KABANATA PITO:

ISANG MAHABANG GABI

Umusad sila sa kanilang paglalakbay at nang narating nila ang bahagi nang dalampasigan dinala niya ang kanyang asawa at ang kanilang mga alaga sa baybaying-dagat. Bumaba siya sa kanyang pagkakaupo sa paratilya sa mabuhanging baybayin ng Ja’khar kung saan sa hindi kalayuan matatanaw ang malalaking debuho na pinaggayahan sa limang pinuno na nagtatag sa mga maimpluwensyang tahanan sa dalampasigan.

Sa kanyang pagbaba sa dalampasigan tinanong nang Adi Hikmet kung ano ang ginagawa nila dito. Sinabi niya sa kanyang asawa na may kukunin lamang siya. Bagay na pinagtakahan nito. Kasabay noon kinuha niya sa kanyang tagiliran ang isang panupot. Lumapit siya sa mabatong bahagi nang tabing-dagat. Iginala niya ang kanyang pansin sa paghahanap nang mga hiyas na katangi-tangi sa bahaging iyon nang baybayin malapit sa Unang Pagbagsak. Nang may nakita siya nagsimula siyang humugot sa sanaw sa mabatong bahagi. Mga maliliit at malalambot na punglo na may mga maliliit na mga talangkang naninirhan dito. Nagpatuloy siya sa kanyang paghuli at bago ang takipsilim marami siyang nahuling mga susông naglalaman ng mga maliliit at malalambot na mga talangkang walang mga katawan at naninirhan sa mga walang lamang kabibe.

Matapos noon, umahon siya sa sanaw, sa mataas na tubig nang baybayin at saka bumalik sa kung nasaan ang kanyang asawa na naghihintay sa kanya kasama nang mga asong-gubat. Hinintay siya nito sa kanyang ginagawa. Basa ang laylayan nang kanyang suot na saluwâl.

Pagbalik niya nakita niya ang kanyang asawa na nakatayo malapit sa mga asong-gubat.  pinupunasan ang mukha nito nang luha habang tinatanggal sa pagkakatali sa likuran nang paratilya ni Ijiraq ang panali ni Amarok.  Nang mga sandaling ito nagdesisyon itong sumakay kay Amarok.

Niyaya niya ang kanyang asawa at sa tuluyan nilang pag-alis, tuluyan na ring nagdilim ang kalangitan at nagsimulang maglitawan ang mga bituin sa kalangitan.

Ang Adi Hikmet

Sakay kay Amarok tinahak nila ang landas patungo sa tahanan ng mga Barakat kasabay nito napuno ang kadiliman ng kalangitan nang maraming mga bituin. Sa hindi inaasahan nagsimula na rin magbago ang simoy nang hangin sa paligid. Ang ihip nang malamig na hangin ay naglaho at ang dati-dating mahalumigmig na panahon ay ngayon nagmistulang maalinsangan. Dumating na ang panahon ng tag-init.

Sa kanyang pagsunod sa kanyang asawa hindi niya maiaalis ang matanaw at makita ang kagandahan ng kalangitan ngayong gabi. Ang pagkakaroon nang mga nagkikislapang mga bituin na mata nang mga makapangyarihang mga diyos na naninirhan sa ibabaw nang kalangitan na ngayong kanyang tinatanglaw at umiibabaw sa buong Ja’khar. Isa itong magandang pangitain para sa kanila.

Kasabay nito sa kanilang paglalakbay sakay sa mga asong-gubat narinig niyang tinawag siya nang Hadi Yasir. Nabaling ang kanyang pansin dito kasunod noon sinabi nito sa kanya na tignan ang kalangitan bagay na kanina niya napapansin sa kadiliman nang paligid at iilang mga nakasinding sulo sa lupa na nagbibigay sa kanila nang liwanag sa daraanan. Sinabi nito sa kanya, “tignan mo Adi Hikmet!” pagtuturo nang Hadi Yasir. Bagay na kanyang ginawa. Tinignan niya ang kalangitan at sa kanyang pagtingin nakita niya ang itinuturo nang kanyang asawa— ang nag-iisang bituin nang Ja’khar. Nang nakita niya ito batid niyang ang gabing ito ang magiging simula nang panahon ng tag-init sa malayang Andes ng Silangan. Ang pagbabalik nang mga mahahabang araw at maiikling mga gabi.

Nagpatuloy sila sa kanilang paglalakbay patungo sa tahanan ng mga Barakat…matatagpuan ito sa gitna at timog-kanluran nang estadong lungsod. pinaliligiran nang mga kinasasakupang lupain ng mga Ardashir sa kanluran, nang mga kinasasakupang lupain ng mga Roshan sa Hilaga at nang mahabang baybayin at dalampasigan sa timog. Dito makikita ang halos lahat nang sakahan at mga taniman na pangunahing ikinabubuhay nang kanilang lupain at nasa ilalim nang pamumuno ng kanyang asawa na laman nang bawat imbakan nang kanilang lipunan.

Hindi naglaon narating nila ang malawak na taniman nang mga puno nang Jaboticaba. Nilihis nila ang kanilang daan sa nagsususong daanan. Sa kahabaan nito makikita ang mga bubot na mga bunga nang mga puno sa mga tangka ay sanga. Na nagbibigay nang ganda at kahiwagahan mula sa mga nakasinding sulo at panakot sa mga hayop na mandarambong. Hindi kalayuan dito makikita ang isang napakaliwanag na tahanan, ang tahanan ng mga Barakat, ang tahanan ng Hadi Yasir. Alam niya sa pagpasok niya ganap na siyang bahagi nang tahanang kinasusuklaman nang kanyang tiyo.

Tumigil sila sa harap nang tahanan ng mga Barakat. Bumaba ang Hadi Yasir sa sinasakyan nitong asong-gubat. Bumaba siya sa kanyang sinasakyang asong-gubat. Kasunod noon pinasok nito ang mga alaga nito habang naiwan siyang naghihintay sa kanyang asawa sa pagbubukas ng lagusan nang tahanan ng mga Barakat.

Hinintay niya ang pagbabalik nito at sa kanyang pag-iisa biglang bumukas ang lagusan nang tahanan ng mga Barakat at nakita niya sa kabilang bahagi nang lagusan ang kanyang asawa na naghihintay sa kanya at inanyayahan siya nitong pumasok. Hiningi nito ang kanyang kamay bagay na kanyang ibinigay. Hinatid siya nito papasok sa loob nang tahanan ng mga Barakat kung saan bumungad sa kanilang pagpasok ang mga Ading kasama nito sa pagbaba sa mga baitang nang tore ng mga Hadezar, ang mga kapatid nang kanyang asawa.

Sa paglapit nila sa mga ito pinakilala siya nang Hadi Yasir sa dalawang Adi.

Una pinakilala siya nang Hadi Yasir sa Adi Makbule, ang asawa ng Hadi Nasrin nang tahanan ng mga Harith at ang ina nang asawa ng kanyang kapatid na si Hadi Batul.

Nagbigay ito nang pantawag na pamitagan sa kanya. Wika nito, “iyi’Okshem…Adi Hikmet!” Bagay na kanyang tinanggap.

Napakaganda nang suot na damit nang mga ito. Mga Báta na malamig sa mga mata ang kulay. Ang Adi Makbule ay nakasuot nang damong-dagat na kulay nang Báta na may mga manggas at nagtataglay nang mga maliliit na mga itim na mga baging at mga bulaklak nang mga daliri ng dalaga na kulay murado. Habang ang suot nitong panloob ay palda na nagtataglay nang mga burdadong isdang kataw. At ang Adi Sule ay nakasuot naman nang Báta na tulad sa kulay nang mga kaliskis ng mga ahas na Nagar na nagkalat sa baybayin ng Ja’khar habang ang suot nitong panloob at mahabang palda ay burdado nang mga nagbabagsakang mga balahibo nang ibon.

Matapos noon sunod na pinakilala sa kanya nang Hadi Yasir ang Adi Sule, asawa nang Hadi Naveed ng tahanan ng mga Parvana. Kagyat lumapit ito sa kanya. Niyakap siya nito. Wika nito sa kanya, “radovathi mofe atzi Adi Hikmet!”

