda na ang Hadi Mahdi hindi nga lang kasing tanda nang ninoman, ni nang Hadi Khalil o nang Hadi Hagir pero hindi maikakaila na ang kapangyarihang tinatamasa nito sa loob nang mahabang panahon at ang pamumuno nito ang nagpapatanda dito. May kaguluhan sa loob nang tahanan nang kanyang mga kalaban. Napansin niya sa Hadi Nasrin na hindi maikakaila ang kagustuhan nito na palitan ang ama. Bagay na hindi hahayaang mangyari nang kabatsoy na Hadezar.

Matapos noon tuluyan nang umalis ang mga ito sa kanyang tahanan. Lumapit siya sa pintuan. Sinarado niya ang lagusan ng kanyang tahanan at kasunod noon bumalik siya sa loob nang kanyang pamamahay. Nagtungo sa loob ng silid lutuan kung nasaan nakita niya ang Adi Hikmet na nakatayo sa likuran ng kahoy na lamesa at ibinababad ang mga pamunas na ginamit ng mga Hadi ng mga Harith sa pagtanggap sa palanggang pinaggamitan.

Tanong nito sa kanya, kasabay nang kanyang pagpasok, “wala na sila?”

Bagay na kanyang sinang-ayunan.

Wika niya sa Adi Hikmet, “hindi mo dapat ginawa iyon!”

Lumingon ito sa kanya. Wika nito sa kanya, “kailangan kong gawin iyon!”

Sumang-ayon siya dito. Nagpasalamat siya sa kanyang asawa sa tulong ibinigay nito at ginawa nito sa kanya. Kasunod noon tinanong niya ang kanyang asawa kung gusto ba nitong kumain bagay na sinang-ayunan nito.

Lumapit siya sa kanyang asawa. Sinimulan niyang maghanap nang kutsilyo at nang nakakita siya kinuha niya ito. Kumuha siya nang laman nang isang Tapir na nakasabit sa kawit sa ibabaw nang kusina. Napalingon ang Hadi Yasir sa kanyang asawa. pabiro niyang sabi sa kanyang asawa, hindi ka tatanggi…hindi kita hahayaan.”  Nilapag niya ang hiniwa niyang karne sa lamesang gawa sa kahoy. Isa-isa niya itong hiniwa at inilagay sa isang palayok na nagtataglay nang malinis na tubig. Pinakuluan niya ang mga ito at nang kumukulo na saka niya tinadtad ang mga ito.

Lumingon ito sa kanya habang hinihiwahiwa niya ang laman ng karne nang tapir. Ngumiti ito sa kanya. Nabaling siya dito.

Pagtataka niya, “bakit?”

Umiling-iling ito. Sinabi nito sa kanya, “wala naman…”

Pinilit niya ang Adi Hikmet. Sinabi niya, “sige na! sabihin mo na.”

Pagtataka nang Adi Hikmet sa kanya na may panunukso, “takot ka?”

Kasunod noon sunod niya itong ginisa kasama nang pinakuluang gatas na mula sa puno ng buri.

Nagtaka siya. Tumingin siya sa kanyang asawa kasabay noon pumanlantik ang mga basang mga daliri nito at natalsikan siya nang tubig mula sa kamay nito.

Kasabay noon inamoy nito ang dulo nang mga daliri nito. Nang may pagtataka wika niya sa kanyang asawa, “hindi ba at kakatwa na may mabahong amoy ang paa nang Hadi Mahdi?”

Nagulat siya sa sinabi ng Adi Hikmet. Pinaamoy ito sa kanya bagay na nakakadiri at nanunuot sa ilong nang matagal. Ngumiti siya nang wagas…labas ang ngipin at saka tumango-tango.

Pagpapatuloy nang kanyang asawa, “ganon pa man, hindi maitatanggi na takot ka sa Hadi Mahdi!”

Tumalikod ito sa kanya. Nagulat siya sa sinabi nito sa kanya. Hindi niya inasahan na maririnig ito sa Adi Hikmet.

Pagtataka niya, “ano?” Binaba niya ang panghiwa sa mataas na kahoy na lamesa sa gitna nang silid-lutuan “Sandali lang…ano ang sinasabi mo!” nang may nakakahiyang ngiti sa kanyang asawa.

Lumingon ito sa kanya nang nakangiti ito at may panunuyo.  Wika nang Adi Hikmet, “takot ka! Wala naman akong ibang ibig sabihin. Takot ka at anong masama kung takot ka?”