Ngumiti siya. Tugon, “radovathi mofe atzi yuu’se maste, Adi Sule!”

Wika nang Adi Sule, “yuu’se maste…Adi Hikmet!” Kasunod noon tinanong nito sa kanya kung maaari nitong hawakan ang kanyang mukha. Hinawakan nito ang kanyang mukha. Hinimashimas ng kamay nito ang kanyang pisngi. Bagay na hindi niya maintindihan. Sinabi nang Adi Sule sa kanya ang pagiging katangi-tangi niya…na sana ay naging kapatid na lamang siya nang mga ito bagay na hindi niya maintindihan kung ano ang sabihin nito sa kanya. Pagpapatuloy nito ngayon lamang ito nakakita nang katulad niyang nagtataglay ng kakaibang kagandahan, isang Hariqa, na walang sinoman ang mapagkukumpara.

Bagay na kanyang pinasalamatan.

Pinatotohanan ito nang Adi Makbule. Sinabi nito sa kanya na totoo ang sinasabi nang Adi Sule sa kanya. Na nagtataglay siya nang gandang hindi maaring mapaglumaan. Gandang walang sinoman ang maaring pumalit. Kasunod noon inanyayahan sila nang mga ito na pumasok sa loob ng pamamahay nang Hadi Yasir.

Bagay na ginawa nang mga ito.

Sa pagpasok nila sa loob ng bulwagan, nakita niya ang isang mahabang lamesa na makikita sa gitna nang silid. May mga upuang nakatabi sa gilid nito liban lamang sa mga nakadikit na upuan sa dingding nang silid.

Lumapit sa kanya ang Adi Makbule. Inakbayan siya nito kasabay nang kanilang pagpasok sa loob nang bulwagan ng tahanan. Sinabi nito sa kanya na hindi ito nagkakamali ay nagkita na silang dalawa dati bago ang pagsilang Hadi Yasir sa pagiging Hadezar.

Sinabi nito sa kanya na nakita niya ito, na kung hindi nagkakamali, salusalo matapos ang pag-iisang dibdib nang Adi Ismat at nang kanyang kapatid na si Hadi Batul. Bagay na kanyang nakalimutan at ngayon niya lamang naalala.

Sinabi nang Adi Makbule sa kanya, “iba ka nang makita kita noon masmaganda ka na ngayon kaysa nang dati…”

Sinabi niya, “marami na ang nagbago!”

Bagay na sinang-ayunan nang Adi Makbule.

Walang pinagkaiba ang loob nang bulwagang-silid. Katulad ito nang bulwagan ng tahanan nang mga Roshan, ang mga batong upuan sa paligid nang silid, ang dalawang durangaw na malapit sa malaking lagusan na kanilang pinausukan lahat nang ito nagpapaalala sa kanyang tahanang tinalikuran.

Nang gabing ito gaya nang kung ano ang nakaugalian tinanggap siya nang mga kapatid nang kanyang asawa sa paraan ng paghuhugas ng mga paa at pagpupunas sa mga ito. Unang tinanggap ang Hadezar. Hinugasan nang Adi Makbule ang mga paa nang Hadi Yasir habang iniintay ang kanyang tuluyang sa kanyang pinagmulan. Matapos noon sunod siyang inanyayahan ng Adi Makbule na tanggapin sa loob nang pamamahay nang kanyang asawa. Bagay na kanyang ginawa.

Lumapit siya sa mga ito.

Umupo siya sa kahoy na upuang pinag-upuan nang kanyang asawa sa ginawang pagtanggap nito nang mga kapatid nito. Tumayo ang Hadi Yasir matapos nitong suotin ang mga sandalyas nito sa paa. Sa kanyang pag-upo hiningi nang Adi Makbule ang kanyang mga paa. Sinubukan niyang tanggalin sa pagkakatali ang sandalyas sa kanyang paa ngunit pinigilan siya nang kanyang asawa.

Nakiusap ito sa kanila na kung maaari ay ito ang gumawa nang pagtanggap sa kanya. bagay na pinagbigyan nang Adi Makbule. Matapos noon lumapit sa kanya ang hadi Yasir. Umupo ito nang nakatingkayad sa kanyang harapan. Hiningi nito sa kanya ang kanyang mga paa at nakiusap na kung maaari ay hayaan itong magtanggal nang kanyang mga suot na sandalyas…bagay sa una ay kanyang pinangambahan ngunit hindi kalaunan ay pinagbigyan sa kabila nang kanyang pagdadalawang-isip.

Una nitong tinanggal sa kanyang kanang paa ang kanyang suot na sandalyas. Inilagay niya ang kanyang mga kamay sa gilid nang kanyang upuan. Kumapit siya dito. Hinawakan ng Hadi Yasir ang kanyang kanang paa. Kumuha ito nang tubig sa may palanggana gamit ang kamay nito at ibinihos ito sa kanyang kanang paa matapos noon nilublob ito ng Hadezar. Inalmuhasan. Binabad. Pagkababad agad itong tinanggal nang kanyang asawa at pinunasan nang malinis at tuyong pamunas na ibinigay nang kapatid nito dito.

Pagkapunas sa kanyang kanang paa kinuha naman nito ang tinanggal na sandalyas at isinuot sa kanyang paa at itinali ang mga sintas nito. Matapos noon ibinigay niya naman dito ang kanyang kaliwang paa. Tinanggal nito sa kaliwa niyang paa ang suot niyang sandalyas. Habang ginagawa ito nang hadi Yasir pinagmasdan niya ito…hindi natinag dito ang kawalan nang pag-aagamagam. Hindi niya alam kung ano ang meron sa Hadezar na sa tuwing tinitignan niya ito ay hindi siya sigurado kung tama ba ang kayang ginagawa ngunit alam niyang wala siyang ginagawang mali. Muli kumuha ang hadi Yasir nang tubig mula asa palanggana. Ibinuhos ito sa kanyang paa habang hawak nito ang kanyang kaliwa niyang paa. Saka inilublob, inalmuhasan at matapos noon ay pinunasan nang pamunas na nakapatong sa hita nito.  Pagkapunas sa kanyang kaliwang paa sinuot nito sa kanyang paa ang tinanggal na sandalyas. Itinali ang mga sintas nito at tuluyan siyang pinakawalan.

Matapos ang pagtanggap tumayo ito sa pagkakaupo nito sa kanyang harapan…kasunod noon lumapit sa kanya ang Adi Sule. Tuwa at kagalakan ang ibinigay nito sa kanya matapos siyang tanggapin nito bilang isang tunay na Barakat.

Nabaling ang kanyang pansin sa kanyang asawa. Nakita niyang lumapit ito sa Adi Makbule at kinausap ito. Matapos noon agad din itong lumabas nang bulwagang silid habang naiwan siyang nag-iisa kasama nang mga ito.

Tinanong siya nang Adi Makbule kung gusto niya bang umikot sa tahanan nang mga Barakat at ipakita dito ang kanyang magiging tahanan.

Bagay na sinang-ayunan nang Adi Sule. Sinabi nito sa kanya na makabubuti ito habang hinihintay nila ang pagkain.

Wala siyang nagawa. Sinang-ayunan niya ang mungkahing ito…kahit siya gusto niyang makita at malaman kung ang kinaibahan ng tahanan ng mga Barakat sa kanyang pinagmulan.

Lumabas sila sa loob nang bulwagang silid nang tahanan nang mga Barakat. Kasunod noon dinala siya nang Adi Makbule at inikot sa tahanang kinalakihan nang kanyang asawa habang naiwan ang Adi Sule sa loob ng bulwagang silid. Nagtungo sila sa kaliwang bahagi nang tahanan nang mga Barakat kung saan pinakita sa kanya nang Adi Makbule ang mga silid na nasa tabi nang malawak na lupain nang tahanan, ang mga imbakan nang inumin at mga gamit ng mga Barakat.

Wika nang Adi Makbule sa kanya, “ito ang imbakan nang tahanan!”  Ang mga guhit nito sa dingding ay larawan kung ano ang mga hanapbuhay at mga ikinabubuhay sa loob nang kinasasakupang lupain ng kanyang asawa. May tatlong imbakan ang tahanan nang mga Barakat. Ang malapit sa bulwagan ang pinakamaliit. Hindi ito nakabukas…at kahit kailanman ay hindi na binuksan pa matapos ditong mamatay ang ama nang mga ito, na si Hadi Karim sa pagkakamaling ikinabasak nang tahanan.

Sinabi sa kanya nang Adi Makbule na nang huli niya itong makita mahigit halos sampung taon na ang nakararaan ay walang laman ang loob nito. Sinabi sa kanya nang Adi na nang mamatay ang ama nito, ang ama nang kanyang asawa, ay pinatanggal nang Hadi Abbas ang lahat nang gamit sa loob nang imbakan. Pinalipat sa ibang silid na ang tanging laman at naiwan sa loob ay ang mga patak ng dugo matapos na magpakamatay ang Karim sa loob nang silid sa pamamagitan ng paggiliit sa leeg nito matapos nilang malaman na sinunog nang Hadi Walid ang buong tahanan nito kasama ito at ang asawa nito.

Wika nang Adi Makbule sa kanya, “Iyon ang pinakamalaking apoy na nakita ko sa buong buhay ko…pero siyempre bata pa ako noon kaya ano lamang ba ang kaibahan nang malaki sa maliit sa mata ng mga bata hindi ba!”

Nakadikit sa pintuan nito ang tapiserya na may mga habi at burda nang mga halamang mais at buri. Ang sumunod na pintuan dito ay walang taglay na tapiserya. Ito ang pinakamalaki sa mga imbakan nang mga gamit sa tahanan ng mga Barakat. Pinakita sa kanya nang Adi Makbule ang loob nito. Sinabi nito sa kanya na ang laman lamang nang mga ito ay mga bahagi nang mga upuan mga lamesa, uluhan nang mga higaan at mga banga at mga baul at mga tampipi na lagayan nang mga pinaglumaang mga damit. Ang dulong silid sa kaliwang bahagi nang mahabang pasilyo ay hindi na nila pinuntahan pa, sinabing ganon din ang tinataglay na laman nang loob ng silid.

Tinuro sa kanya nang Adi Makbule na sa kabilang bahagi nang malawak na lupain nang tahanan makikita ang pamosong bukalan nang tahanan nang mga Barakat. Niyaya siya nito na puntahan ang bukalan at ipakita ito sa kanya. bagay na kanyang tinalima.  Sa kanilang paglalakad nakita nila ang kanyang asawa at ang Adi Sule na naghahanda nang kanilang hapunan. Tinanong siya nang Adi Makbule kung paano siya lumaki sa tahanan nang mga Roshan.

Sinabi niya na lumaki siya sa pag-aalaga nang mga Adi nang tahanan. Abala ang kanyang ama at tiyo habang natuto siya sa kanyang tiya at ina nang mga gawaing-bahay.

Tinuro sa kanya ng Adi Makbule na sa ikalawang palapag makikita ang mga silid na tirahan nang mga Hadi at Adi. Tinuro nito sa kanya na sa dulong bahagi nang pasilyo sa ikalawang palapag, sa kanang bahagi nang tahanan makikita ang silid ng Hadi Yasir…na siyang magiging silid niya na rin.

Wika nito sa kanya, “kung ganon para ka palang katulad nang Hadi Yasir na lumaki sa piling nang mga Adi. Akala ko dati hindi mag-aasawa ang aking kapatid, minsan iniisip ko ano kaya ang magiging asal nang Hadi Yasir kung lumalaki siya kung ang kasama niya ay mga kapatid na lalake. Hindi kaya mawawala sa kanya ang pagkilos niyang babae. —Huwag kang mag-alala binibiro lang kita. Alam ko ang pakiramdam nang bagong dating ka sa tahanan nang iyong asawa. Alam ko kung ano ang nararamdaman mo kahit papaano. Naalala ko nang pinakasalan ako ang aking asawa katulad mo natakot din ako. Wala kang dapat na ikahiya sa akin… lahat tayo dumadaan diyan. Nakakaramdam tayo nang takot. Pero pasasaan ba mawawala din ‘iyang takot na nararamdaman mo. Wala kang dapat na ikatakot Adi Hikmet. Darating ang araw masasanay ka rin sa tahanan nang iyong asawa, sa mga nakikita mo sa mga nakapaligid sa iyo. Makakalimutan mo rin na minsan kang naging bahagi nang isang tahanan datapwat mananatili ito sa iyong alaala at sa isipan mo.”

Tumigil sila sa paglalakad sa pasilyo sa kanang bahagi ng tahanan. Hinawakan nito ang kanyang kamay. Wika nang Adi Makbule sa kanya, “hindi… ayos lang.”

Hinawakan nito ang kanyang pisngi. Tanong niya sa kapatid nang kanyang asawa, “ano ang kailangan kong gawin para mawala ito.”

Wika nito sa kanya, “kailangan mong magpakatatag. Siguro iyon ang pinakamalalang maisasagot ko sa iyo pero iyon ang ginagawa natin para sa kanila, para sa mga higit na nangangailan sa atin!”

Nagpatuloy sila sa kanilang paglakad. Sa patuloy nang kanilang pag-iikot dinala siya nang Adi Makbule sa loob nang pamosong bukalan nang tahanan nang mga Barakat.

Ang mga inukit sa bahaging ito ay puno nang isang kasaysayang hindi mabilang-bilang sa halos dalawang libong taon nang kanilang paninirhan dito sa malayang Andes ng Silangan. Tulad ng kanyang inaasahan wala itong pinagkaiba sa tahanan ng mga Roshan. Ang bawat haligi, ang mga pasilyo at maiiksing mga lagusan na tinatapalan nang makukulay na mga tapiserya at nakaangat mula sa gitna nang malawak na lupain kung saan makikita ang isang plataporma at may isang kawan na may nakasinding apoy na sagisag ng kapangyarihan at impluwensya ng mga Hadezar ay kahalintulad sa kanilang tahanan.

Ngunit iba pa rin ang tahanang kanyang kinalakihan. Iba pa rin ang mga nakaukit na mga kasaysayan sa mga dingding nito na pinag-tuunan niya ng pansin at naging bahagi nang kanyang araw-araw.

Nabaling ang atensyon nang Adi Makbule sa kanya. Nang may ngiti at kumpiyansa sa sarili nito wika nito sa kanya, “hindi ba totoo?” At nakita niya ang manining na silid nang bukalan nang tahanan ng mga Barakat. Ang mga inukit na mga nakahubad na mga babae sa paligid at dingding nang silid na kung ano ang mga ginagawa, ang kisame nito na may mga ukit nang mga bituin, at ang bituin ng Ja’khar at ang araw at buwan. Tama ang Adi Makbule, pamoso ngang maituturing sa ganda ang isang tagong yaman na ngayon niya lamang nakita. Bagay na hindi niya maitatanggi.

Sinabi nito sa kanya na ang mga inukit na mga babae sa dingding ay gawa nang salinlahi nang kanilang mga Hadezar sa mga nakalipas na mga taon. Ang mga bituin at araw at buwan at mga ulaw ay pinagawa nang kanyang ina. Sinabi nito sa kanya na palaging naghahanap ang ina nito nang parang may kulang sa loob nang bukalan nang tahanan. Kaya iniisip nito na makabubuti na lagyan at ukitan ang mga kahoy n kisame nang mga kahoy pang kisame. Sayang ngalang at hindi na gaanong kaganda tulad nang dati pero ang pagkamangha sa kanya ay walang katulad.

Inamin nang Adi Makbule sa kanya ang katotohanan. Na ang totoo ay hindi nito alam kung magugusthan ba siya nito o hindi. Na hindi ito naniniwala nang tulad sa mga nalaman nito na maaari siyang pagkatiwalaan. Wika nang Adi Makbule sa kanya, “pero noong nakita ko ang tingin nang aking kapatid sa iyo doon ko lamang naiintindihan na maaari kitang pagkatiwalaan.”