Pagtataka niya, “ako—takot?  Hindi…hindi siguro! Parang hindi mo alam kung anong kayang gawin nang Hadezar ng tahanan ng mga Harith.”

Wika nito sa kanya, “gayon pa man takot ka!”

Pagtataka niya, “hinahamak mo ba ako?”

Tumanggi ang kanyang asawa na sagutin ito.

Lumapit siya dito. Humarap siya dito habang nakasandal ito sa batong lamesa nang silid sa may hugasan na may malalim na lungaw. Ipinatong niya ang mga kamay niya sa batong mesa na pinaghuhugasan. Tumingin siya dito. Tinignan siya nito.

Wika niya, “hindi ako takot, sa kanya…sa iyo o kahit sa kaninoman!”

Wika nito sa kanya habang ilang pulgada lamang ang pagitan nang kanilang mga mukha, “talaga? Kung ganon ano iyon. Ano ang nakita ko?”

Tanong niya dito, “gusto mong malaman?”

Nang mahina at pabulong wika nito sa kanya, “ipakita mo sa akin!”

Ngumiti siya. Ang laro nang pagsisinungaling. Ang kanyang mga kalaban ay malakas, hindi maipagkakaila ang kalakasan na tinataglay nang mga ito ngunit hindi rin maipagkakaila na nagsisimula ng magbago ang takbo ng kanyang buhay.

Sinabi niya sa Adi Hikmet kung ano ang kinakailangan nitong malaman. Habang Nakayuko ito at nakatingin sa kanya at siya nakatingin dito. Malapit ang mga labi sa isa’t isa na kung na lamang ay naglapat at maghalikan. Wika niya dito, “hindi ako takot…wala akong kinatatakutan. Ni minsan hindi pa ako natakot! Iyon ay mga pagbabakasakali…paglalaro. Pagsisinungaling. Walang halaga sa akin ang kabatsoy…”

Tanong nito sa kanya, “kung ganon ano siya sa iyo? Ano ka sa kanya?”

Wika niya, “kalaban! Bagay na may halaga! Sagabal?”

Wika nito sa kanya, “ano ako sa iyo?”

Wika niya, “asawa ko!”

Inilagay niya ang kanyang kamay sa ilalim nang mukha nito. Kasunod noon umangat siya, inabot ito at hinalikan ang asawa. Ibinaba niya ang kanyang mga kamay paibaba sa mga balakang nito. Hinalikan siya nito pabalik lumapit ito sa kanya. Ipinasok nito ang kamay nito sa kanyang saluwâl hinatak ang suot niya ng bahag. Kasunod noon tinanggal niya sa pagkakatali ang suot niyang saluwâl. Bumagsak ang tela sa sahig habang naiwang nakaipit ang dulo nito sa mga bakal na panara na nasa kanyang binti. Gayong nahubdan siya…niyakap siya nang Adi Hikmet. Pinamunuan siya nito. Ipinasok niya ang kanyang uten sa loob ng kaluban nito. Habang nakasandal ito sa batong lamesa, malapit sa mataas na lamesang kahoy sa gitna nang silid lutuan at hawak nito ang pisngi nang kanyang puwet. Kinantot niya ito…kinantot niya ito ng kinantot. Pinamunuan niya ito tulad ng kung paano siya nito pinamumunuan…

Hanggang sa nasunog na ang kanyang niluluto at hindi na sila nakapagtanghalian pa. nasayang lamang ang kanyang niluto…Nang gabing iyong pinagsaluhan nila ang kanilang mga sarili…ang mga katawan na nagawa nilang matutunan at kilalanin nang lubusan.

Sinabi niya sa kanyang asawa na gusto niyang gawin ito araw-araw kahit anomang sandali sa bawat pagkakataon. Na ito ang pinakamaganda at ang pinakamasaya. Na wala siyang pakialam kahit hindi na sila lumabas pa nang kanilang silid…at manatili na lamang sila dito habang-buhay.

Kahit ang Adi Hikmet gustong magkasama at hindi na sila magkalayo pa.

Tinanong niya ito kung ano ang pakiramdam. Sinabi nito sa kanya na nakakatakot gayong hindi na ito nakapagtataka pa sa kanila. Pinagtapat nito sa kanya na hindi nito alam kung ano ang gagawin at kung paano ang pagkilos. Na ang totoo inakala nito na madali lang ang lahat, na hihiga lang at bahala na ang asawang lalake na gumawa nang gusto nitong gawin datapwat hindi iyon ang totoo, datapwat hindi iyon ang inasahan nito.