Nagpatuloy sila sa kanilang paglalakad. Lumabas sila sa kabilang pintuan nang silid na bukalan at sa paglabas nila dumating sila sa madilim na pasilyo sa kanang bahagi nang tahanan ng mga Barakat. Makitid ang pasilyo sa mahabang daanan na nakaharap sa bulwagan ng tahanan habang malapad ang kanang bahagi nito. Sinabi nang Adi Makbule sa kanya na ang isang silid sa kanang bahagi ay nakasara. Hindi nito napapasok pa ang bahaging iyon datapwat ibinahagi din nito sa kanya na kung tutuusin ay wala rin iyon kalamanlaman, sa pakiwari nito.

Binuksan nito ang isang silid na nakatabi sa bulwagan nang tahanan. Sa dulo nang mahabang pasilyong ito makikita ang lagusan patungo sa yungib nang tahanan nang mga Barakat na tinatapalan nang tapiserya na may mga burdado nang mga asong-gubat. Hinawi nito ang isang tapiserya sa kanilang harapan. Binuksan nito ang lagusan nang silid at kinuha ang isa sa mga sulyaw na naglalaman nang nakasinding tinghoy na nakababad sa timsim nitong langis.

Inanyayahan siyang pumasok nang Adi Makbule sa loob. Sa pagpasok nila sa loob ng madilim na silid agad na tumambad sa kanya ang pagbagsak nang tahanan ng mga Barakat sa ikalawang pagkakataon. Wika nang Adi Makbule, “sa tingin mo…tama ba ang aking hinala? Maaari nga ba kitang pagkatiwalaan!”

Sa loob nang silid matatagpuan ang mga nakaukit na mga larawan nang mga dinadagsa mga Jingkar na ang kanilang mga kamay ay nakataas habang nakatiklop ang mga kamao, nagtataglay nang matinding galit ang bawat mukha at tila sinusugod ang iilang mga babae na may dalang sanggol. Bawat ukit sa magkabilang pader ay puno nang mga Jingkar na nagtitipon.

Tanong niya sa kapatid nang kanyang asawa, “ano ang silid na ito?” Hindi niya alam kung ano ang kanyang isasagot.

Inilapit nang Adi Makbule ang sulyaw na may tenga sa dingding nang silid. Wika nang Adi Makbule sa kanya, “bata pa lamang ako nang nangyari ang bagay na iyan.”

Napatingin siya sa kapatid nang kanyang asawa. Pagpapatuloy nito, “alam mo ang kwento hindi ba, Adi Hikmet? Kung papaano kami bumagsak. Kung papaano kami muling umahon. Kami ang kasaysayan nang Ja’khar, sa talababa nito, kami ang kasaysayang nilalaktawan at ginagawang panakot sa iba pang tahanan kung papaano bumagsak ang aming tahanan sa ikalawang pagkakataon at sa halos sampung taon ay walang naging patnugot at pinuno at Hadezar ang tahanan ng mga Barakat. Ang pinakamatagal…ang pinakamahaba.”

Sa kabilang bahagi ng silid nakita niya ang mga Jingkar na naghuhugas nang mga kamay sa isang palangganang kahoy at itinatakwil ang isang kamag-anak na nakagawa nang kamalian sa estadong-lungsod ng Ja’khar na nagtuluy-tuloy sa pagkamatay nang isang matanda at marahil ay itinuturing na patnugot ng tahanan at pinalitan nang isang Jingkar na hindi naglaon ay namatay din. Sa kabilang dulo nang silid kung saan nakaharap ito sa lagusan makikita ang nakaukit na maliit na tahanan na may isang matandang babae, dalawang maliit na babae at isang batang lalake na tinulungan nang isang tahanan na may dala nang isang lambat nang isda at ibinigay ang kamay nito sa matandang babae upang tulungan at isang babae na nagtataglay nang matinding kapangyarihan at tinitingala at sinasamba nang mga Jingkar na pinaglilingkuran nito. Bawat saan siya lumingon may galit na hindi maipinta. Isa itong kalunuslunos.

Tanong nang Adi Makbule, “kalunuslunos hindi ba?”

Nagpapakita nang isang karamdaman na lubhang nagpapabagabag sa kung sinoman ang tumitingin sa nasabing mga nakaukit na mga larawan sa dingding.

Nakaramdam siya nang takot sa kanyang nakita.

Tinanong siya nang Adi Makbule kung natatakot ba siya.

Umiling-iling siya. Sinabi niya, “hindi ko alam!”

Wika nang Adi Makbule, “mabuti, Adi Hikmet…”

Kasabay nito niyaya siya nang Adi Makbule na lumabas nang silid. Sinabi nito sa kanya na hindi sila dapat nandito.

Sa kanilang paglabas nakita niya ang kanyang asawa na naglalakad patungo sa kanila. Tumigil sila. Niyaya sila nila ito at sinabi sa kanila na nakahanda na ang kanilang hapunan.

Bagay na kanilang tinalima at sinundan sa pagbalik sa loob nang bulwagan ang Hadi Yasir kung saan naroroon ang Adi Sule at gaganapin ang una niyang hapunan sa loob nang tahanan ng mga Barakat bilang ang asawa ng Hadezar.

Sinundan nila ang Hadi Yasir pabalik sa bulwagan. Sinabi sa kanya nang Adi Makbule na magaling magluto ang kanyang asawa. Isa ito sa mga katangiang hindi niya nalalaman. Inamin ng Adi Makbule sa kanya na kahit ito ay natutong magluto sa kapatid bago makapag-asawa.

Tinanong siya nito kung marunong siyang magluto bagay na kanyang sinang-ayunan. At pinagmalaki nito sa pagsabing “buti ka pa!” Sinabi nang Adi Makbule na kahit kailan ay wala itong hilig sa pagluluto.

Tinanong niya ito kung sino ang nagturo dito. Sinabi nito sa kanya na mayroon silang dating kasama kung ito natuto.

Sa pagpasok nila sa loob lumapit sa kanya ang Adi Sule, hinawakan nito ang kanyang braso at sinabing maaari itong umupo sa kanyang tabi. Bagay na hindi niya tinanggihan.

Umupo siya sa tabi nang Adi Sule habang ang Adi Makbule ay umupo sa tabi nang kanyang asawa. Bago makapagsimulang maghapunan nagsalita muna ang Hadi Yasir. Pinasalamatan siya nito sa pagpili niya dito at pagtanggap bilang kanyang mapapangasawa gayon na rin sa inaasahan na mahabang panahon nilang pagsasama bilang mag-asawa. Nagpalasamat ito sa mga kapatid nito sa pagdating matapos itong anyayahan ilang araw na ang nakakalipas. Hinangad nito ang kanyang kasiyahan ngayong gabi at sana magustuhan niya ang niluto nito.

Kasunod noon nagsimula na silang kumain ng kanilang hapunan…Pinagsaluhan nila ang inihaw na karne nang tapir, nang buhong na may tenga nang mais, niligis na manioc at hinaluan nang gata mula sa puno ng buri. May sabaw na nakalagay sa hapagkainan sa loob nang bulwagan nang mga Barakat na may sangkap mula sa dahon nang kohlrabi at nagtataglay nang mga maanghang na pampalasa.

Sa kabilang bahagi nang silid makikita ang mga tapaya na naglalaman nang nakakalasing na inumin mula sa mga bunga ng halaman ng Agave.

Nang gabing ito isang maliit na salu-salo ang naganap sa loob nang tahanan nang mga Barakat. Isang maliit na pista na napakalayo sa tunay nitong kahulugan. Hindi maruwal tulad nang iba. Bagkus ito’y isang salusalong malapit, may takda, at may pamamahala.

Tinawag siya nang Adi Sule. Sinabi nito sa kanya na Niluto lahat nang Hadi Yasir bago ito umalis at sunduin ito. Bagay na pinagkaila nang Adi Makbule at sinabing maging rin naman sila ay naging Katuwang sa pag-aayos at pagtatapos nang iniwang salu-salo nang mga kapatid nito.

Pinuri niya ang luto nang kanyang asawa. Isang hindi maikakaila at tuwirang pagkilala sa kagalingang pinagmamalaki nang mga kapatid nito dito. Pinuri niya rin ang kalinisan nang tahanan nang mga Barakat na ngayon niya lamang napuntahana.

Bagay na pinagtakahan nang mga kapatid nang kanyang asawa at hindi niya itinanggi na ito ang unang beses na ngayon pa lamang siya nakapunta sa tahanan ng mga Barakat.