Tinanong niya sa kanyang asawa kung wala bang nagturo dito.

Sinabi nang Adi Hikmet na meron…ang ina nitong si Adi Arwa. Sinabi nito sa kanya na tinuro nito dito ang iba’t ibang paraan. Bawat uri at anyo. Na ang ina nito ang nagturo sa kanya kung papaano nito lubusang magugustuhan sa sandaling makapag-asawa ito at mangyari ang unang gabi nang pag-iisang dibdib. Hinayaan nang ina nito na hawakan ang sarili nito. Gayon pa man hindi nito inasahan na ganito ang mangyayari.

Kasunod noon tinanong siya nang kanyang asawa kung saan ito natuto.

Sinabi niya sa Adi Hikmet na likas niya itong nakahiligan…hindi nagtagal natutunan niya ito sa kanyang mga nakatatandang mga kapatid na mga babae. Ito ang una niyang karanasan. Natuto siya sa mga ito nang malaki…na hindi nagtagal nakalimutan niya ang bagay na ito. Gayong nakakalungkot mang isipin iyon ang totoo.

Tinanong sa kanya nang kanyang asawa kung may iba pa bukod sa dito at sa mga kapatid nito.

Gayong sinabi niya sa kanyang asawa na mayroon siyang mga nakilala. Nagustuhan siya. tinangkilik siya at tinangkilik niya pabalik. Ngunit lahat naging panandalian at walang nagtagal ni isaman. Inamin niya na hindi siya seryoso sa mga ito o kahit kailan hindi niya hinangad ang mga ito at palipasan lamang. Hanggang sa nakakilala siya, nagustuhan niya at nagustuhan siya. Nagkagustuhan sila sa isa’t isa. Makailang ulit din na may nangyari sa kanila. Masaya…masaya na makasama niya ito gayong hindi itong lubusan at may kapanatagan. Iniwan siya nito at pinili ang maskarapatdapat kaysa sa kanya. Nasaktan siya ginawa nito sa kanya…kaya sinaktan niya ito pabalik. Gayon pa man nagpatuloy siya sa kanyang buhay, may mga nagkagusto sa kanya, tumangkilik sa kanya at tinangkilik niya.

Tinanong sa kanya nang kanyang asawa kung iyon ba ang unang beses na nagawa niyang makapanakit at makasakit nang iba.

Bagay na kanyang itinanggi. Sinabi niya ang una ay noong maliit pa lamang siya bata ito kagaya niya. Ito ang unang nanakit sa kanya…sinaktan siya nito ngunit binalikan niya ito nang matindi. Gayon matagal na itong patay.

Tinanong niya sa kanyang asawa kung ano ang pakiramdam na makapangaso ito sa unang pagkakataon. At sinabi nito sa kanya na wala itong ibang naramdaman kung hindi ginhawa at pagiging kabahagi nang isang pangkat.

Tinignan siya nito. Bumangon ito sa pagkakaunan niya sa kanyang dibdib. Ngumiti siya. Tanong niya sa kanyang asawa, “gusto mo bang samahan ako na umikot sa ibang mga tahanan?”

Gayong pumayag ito at sumang-ayon.

Nang sumunod na araw sinimulan nang Hadi Yasir na isama ang Adi Hikmet sa pag-iikot at pakikihalubilo sa mga Jingkar na nasa ilalim nang kanyang patnugot. Sa unang araw nito marami itong nakilalang mga Adi at Hadi. Sinabi niya sa kanyang asawa na ito ang dahilan kung bakit ginagawa nito ang pag-iikot sa mga nasasakupan. Sa bawat paglipas nang bawat pananghalian nilibot nila ang buong lupain na kanyang kinasasakupan.

Pinakilala niya dito isa-sa ang mga patnugot nang iba’t ibang lupaing nasa ilalim nang kanyang patnugot. Ang limang tahanan may-ari ng lupa at patnugot sa sakahan ng maisan, ang dalawang tahanan na may-ari nang lupa at patnugot sa paghahalaman ng prutas nang jaboticaba, ang tatlong tahanan na may-ari ng sakahan ng mga puno ng rimas, ang tatlong tahanan na may-ari at patnugot sa taniman ng mga buri, ang tatlong tahanan na may-ari at patnugot sa taniman nang bulak, ang dalawang tahanan na may-ari at patnugot ng mga nagtatanim ng mga halamang kohlrabi, ang tahanan na may-ari at patnugot nang sakahan ng mga halamang Cafir at ang mga kalipunan nang mga Hadi at Adi na nag-aalaga, nagpaparami at nagbabalat sa mga ahas na Markupo malapit sa mahabang ilog.

Naging mabuti ang mga ito sa kanyang asawa na binalikan nang Adi Hikmet nang higit na kabutihan na may kasamang pag-aalala na kahit sinoman sa mga nakaraang mga pinuno at bahagi nang kanyang pinagmulan ay hindi nagawa. Saksi siya sa pagmamahal ng mga ito sa kanyang asawa.  Hinangaan at minahal nila ang Adi Hikmet. At dahil dito nagsimulang pagkatiwalaan siya at kilalanin nang mga Jingkar na nasa ilalim nang kanyang pamumuno. Naglaho sa kanila ang kanyang kahiwagahan. Naglaho sa kanila ang pagbagsak nang kanyang tahanan mahigit dalawampung taon na ang nakararaan.

Ang kanyang pangalan ay kinilala at kasabay nito umangat ang kanyang asawa bagay na pinangambahan at binalaan na sa kanya nang Hadezar nang tahanan ng mga Harith. Ngunit walang sinoman ang makakapigil dito na gawin nito ang dahilan ng kanyang katanyagan, kahit siya na maraming pagkakataon. Kapag nakikita niya ito na kasama ang alinman sa mga may-ari nang lupa na nasa ilalim ng kanyang patnugot. At nakikisalamuha, at nakikipagtalastasan, tumatawa, umiiyak at nalulugod hindi niya kayang ipagkaila dito ang bagay na nagpapasaya sa Adi Hikmet.

Nang umagang ito, sa pagpasok niya sa loob ng silid lutuan habang hinahanda ang kanilang pananghalian nakita niya ang kanyang asawa na umiinom ng tsaa na mula sa halamang mansanilya.

Niluto niya ang apahap sa kawali, nilamas sa asin na bato at kasabay nang pagluto ay binudburan nang maanghang na pampalasa at dayap. Pagkaluto ay itinabi at saka hinanda ang diyam na mula sa bunga ng jaboticaba at huling nilaga ang hiniwahiwang rimas.

Habang ginagawa nito, ikinuwento niya sa Adi Hikmet ang isang nakakatawang biro tungkol sa dalawang lalakeng usisero na pinagtatalunan kung ang kanilang nakita ay isang babae o isang baboy. Sinasabi nang isa na babae ang nakita nila, isang pangkaraniwang babae na bigatin sa pagkakaroon nang malaking balakang at malaking dibdib. Ngunit pilit na ginigiit ng isa at sinasabing ang kanilang nakita ay isang baboy. Para makasiguro nilapitan nila ito at tinanong dito kung ba ito.

Tinanong siya nang Adi Hikmet kung ano ito.

Sinabi niya sa kanyang asawa na isa itong babae…na ang tanging pagkakamali lamang ay pinagkamalan nila ito kaya sa katangahan nang mga lalake ay sumagot ito nang tunog baboy.

Tinanong siya nang Adi Hikmet kung biro ba ang ginawa nito o kwento.

Ngumiti siya at saka tumawa ng malakas. Umiling-iling ang Hadi Yasir.

Sinabi niya sa kanyang asawa na kaya ito ginawa nang babae ay dahil iniisip nang mga ito ang isang bastos na gawain.

Hinanda niya ang buhong na may mga tenga ng mais at niligis na manioc na may gatas ng puno ng buri. Pinagsamasama sa iisang lalagyan ang nilutong rimas na may katas ng Jaboticaba at pritong-apahap.

Pinagsaluhan nila ang kanilang pananghalian. Sa gitna nang panananghalian, tinanong sa kanya nang Adi Hikmet kung ano ang nangyari sa pagpupulong ng mga Hadezar ngayong araw, kaninang umaga.

Nagtaka siya. Tinanong dito kung kanino nito nalaman ang bagay na iyon.

Sinabi nito sa kanya na may nakakita sa kanila na patungo sa loob nang tore ng mga Hadezar.