Tinanong nang Adi Sule kung ano ang pinagkakaabalahan niya sa tahanan ng mga Roshan.

Sinabi niya ang hilig niya sa pangangaso. Ang kagustuhan niya na maglakbay kasama nang mga kapatid at mga pinsan sa mga nakapaligid na gubat at kakahuyan sa Ja’khar.

Bagay na maging ang Adi Makbule ay ipinagmalaki din sa kanyang asawa.

Sinabi nang Adi Makbule sa kanila na noong maliit pa lamang ang Hadi Yasir ay may liyaw na sumasama sa kanyang asawa sa pangangaso sa loob nang mapanglaw na kakahuyan.

Tinanong niya ang Hadi Yasir na hindi niya pala alam na maging ito ay mahusay na mangaso…

Bagay na pinagkaila nang kanyang asawa at sinabing kahit kailan hindi siya naging mahusay sa pangangaso…napapasama lamang ito sa panghuhuli at madalang na panunuluyan sa loob nang kakahuyan.

Sinabi nang Hadi Yasir na may hiwaga nag kakahuyan na nagbibigay nang mistulang sapat na pakiramdam upang magawa nang sinoman ang gusto at maging tahanan ng ninoman. Isang kaligayahan dagdag nang kanyang asawa.

Tinanong siya nang Adi Makbule kung alam niya ba ang dahilan kung bakit sila nandito ngayong gabi.

Bagay na kanyang pinagtakahan at inaming hindi niya alam.

Sinabi nito na siya ang dahilan.

Bagay na kanyang pinagtakahan.

Sinabi niya sa Hadi Yasir na hindi dapat nito ginagawa ang bagay nito sa kanya.

Ngunit gustong gawin ito nang kanyang asawa, sabat nang Adi Sule.

Pagtataka nang Adi Makbule, “maiba ako Adi Hikmet…gusto mo rin bang mag-alaga nang mga hayop! Ano ba ang pinagsasabi ko… siyempre Oo naman lumaki ka na kasama nila…alam mo bang may mga uri pala nang asong-gubat, akala ko dati iisa lang hindi pala!”

Tugon niya, “meron…kung tutuusin apat nga uri nang mga asong-gubat. Ang meron tayo ay iyong may mga batik na dinala mismo nang ating mga lahi dito sa Malayang Andes. Sabi nila na ang tunay na pinagmulan nang mga ito ay sa Malawak na Andes!”

Tugon nang kanyang asawa, “ang isa ay matatagpuan sa hilaga at ang isa ay matatagpuan din kung hindi ako nagkakamali… sa hilaga!”

Tanong nang Adi Makbule, “kung ganon saan makikita ang isa!”

Tugon nang Hadi Yasir sa mga kapatid nito, “ang isa ay itinuturing na pagkakamali…naalala mo sila Amarok at Ijiraq?” Nagtaka ang kapatid nito. “Ang mga alaga kong asong-gubat na ikaw na ang nagsabi ay kahindik-hindik! Magkagayonman hindi sila magkahiwalay na uri nang mga asong-gubat ngunit maituturing silang mga madalang na kulay nang mga asong-gubat. Na maliban sa apat na uri nang matatagpuan sa buong Soluna, ay gayong may pagkakaiba sa mga lalake at mga babaeng asong-gubat.  Ito ang nakakatawa…sina Ijiraq at Amarok ay mga bibihirang mga asong gubat dahil sa kulay nang kanilang mga mata o dahil sa makapal na kulay nang kanilang mga balahibo na madalang makita sa mga ito.  Si Ijiraq ay babae… at si Amarok ay lalake. Ang mga lalakeng asong-gubat ay walang tinataglay na mga batik sa katawan at madalas may mga nakaumbok sa kanilang mga ulo habang ang mga babae ay masmakulay ang mga balahibo…gayong dahil si Ijiraq ay puti ang mga balahibo nito habang tumatagal ay makikita mo ang mga itim na mga batik sa katawan, sa pagitan nang leeg at sa balakang…at makikita mo rin yung mga balahibo niya sa likuran ay naninilaw habang tumatagal. Inakala ko na hindi ito maganda o kung anoman ang pilikaw nito sa katawan…gayong habang tumatagal sa pagtatanong sa mga Roshan, ito ay likas na pilikaw na lason katawan ng sinoman pero gayondin ay panlaban sa katawan nang mga asong-gubat na katulad ni Ijiraq dahilan para hindi mo siya maaaring ilabas sa arawan o sa mainit na mga panahon kaya pinaghihiwalay ko sila.”

Tugon nang Adi Makbule, “kung akoman ang nagsabi noon hindi ko tatawaging kahindik-hindik!  Kakaiba…” Nabaling ang tingin nito sa kanya.

Sinabi sa kanya nang Adi Sule na ganyang mag-usap ang Hadi Yasir at Adi Makbule.

Tanong nang Adi Sule, “Ano ang ginagawa mo! Paano mo sila inaalagaan!”

Wika nang kanyang asawa, “madalas na magkahiwalay sila nang kulungan madalang nasa labas parati ang itim na asong-gubat habang palaging nasa loob ang puti o hindi naman kaya ay nandito sa loob nang tahanan.”

Tanong nang Adi Makbule sa Hadi Yasir, “nagpapasok ka dito nang asong-gubat? Buti hindi nagagalit sa iyo ang nanna nang nabubuhay siya!”

Wika nito sa mga ito, “ginagawa ko naman iyon kapag wala siya!”

Tinanong nang Adi Sule ang Adi Makbule kung alam ba nito na kumakain ang kanyang asawa nang buhay na laman nang mga maliliit na mga talangkang walang punlo at naghahanap nang punglo nang sarili nila.

Nabaling kanyang atensyon sa Hadi Yasir na tumayo mula sa kinauupuan nito upang kumuha nang nakakalasing na inumin sa baso nito. Hindi niya matandaan kung makailang ulit na itong ginagawa nang asawa na pababalikbalik sa upuan at umiinom nang nakakalasing na inumin. Maging ito ay kinakabahan.

Narinig niya ang tawag sa kanya nang Adi Makbule. Sinabi niya dito na hindi niya alam kung ano ang ginagawa nang Hadi Yasir dito datapwat bago sila bumalik sa tahanan ng mga Barakat ay kumuha ito nang susô at inilagay sa panupot sa may dalampasigan nang Ja’khar. Pagtataka nang Adi Sule, “susô sa tabing-dagat? Alam mo namang maraming naglipanang ahas at buwaya sa may baybaying dagat hindi ba, Hadi Yasir!”

Tugon nang kanyang asawa, “wala sa buhanginan ang mga buwaya at ang mga ahas na makamandag.”

Sa pagdaan nang gabi marami silang simunong tinalakay at ang higit pa dito ay ang tungkol sa Hadi Yasir. Pinag-usapan nilang hindi nakilala nang Hadi Yasir ang ama nito dahil isang taon lamang ito ng mamatay ang Hadi Karim, nang maghirap ang mga ito at magkaroon nang paghihimagsik loob nang kinasasakupang lupain ng tahanan ng mga Barakat, dahilan upang mapatalsik sila sa sarili nilang tahanan.

Nagtaka ang Adi Hikmet kung sino ang liyaw na tinutukoy nang mga ito na madalas na kasama nang kanyang asawa.

Ikinuwento nang Adi Sule ang pagdating nang isang dating kaaway na hindi naglaon ay bumalik at nanumpa sa harapan nang Hadi Yasir bilang tagasunod nito at tagapagbantay na hindi nagustuhan nang Hadi Mahdi. Na sinundan nang hindi naglaong pagkamatay nang kanilang ina na nagbigay nang lamat sa kanilang magkakapatid.

Kasabay nito nagbigay nang mga hindi magagandang palagay ang Adi Hikmet sa Hadi Yasir. Ang mga hinala nito tungkol sa pagkakadawit nang kanyang kapatid na si Hadi Batul tungkol sa pagpapakasal niya sa Hadi Yasir. At ang pag-iisip na kung dapat nga ba niyang pagkatiwalan ang Hadi Yasir. Na hanggang sa ngayon ay patuloy pa rin siyang nagdadalawang isip.