Sinabi niya sa kanyang asawa ang paghihigpit at pagbabawal sa pagluluwas nang kanilang produkto at serbisyo sa pamilihang panlabas mula sa kanilang lupain. Natatakot ang mga Hadezar, lalong-lalo na ang Hadi Mirza at Hadi Mahdi na baka malaki ang mawala sa Ja’khar kung hahayaan lamang na malaya ang pagluluwas nang walang paghihigpit.

Tinanong siya nang Adi Hikmet kung ano ang kanyang naging tugon. Sinabi niya dito na sumasang-ayon siya sa hakbangin ng mga Hadezar na makabubuti sa kanilang lipunan ang mayroong pagpigil.

Tinanong ng kanyang asawa kung paano ang pagpasok ng mga produkto at serbisyo ay kung hindi rin nila paghihipitan.

Sinabi niya dito na wala siyang nakikitang masama.

Pagtataka nang Adi Hikmet kung hindi ba kalahati nang kanilang kinakain ngayong araw ay galing sa ibang lugar.

Tinanong niya ang Adi Hikmet kung ano ang ibig sabihin nito.

Tumanggi ito. Sinabi nito sa kanya na wala lang at naisip lamang nito ang bagay na iyon. Pinaalala nito sa kanya na bilang isang hadezar hindi ba makabubuti na kaysa pigilan ang pagluluwas pag-ibayuhin pa itong lalo at ang pagpasok ng mga kalakal ay palawakin pa. Sinabi nang kanyang asawa na bilang isang hadezar hindi ba nito gugustuhin na makita ang kanilang bayan na sagana at kilala gaya nang Asbalta sa kanluran at Qaa’ur sa katimugan.

Tinanong niya ang asawa kung ano ang tingin nito.

Sinabi nito sa kanya na tama ang ginagawa niya…na sumang-ayon siya at panghawakan kung ano ang makabubuti sa Ja’khar. Pero iba ang makabubuti kung palalaguin at pagyayamanin sa mabuti at mataas na kagustuhan.

Matapos ang kanilang hapunan habang nakahiga sila sa kama sa loob nang kanilang silid na nagpapakita nang larawan nang pagbagsak sa ikalawang pagkakataon ng tahanan ng mga Barakat, niyaya niya ang kanyang asawa kung gusto ba nitong maghapunan kasama nang tahanan ng mga Harith. Tinanong siya nito kung bakit. Sinabi niya inanyayahan siya nang mga Harith na magkaroon nang maliit na salusalo matapos ang pista nang mga mangingisda. Nagpaalam sa kanya ang Hadi Mahdi matapos ang kanilang pag-uusap tungkol sa pagapatayo nang mga bagong imbakan at gusali gayon din para sa pag-aayos nang mga daanan.

Tinanong sa kanya nang Adi Hikmet kung napag-usapan ba nila ang tungkol sa paghihigpit sa pagluluwas. Sinabi niya na hanggang ngayon ay buo pa rin ang pasya nang kalipunan at wala siyang magagawa para tanggalin ang pagpapasya. Tanong niya sa kanyang asawa, “sa tingin mo?”

Tugon nang Adi Hikmet, “wala akong nakikitang masama…kung gagawin natin iyon!”

Nang gabing iyon pinagsaluhan nila ang kanilang sarili. Pinag-ulayaw nila ang gabi…naging malalim ang bawat hikbi at ingay na kanilang nililikha sa kanilang mga katawan. Mabilis at mabilis hanggang sa bumagalbagal ang bawat paghinga nang kanilang pag-uulayaw…

Nilinis nila ang kanilang tahanan. Sinimulang tamnan nang Adi Hikmet ang nakatiwangwang na lupa sa malawak na lupain. Inayos niya ang pasilyo at ang bulwagan ay ang naging lugar nang kanilang hapunan.

Tuluyan nilang sinara ang silid sa itaas habang nanirhan sila sa unang palapag nang tahanan. Sinabi nang Adi Hikmet sa kanya na ang silid na ito ay hindi dapat kalimutan bagkus dapat maging paalala sa kanilang kinabukasan. Ang bawat pasilyo ay nagkaroon nang luntian at ang malawak na lupain nang magandang kapaligiran.

Sa pagpasok niya sa loob nang bukalan tinawag niya ang kanyang asawa habang nagbabad ito. Tinanong niya dito kung ano ginagawa nito sa pagtitipon nang mga may-ari nang lupa. Bagay na pinagtakahan ng kanyang asawa. Sinabi nito sa kanya na naghahanda na ang kanyang nasasakupan sa nalalapit na pista nang pag-aani ilang buwan bago ang pista nang mga mangingisda.