Tinawag nang nakatatandang kapatid nitong babae ang kanyang asawa at tinanong dito kung nagkita ba ang kanyang asawa at ang Adi Ismat. Bagay na tinanggi nang Hadi Yasir sa kapatid nito.

Sinabi nito na tanging naroroon lamang sa loob nang bulwagan nang tinanggap ito nang kanyang tiyo ay ang kanyang tiyo, ama mga pinsan at mga kapatid na lalake. Walang iba pa.

Tanong nang Adi Makbule sa kanyang asawa “sigurado ka!”

Ngumiti ang Hadi Yasir. Wika nito sa dito, “Oo…bakit naman ako magsisinungaling!”

Tinignan nang Adi Hikmet ang Hadi Yasir nagpasalamat ang Adi Hikmet sa Hadi Yasir bagay na tinugunan nang Hadi Yasir nang pagsaludo gamit ang basong naglalaman nang nakakalasing na inumin at pagngiti.

Sinabi nang Adi Makbule sa kanya na bigla nitong naalala na nang maliliit pa lamang ang Hadi Yasir ay mahiyain na ito at ayaw nitong naririnig na pinag-uusapan ito…tandang-tanda nito na pinagagalitan ito nang mga ina nito dahil madalas na hindi nagsasalita at ayaw magbigay nang palagay.

Nabaling ang atensyon nang nakatatanda nitong kapatid sa kanyang asawa. Tanong nito, “hindi ba Hadi Yasir nahulog ka minsan sa isang sapa at kamuntikan ka nang mahulog kaya ka nagkaroon nang peklat sa ilalim nang iyong baba?”

Sinabi nito sa kanya na magaslaw ang kanyang asawa nang maliit to. Tahimik pero magulo hindi makapaghintay sa iisang lugar at palaging palayaslayas. Bagay na Pinagtakahan nang Adi Makbule at sinabing mayroon pala silang pagkakatulad nang Hadi Yasir.

Nabaling ang pansin nang Adi Hikmet sa Adi Sule. Hinawakan nito ang kanyang kamay.

Tanong nang Adi Makbule sa kanyang asawa, “sabihin mo nga sa amin paano mo nakuha ang mga alaga mong naiibang mga asong-gubat! Pagkakatanda ko sa pagkakahuli ba o ikaw mismo ang nagpaanak sa kanila dahil kinakailangan nang mamatay ang kanilang ina!”

Nagtaka siya.

Wika nang Adi Makbule, “Magkagayonman, alinman sa dalawang iyon, ang totoo ay mahirap na marinig hindi ba…Hindi ba Hadi Yasir!”  Kasunod noon tinawag nang Adi Makbule ang Adi Sule.

Tugon nang Adi Sule sa Adi Makbule, “hindi ayoko! Makbule!”

Wika nang Hadi Yasir sa kanila, “sige na…pagbigyan mo na ang Adi…”

Pinilit siya nang kanyang asawa.

Nabaling ang pansin nang Adi Sule sa kanya. Wika nito sa kanya, “Kung anoman ang maririnig mo sa mga sandaling ito huwag kang maniwala…huwag na huwag kang maniniwala!”

Nagtaka siya, “bakit?”

Wika nang Adi Sule sa kanya, “alam mo mapalad ka na ang aking kapatid ang iyong napangasawa. Hindi katulad nang iba ang Hadi Yasir na walang pakialam sa iniisip o nararamdaman nang kanilang mga asawa bagkus gawa lang sila nang gawa at isinasantabi nila ang mga ito. Wala kang dapat na ikatakot sa Hadi Yasir! Iyon ang sa tingin ko…”

Tumayo ang Hadi Yasir sa kinauupuan nito, iniwan ang hawak nitong baso na wala nang laman nang nakakalasing na inumin at lumabas sa loob ng bulwagan nang kanilang tahanan.

Pumalakpak ang Adi Makbule. Wika nito sa Adi Sule, “hindi ko alam kung nagsisinungaling ka o totoo na ang sinasabi mo!”

Tugon nang Adi Sule sa Adi Makbule, “Totoo ang sinasabi ko! Mapalad ang Adi Hikmet…mahal na mahal siya nang Hadi Yasir!”

Wika nang Adi Makbule sa kanila, “Të garaana yi andzaa indzarah (jng. ang pagmamahal ay hahamakin ang lahat) …iyon ba ang ibig mong sabihin!”

Tugon nang Adi Sule sa Adi Makbule, “hindi…alam nating pareho hindi ganon ang pag-aasawa!”

Ngumiti ang Adi Makbule. Tumayo ang Adi Makbule sa kinauupuan nito. Sinabi nito na kailangan nitong puntahan ang Hadi Yasir at kausapin ang kapatid. Tumayo ito sa kinauupuan nito.

Lumabas ang kapatid nang kanyang asawa at sinundan ito nang Hadi Yasir.

Naiwan silang dalawa sa loob nang bulwagan ng tahanan. Habang kumakain ang Adi Sule tinanong siya nito kung nakita niya na ba ang pamosong bukalan nang tahanan ng mga Barakat.

Sinabi niya dito nakita niya ito.

Sinabi nang Adi Sule na maraming alaala ang naroroon. Tinanong siya nang Adi Sule kung pwede ba siya nitong makilalang mabuti. Naniniwala ito sa kanya na isa siyang mabuting Adi.

Bagay na kanyang tinanggap at pinasalamatan.

Sinabi nang Adi Sule, “hindi mo ako dapat pasalamatan. Isa pa nakasisiguro ako na isa kang mabuti.”

Nagtaka siya. Tinanong niya ang kapatid nang kanyang asawa kung paano ito nakatitiyak. At sinabi nang Adi Sule iyon ay dahil mahal na mahal siya nang Hadi Yasir.

Wika nang Adi Sule, “nakikita ko iyon sa kanya. At kailangan mong maniwala. Nakakatawa nga, alam mo bang wala pang ibang babae ang inibig nang ganito ng kapatid ko, ikaw pa lamang. Na kung iisipin mo marami na kaming pinagsaluhan at pinagsamahan. Pero hanggang ngayon nananatiling pa rin hindi ko lubusang kilala ang pinakamamahal kong bunsong kong kapatid.”

Nang mga sandaling iyon hinalikan nang Adi Sule ang Adi Hikmet sa labi bagay na binalikan nang halik nang Adi Hikmet. Tanong nang Adi Hikmet sa Adi Sule, “kung ganon bakit ako ang pinili niya.”

Tanong nito sa kanya, “ano ang sagot niya sa iyo?”

Wika niya, “hindi ko alam…sinabi niya sa akin na alam niya na gusto niya ako…pero hindi sapat na dahilan para sa akin na magustuhan niya lamang ako at piliin sa mga iba pang mga babae na ako ang gusto niyang maging asawa. Bakit ako ang kanyang pinili. Ano ang meron ako na wala ang iba. Ano ang hindi niya nakikita sa akin na wala o meron ang iba.”

At ang sagot nang Adi Sule sa kanya, “Hindi pa ba malinaw ang lahat…ang aking mga sinabi. Ikaw lang ang may pagkakataon upang tunay mo siyang makilala. Kilalanin mo siyang lubusan ibigay mo sa kanya ang kinakailangan niya hindi ang gusto niya. Gawin mo siyang tunay na Hadezar, Adi Hikmet.  Iyon ang dahilan kung bakit ka niya pinili. Ito lang ang hinihiling ko sa’yo hindi ang paligayahin mo siya hindi ang huwag mo siyang saktan ni ang ialay ang iyong buhay bagkus gawin mo ang lahat nang makakaya mo, dahil iyon ang gusto niya ang maging ganap at sa tingin ko ikaw lang ang makakatulong sa kanya upang mabuo at maiayos niya ang mga kinakailangan niyang gawin!” —

Wika nang Adi Hikmet, “siguro kailangan kong humingi sa kanya ng tawad!”

Tumango-tango ang Adi Sule bilang tugon nito sa kanya.

Bumalik ang Adi Makbule sa loob nang bulwagan.

Tinanong nang Adi Sule kung nasaan ang kanilang kapatid.

Hindi sinagot nang Adi Makbule ang tanong Adi Sule.