Tinanong niya ang kanyang asawa kung nakipag-inuman ba ito sa mga Hadi. Bagay na itinanggi nito. Sinabi nang Adi Hikmet sa kanya na hinatak siya nang mga Adi patungo sa isang kubo. At tinuruan nang panlalamas—ang sayaw nang mga butil sa mapanghing tela na nakatupi ang gilid at pinapagpag nang mga Adi. Sinabi niya sa Adi Hikmet na ginagawa ang pagsasayaw nang mga butil sa paniniwala na kapag masmarami ang buto na tumatalon ay marami ring aanhin pagdating nang susunod na taniman.

Tinanong niya kung niyaya rin ba ito nang mga Hadi na magtungo sa lungaw. Bagay na itinanggi nang Adi Hikmet.

Sinabi nito sa kanya na hindi nito nagugustuhan ang kapusukang tinataglay nang pagsasabong nang dalawang asong-gubat para sa isang katuwaan na kinakailangan nang pananakit. Sinabi nito sa kanya na hindi rin nito nagugustuhan ang amoy nang mga lasing na nagbibigay sa kanyang katawan nang pagkahilo. Ni ang tagatak nang pawis na lalong tumitindi sa sakit nang kanyang ulo na nararamdaman.

Tinanong siya nang Adi Hikmet kung nakapunta na siya sa isang lungaw. Bagay na hindi niya itinanggi. Sinabi niyang makailang ulit na siyang nakapunta ngunit matagaltagal na rin nang huli niya itong mapuntahan.

Niyaya siya nitong samahan itong maligo at magbabad sa mainit na tubig ng bukalan bagay na kanyang ginawa. Hinubad niya ang kanyang mga suot na damit, ang kanyang saluwâl na kayumanggi at ang kanyang Báta na kayumanggi. Sinabayan niya ito sa bukalan. Lumangoy patungo dito sa gitnang ng lawa, sa malalim na bahagi. Nakakatawang isipin na malalimman ang bahaging ito nang bukalan ay hindi ito ganong kalalim sa kanila.

Sinabi nang Hadi Yasir ang isang kwento tungkol sa kanya sa bukalang ito noong bata pa lamang siya. Naalala niya noong nabubuhay pa ang kanyang abu kung paano siya nito tinuturuan lumangoy… hanggang isang beses nawala siya sa paningin nito at sinagip siya nito sa pagkakalunod. Bagay na ikinalungkot nang Adi Hikmet.

Sinabi niya na wala itong dapat na ikinalungkot. Ngumiti siya, higit pa sa ibang araw na nakikita siya nitong masaya. Nagtaka ang Adi Hikmet sa kanya kung bakit kakaiba ang sayang nararamdaman niya ngayong araw na ito.

Sinabi niya sa kanyang asawa na bakit hindi nito tanungin sa kanya kung ano ang naging dahilan nang kanyang kasiyahan.

Tinalima ito nang Adi Hikmet. Tinanong siya nito kung bakit siya naging masaya at sinabi niya ay pinag-usapan nila ang paghihipit sa mga pagluluwas ng kalakal at tuluyan ng tinanggal ang paghihigpit.

Bagay na ikinatuwa nang Adi Hikmet.

Ngunit pinagtapat niya na may kapalit ito.

Tinanong nang Adi Hikmet kung ano ang kapalit.

Sinabi niya sa anomang sandali na may makita sila na pagkakamali muli itong ibabalik. Iyon lang ang tanging paraan.

Sinabi nang Adi Hikmet na ang tanging magagawa lang nila ay pagbutihan ang kanilang gawain.

Bagay na kanyang sinang-ayunan.

Kagyat, sa kabila nang pagmamasid nito sa bukalan wika nito sa kanya “tignan mo.” Nabaling ang kanyang pansin sa isang batang Adi na nakaukit sa muog nang pamosong bukalan habang pinagmamasdan ito nang Adi Hikmet. Tanong nito sa kanya, “bakit siya umiiyak!” Habang nakatingin siya dito at ito sa kanya.

Hindi niya alam kung ano ang isasagot.

Tanong nito sa kanya na kung susuriing mabuti ang nakaukit na batang babae sa dingding nang bukalan ay makikitang naka-ukit din sa iba’t ibang bahagi nang ng silid. Na kung tutuusin ay apat na beses itong nailarawan at ngayon niya lamang napansin. Tinanong siya nito kung hindi ba ito nahihiwagahan kung bakit at anong dahilan.