Nabaling ang atensyon nang kapatid nang kanyang asawa sa kanya. Tinanong siya nito.  Wika nito, “Adi Hikmet sabihin mo sa akin…totoo ba.”

Nagtaka siya sa ikinikilos nang Adi Makbule.

Pagpapatuloy nang kapatid nang kanyang asawa, “gusto kong malaman sa iyo. Hindi sa kanya…”

Wika niya, “hindi ko alam!”

Tumango-tango ang Adi Makbule. Ngumiti ito nang may ilang sa ngiti nito. Wika nang Adi Makbule sa kanya, “gusto mong malaman kung maaari bang pagkatiwalaan ang iyong asawa. Mapagkakatiwalaan mo ang aming kapatid. Hindi ko nga lang maititiyak sa iyo kung magagawa mo sa kanyang tanggalin ang kanyang pagiging sinungaling. Ang nakita mo kanina ay simula lamang…patikim nang mga mararanasan mo sa Hadi Yasir…magsisinungaling siya sa iyo… sa inyo sa lahat nang nag-aalaga at nagmamahal sa kanya at minamahal siya.” Tumulo ang luha nito sa mata.

Tumayo siya mula sa kanyang pagkakaupo. Sumunod na tumayo ang Adi Sule kasabay nang kanyang pagtayo at paglapit. Hindi niya alam kung ano ang nangyayari.

Wika nang Adi Makbule sa kanya, “kung kaya kang mahalin nang Hadi Yasir ay nagkakamali ka. walang kakayahang magmahal ang walang kakayahang magsabi nang totoo.  Akala mo ba gusto ka nang aking kapatid dahil sa pagiging kakaiba mo… sa pagiging pangiti mo!” Sinubukan itong pigilan nang Adi Makbule “Sa pagiging halimaw mo! Isa kang halimaw. Isa kang mabangis na halimaw. Sinabi niya sa akin na gagawin niya ang lahat nang makakaya niya makuha ka niya. Wala kang kaalamalam Adi Hikmet sa aming kapatid. Nagkamali ka nang Jingkar na pinakasalan! Ayaw mong maniwala. Bakit hindi mo siya hanapin. Itanong mo sa kanya kung totoong wala kang halaga sa kanya at nagkamali ka lamang na pagkatiwalaan siya?”

Sinabi nang Adi Sule sa Adi Hikmet, “Huwag kang maniwala sa sinasabi nang Adi Makbule…hndi niya alam kung ano ang sinasabi niya sa iyo. Ako na ang nagsabi sa iyo! ako ang dapat mong paniwalaan!”

Wika nang Adi Makbule, “Kung ganon bakit hindi mo siya tignan sa kanyang silid! Inaasahan ka niya ngayong gabi.”

Lumabas siya sa bulwagang silid. Sa paglabas niya tinawag siya nang Adi Sule. Napalingon ito sa kanya. Lumapit ang kapatid nang kanyang asawa sa kanya at sinabi, “kung anoman ang mangyayari ngayong gabi, kung anoman ang aming sinabi sa iyo gusto ko na ikaw ang masunod sa kung ano ang sa tingin mong tama.”

Hindi niya alam kung ano ang tama…

Matapos noon pinakawalan siya nang Adi Sule. Nagtungo siya sa ikalawang palapag nang tahanan nang mga Barakat. Handa siyang makiusap dito na ibalik siya sa tahanan ng mga Roshan dahil sa mga nangyayari ngayon iyon lang ang sa tingin niyang tama.

Nagtungo siya sa dulo ng pasilyo sa kanang bahagi ng tahanan ng mga Barakat kung nasaan ang silid nang kanyang asawa.

Binuksan niya ang silid na magliwanag.  Pumasok siya sa loob at sinarado ang lagusan nito. Doon pagpasok niya nakita niya ang kanyang asawa. nakita niya ang Hadi Yasir na nag-iisa, nakatayo ito sa kanyang harapan na walang suot na kahit anong damit.

Natakot siya. Muli bumalik sa kanya ang takot na kanina niya pa nararamdaman sa kanyang katawan. Takot na inakala niyang nawala na subalit tinatago lang ng balatkayo ng gabing ito at kasiyahan na ginawa para sa kanya ng Hadezar.

Hindi niya alam kung ano ang sasabihin niya. Sinubukan niyang magsalita subalit naunahan siya nang matinding takot at paagkalito.

Lumapit sa kanya ang Hadi Yasir. Nakiusap siyang huwag itong gawin sa kanya.

Pero hindi siya pinakinggan nang Hadi Yasir bagkus kinuha nito ang kanyang mga kamay. Hinawakan ito nang mahigpit nagpumiglas siya.

Walang halaga ang kanyang laki dito kung nanliliit siya o ang kanyang tinig kung walang sinoman ang nakikinig sa kanya. Sinubukan nitong tanggalin ang suot niyang damit. Takot siya. Lasing ito pareho silang mahina pareho nilang hindi alam kung ano ang kanilang ginagawa.

Lasing ito… ngunit hindi lasing na lasing upang hayaang siya nitong makatakas. Sa kanyang laki takot siya dito ngunit hindi siya takot na takot upang hindi makiusap sa Hadi Yasir na huwag itong gawin.

Ang luntiang mga mata nit na kabighabighani at nagbibigay nang hiwaga ay nanlilisik ang bangis na tinataglay. Pinunit nito ang suot niyang Báta na bigay sa kanya nang kanyang ina buhat pa lamang sa nuno nito. Nasira ang mga panali. Naglaho ang mistulang pananggang bumabalot sa kanya. Nahubaran siya. Pinunit nito ang kanyang panloob na damit. Nasilayan nito ang pinagnanasaan nito. Inilapit nito ang ulunan nito sa kanyang dibdib. Niyakap siya nito. Binuhat siya nito.

Sinubukan niyang pumiglas. Gumewanggewang sila at bumagsak kasabay nang pagbagsak nang nagniningas na timsim sa sahig nang silid. Nabaling ang pansin nito sa kanya. Hinaplos nito ang kanyang mukha nang likuran nang kamay nito saka ito tumayo. Kinuha nito ang saluwâl na nakahubad sa katawan nito. Itinapis ito sa katawan at saka ito lumabas nang silid nito.  Naiwan siyang nag-iisa. Nanatili sa iisang sulok nang silid. Nakatihaya nang upo. Nakasandal ang katawan habang hawak-hawak ang punit na damit.

Nang mga sandaling ito naalala niya ang mga sinabi sa kanya nang Adi Sule habang nasa loob sila nang bulwagan. Ang sabi nito sa kanya siya lamang ang may kakayahan upang lubusang makakilala ang kanyang asawa.

Tumulo ang luha sa kanyang mga mata.

Ang Hadi Yasir

Sa pag-alis nila sa kinasasakupang lupain nang tahanan nang mga Roshan dumaan sila sa kinasakupang lupain nang mga Ardashir, dito abot-tanaw ang kanyang nakaraan. Ang liwanag sa kanyang tahanan ay unti-unti nang nasisilayan. Dumating sa inaasahan ang kanyang mga kapatid na hanggang ngayon ay palaisipan pa rin sa kung ano ang dahilan kung bakit pumayag ang ito na dumalo sa kanyang pag-iisang dibdib, at ang mga tahanang ngayon ay bahagi na nang mga ito, sa kanyang paanyaya na makilala ang kanyang mapapangasawa o ang kanyang asawa na ngayon. Sa tingin niya ito lamang ang nakikitang paraan nang mga ito upang makasiguro ang kanyang mga kalaban na hindi siya babaliktad. Mahalaga ang kanyang mga kapatid at ang pagkilala nang mga ito sa kanyang asawa ay isang pabagsak sa kanyang tahanan at sa kapangyarihan nang kanyang pagiging pinuno, patnugot at bagong Hadezar ng tahanan ng mga Barakat. Sinabi niya sa kanyang sarili na mata sa mata, ngipin sa ngipin.