Sinabi niya na nahihiwagahan siya datapwat inamin niya na ngayon niya lamang ito napansin at nakita.

Inakala nang kanyang asawa na siguro mahalaga sa nang-uukit ang batang babae. Siguro ang batang babaeng tinutukoy sa mga larawan ay ang isa sa mga anak nang nag-uukit.

Ang unang nilang pagkikita ay hindi maikakailang pinakakakaiba ngunit sadyang tama para sa kanya. Hindi niya maitatanggi na hindi siya nagkamali sa kanyang ginawang pagpili sa babaeng sa unang beses pa lamang na pagkikita ay pinagnasaan niya na sa kanyang isipan. Alam niya ang maling iyon ay hindi na magbabago pa. Alam niya kung anoman ang kanyang ginawa ay kinakailangan niyang bayaran nang higit pa sa kanyang buhay.

Pagkalambot nang Karne sa pananghalian, Sinama niya ito sa pinakuluan niyang gatas nang buri na may kasamang niligis at tinadtad na gulay. Pagkaluto pinatikim niya ito sa Adi Hikmet. Tinanong niya kung nagustuhan ba nito ang lasa. Bagay na sinang-ayunan nito.

Habang nagtatanghalian sila tinanong siya nang Adi Hikmet kung nagselos ba siya nang minsang pumunta sa kanilang tahanang mag-asawa ang Hadi Mahdi at Hadi Nasrin at sa malagkit na pagkakatitig nang Hadezar sa kanya.

Bagay na hindi niya itinanggi.

Tinanong siya nang Adi Hikmet kung isa ba siyang seloso.

Itinanggi niya ito. Sinabi niya hindi niya alam kung isa siyang seloso.

Tinanong niya ang kanyang asawa kung bakit ito naitanong sa kanya. At sinabi sa kanya na naitanong lang.

Sa gitna nang kanilang panananghali napansin nito ang kanyang iniinom. Nagtaka ito sa kanya. Tinatanong nito sa kanya kung nakailang-inom na siya nang nakakalasig na inumin. Nabaling ang kanyang pansin dito. Hindi niya na magawa pang maitago ang kanyang kalasingan ng tanghaling ito.

Sinabi niya sa kanyang asawa na wala itong dapat na ipag-alala at hindi pa siya tuluyang nasisiraan ng bait.

Bagay na hindi nito pinaniwalaan.  Nakita niya ang pag-aalala sa kanyang asawa. Ang kalabisan na kanyang ginagawang pag-inom bagay na sa tingin nito ay isang kalabisan. Tinanong siya nito kung nakasisiguro siya…bagay na hindi niya pinagkaila. Sinabi nito sa kanya na hindi siya nito gustong makatabi kung matutulog siya na katabi itong lasing.

Nang gabing ito, pinaghanda niya ang Adi Hikmet nang kanilang hapunan.

Tinanong siya nito kung matutuloy ba silang dalawa sa inaalok na paanyayang salusalo sa gabi nang pista nang mga mangingisda sa tahanan nang mga Harith. Bagay na kanyang sinang-ayunan at walang nakikitang masama kung pupunta silang dalawa. Sinabi niya sa kanyang asawa na mahalaga ang pagtitipong iyon. Kinakailangan nilang pumunta.

Gayong tinanong siya nito kung ano ang dahilan kung bakit ito napakahalaga.

At hindi siya kumibo.

Nang gabing ito muli silang nagsiping nang Adi Hikmet. Umahon siya sa paliguan nang tahanan ng mga Barakat. Pinunasan niya ng pamunas ang basang katawan at itinapis ang pamunas sa kanyang beywang. Sa kanyang paglabas sa loob ng bukalan agad siyang nagtungo sa loob nang silid nilang mag-asawa. Dito nakita niya ang Adi Hikmet na naghihintay sa kanya. Nasa dulo ito nang kanilang higaan na nakaharap sa lagusan nang silid. Maliwanag ang buong silid hindi tulad sa labas na wala ng ilaw ang bawat tinghoy. Wala itong suot na kahit anong damit kung hindi ang panloob na napakanipis at maaninag ang nakaumbok na suso nito at ang hugis na kumakawala sa katawan ng damit nitong suot. Sa pagpasok niya sa kanilang silid sinarado niya ang pintuan at tuluyang nagdilim ang madilim na pasilyo…

Sa mga sumunod na sandali maririnig mo ang ingay na kumakawala sa loob nang silid. Ang mga ungol at haluhoy na pabilis ng pabilis…na sa bawat diin ay tumatagos sa kaluluwa. Nagpapabilis sa tibok nang puso. Hanggang sa unti-unting naiintindihan na sa bawat pagkilos, paulit-ulit, hindi na nila namamalalayan na hindi na nila kaya pang makawala sa pagkakakapit sa isa’t isa.

Sinabi niya sa kanyang asawa na kailangan niya ito, na kailangan siya nang kanyang tahanan.

Nang gabing ito nagniig sila, pinagsaluhan nila ang bawat sandali tulad nang palagi nilang ginagawa sa mga nakalipas na mga gabi. Sila at sila lamang. Sa bawat kapusukan nang kanilang mga pangarap at ambisyon sila at sila lamang.

Nang bumukas ang pintuan sa madilim na pasilyo lumabas ang Hadi Yasir na nakatakip ang kaninang nakatapis na tuwalya sa kanyang katawan sa loob nang silid kung nasaan ang kanyang asawa na mahimbing na natutulog at makikita ang mga nakaukit na larawan na nagpapakita sa kanilang pagbagsak sa ikalawang pagkakataon nang hindi tuwirang tumatapis at tinatakpan lamang ang kanyang pagkalalake. Lumabas siya sa madilim na pasilyo na walang kahit anong suot.  Sa paglabas niya agad siyang nagtungo sa silid-lutuan na nasa kabilang bahagi nito.  Pumasok siya sa loob nang silid-lutuan. Kinuha ang baso na nasa ibabaw nang mataas na lamesa at sinalukan ito ng nakakalasing na inumin na mula sa bunga nang Agave, at saka siya uminom.

Hindi niya magawang kalimutan ang sinabi niya sa kanyang asawa. KAILANGAN KITA ADI HIKMET, KAILANGAN KA NANG AKING TAHANAN. Alam niya hindi niya dapat sinabi iyon sa kanyang asawa. Alam niya hindi niya dapat hiniling iyon sa Adi Hikmet. KAILANGAN KITA ADI HIKMET, KAILANGAN KA NANG AKING TAHANAN. Humiling siya nang higit pa sa kanyang hinahangad. Na sa isang halik na kanyang natanggap hindi niya na nagawa pang bawiin kung anoman ang kanyang hiningi.

Maaaring natutunan niya na itong pagkatiwalaan, siya nito. Hindi niya alam.  Na sa gabing itong malahalimaw at walang pinagkaiba natutunan niya kung ano ang ibig sabihin ng pagmamahal.

Umiling-iling siya habang nag-iisa at nasa loob nang madilim na silid lutuan at ang mga kamay ay nakaibabaw sa mataas na lamesa na nasa gitna nang silid at ang basong may lamang nakakalasing na inumin ay ganon din.

Sinabi niya sa kanyang sarili, hindi! Hindi…hindi. Hindi ito pwedeng mangyari! Hindi siya pwedeng lumambot sa gitna nang digmaan na kinakaharap niya laban sa kanyang mga kalaban. Nag-uumpisa pa lamang ang digmaang ito marami pa ang maaaring mangyari. Hindi niya maaaring basta lamang kalimutan at pabayaan ang banta nang mga Harith. Handa siya…alam niya, pero ang buksan ang puso niya sa Adi Hikmet at hayaan niya ang kanyang sarili na magtiwala, hindi, hindi niya maaaring hahayaang maulit kung anoman ang nangyari limang taon na ang nakararaan. Hindi nilikha ang kasaysayan para ulitin sa pagkakamaling nagawa na, sa pagkakamaling hindi niya hinangad na mangyari.

Sa paglabas niya nang silid-lutuan nagpatuloy siya sa kanyang paglalakad sa madilim na pasilyo pabalik sa silid kung nasaan ang kanyang asawa na mahimbing na nagpapahinga hanggang isang hindi inaasahan ang kanyang nakita, isang Jingkar na hindi niya lubusang kilala ang nagawang makapasok sa loob nang kanyang pamamahay.

Advertisements

2 thoughts on “KABANATA SIYAM:

Mag-iwan ng Tugon

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Baguhin )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Baguhin )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Baguhin )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Baguhin )

Connecting to %s