Sa patuloy nilang paglalakbay sa kinasasakupan nang mga Ardashir napadaan sila tore nang mga Anino na isang uri nang nag-iisang sanggunian sa Ja’khar. Hindi niya alam kung napansin ito nang kanyang asawa o nasa pagiging abala pa rin ito sa pag-iisip na ginagawa nito sa iniwanang pinagmulang tahanan. Naramdaman niya ang bigat nang katawan nito sa kanyang likuran. Nakatali ang panali nang itim na asong-gubat sa likuran nang kanilang inuupuang paratilya. Sa kanilang paglalakbay napadpad sila sa kinasasakupang lupain ng tahanan ng mga Harith. Ang dalampasigan at baybayin nang Ja’khar na nagtataglay nang kulay kayumangging mga buhangin ay nalalapit nang matakpan nang kadilimang dala nang takip-silim. Nabaling ang kanyang atensyon sa paglubog ng araw. Nakita niya ang hiwaga at kagandahang taglay nito na mainit sa pakiramdam. Nagpatuloy sila sa paglalakbay hanggang sa narating nila ang bahagi nang dalampasigan malapit sa unang-pagbagsak. Dinala niya ang kanyang asawa at ang kanilang mga alaga sa dalampasigan nang baybayin. Bumaba siya sa sinasakyan niyang asong-gubat habang tinatanong sa kanya nang kanyang asawa kung ano ang ginagawa nila dito.

Sinabi niya dito na may kukunin lamang siya at huwag na itong bumaba pa.

Bagay na pinagtakahan nito.

Bumaba ito mula sa pagkakaupo nito sa paratilya nang asong-gubat.  Kinuha niya mula sa kanyang tagiliran ang isang balat na supot.  Iniwan niya ang kanyang asawa na nagbabantay sa kanilang mga alagang asong-gubat at nagtungo sa dalampasigan kung saan kumuha nang mga susô na lumalabas sa ilalim nang mga buhangin na may lamang maliliit na mga talangka.

Hinintay siya nang kanyang asawa hanggang tuluyan na siyang natapos sa kanyang panghuhuli at magdilim na ang kalangitan.

Matapos nito, umahon siya sa sanaw…sa mataas na tubig nang baybayin kasabay nang pagtaas nang tubig sa dalampasigan. Bumalik siya sa kung nasaan ang kanyang asawa na naghihintay sa kanya kasama kanilang mga alagang asong-gubat. Nakita niya itong tinatanggal sa pagkakatali sa likuran ng paratilya ni Ijiraq ang panali ni Amarok, ang alagang asong-gubat ng kanyang asawa. Kasunod noon sumakay ang Adi Hikmet kay Amarok.

Nang narating nila ang kinasasakupang lupain nang kanyang tahanan nagsimula ng maglitawan ang mga bituin sa kalangitan. Kapansinpansin ang pagiging maaliwalas nang gabi, ang pagkakaroon nang mga nagkikislapang mga bituin na kanyang napapansin. Hanggang sa lumitaw sa kalangitan ang ngayon lamang na inaasahang babalik.  Tinawag niya ang kanyang asawa. Sinabi niya dito, “tignan mo…” at nang mga sandaling iyon sabay nilang nakita nang gabing ito ang nag-iisang bituin nang Ja’khar.

Nang nakita nito ang bituin ng Ja’khar matapos niya itong ituro batid niya na ang gabing ito ang magiging simula nang panahon ng tag-init sa malayang Andes ng Silangan, ang pagbabalik nang mahahabang mga umaga at maiikling gabi, ang simula nang mga pagbabago sa kanilang mga buhay, datapwat ang gabing ito ay sadyang mahaba para sa isang pagbabago.

Una siyang bumaba sa kanyang sinasakyang puting asong-gubat kasunod noon tinulungan niya ang kanyang asawa na makababa sa itim na asong-gubat.  Nagpaalam siya dito at sinabing dadalhin niya lamang ang kanilang mga alaga sa loob nang yungib nang tahanan at huwag siyang umalis sa harap nang malaking lagusan ng kanyang kinalakihang tahanan. Kinuha niya ang mga panali. Dinala niya ang mga ito sa loob nang yungib nang tahanan. Tinanggal niya sa pagkakatali ang mga paratilya at sapin na nakasuot dito. Matapos noon isinampay niya ang mga ito sa mahabang sampayan na nasa loob nang yungib.

Pumasok siya sa loob nang kanyang tahanan kung saan nadatnan niya ang kanyang mga kapatid. Niyakap niya ang mga ito. Nagkamustahan sila at pagkatapos nagpasalamat siya sa kanilang pagdating. Kasunod noon nagtungo siya sa nakasaradong lagusan nang tahanan upang tanggalin sa pagkakabara ang panara ng pintuan habang nanatili lamang ang kanyang mga kapatid sa labas ng bulwagan malapit sa mga baitang nang nakaangat na sahig nang pasilyo.

Binuksan niya ang pintuan nang lagusan nang kanyang tahanan. Nakita niya ang kanyang asawa na nakatayo sa kabilang bahagi nito at hinihintay siya. Hiningi niya ang kamay nito. Bagay na ibinigay nito sa kanya at kasunod noon sabay silang pumasok sa loob nang tahanan ng mga Barakat. Hinatid niya ito sa loob nang tahanan kung saan pinakilala niya dito ang kanyang mga kapatid.  Una niyang pinakilala ang Adi Makbule ang asawa nang Hadi Nasrin nang tahanan ng mga Harith, ina nang kanyang mga pamangkin. Nagbigay ito nang paggalang sa kanyang asawa.

Kasunod noon, sunod niyang pinakilala ang isa niya pang kapatid na babae na si Adi Sule na asawa nang Hadi Naveed nang tahanan ng mga Parvana. Tinanggap siya nang mga ito na kanyang ikinatuwa sa takot na hindi magustuhan ng mga ito ang kanyang napiling asawa.

Inanyayahan sila nang mga ito na pumasok sa loob nang bulwagan kung saan makikita ang hapagkainan na wala pang lamang kahit anong handa.  Maliwanag ang buong tahanan…halos kahit saan ka tumingin makikita mo ang mga nakasinding tinghoy na nakadikit sa mga haligi o hindi naman kaya sa mga dingding nang bulwagan o sa pasilyo.

Nang gabing ito tinanggap siya nang kanyang mga kapatid sa loob nang bulwagan sa sarili niyang tahanan…isang nakatakdang kinakailangang gawin nang bawat asawang lalake sa pagdadala nila sa kanilang asawang babae.  Makikita ang palangganang naglalaman ng malinis na tubig at pamunas sa ibabaw nang mahabang lamesa.

Siya ang unang tumanggap nang paghuhugas nang kanyang mga paa at pagpupunas dito.  Umupo ang Adi Makbule nang nakatihaya sa kanyang harapan. Tinanggal niya sa kanan niyang paa ang suot niyang sandalyas. Hinubad niya ito habang ibinigay niya ito sa kanyang nakatatandang kapatid na babae na si Adi Makbule, upang hugasan at ilublob sa malinis na tubig na nasa palanggana. Saka ibinigay nang kanyang kapatid na si Adi Sule ang isa sa mga hawak nitong malinis na pamunas at pinunasan nito ang kanyang kanang paa. Ginawa niya ulit sa pangalawang pagkakataon sa kaliwa niyang paa. Muli tinanggal niya ang sandalyas na kanyang suot, ibinigay ang kanyang kaliwang paa sa Adi Makbule, at saka hinugusan at inilublob nang kanyang nakatatandang kapatid ang kaliwa niyang paa sa malinis na tubig na nasa palanggana at pinunasan nang pamunas na ginamit sa kabilang niyang paa. Matapos noon sinuot niya ang kanyang mga sandalyas.

Kasunod noon niyaya nang Adi Makbule ang Adi Hikmet na hugasan din ang mga paa nito at punasan ayon sa kung ano ang nakatakda.  Bagay na tinalima nito sa kanyang kapatid. Kapansinpansin ang takot sa mga mata nito…tinatago at pilit ikinukubli.

Lumapit ito sa kanya kasabay noon tumayo siya sa kanyang kinauupuan at umupo ang Adi Hikmet sa upuang may mataas na sandalan.

Nang bantang tatanggalin na nito ang sandalyas nito sa paa nakiusap siya dito na kung maaari ay hayaang siya ang gumawa nang pagtanggap dito bagay pinangambahan at binigyan nang pagdadalawang-isip nang kanyang asawa ngunit hindi rin naglaon ay tinanggap din ito. Nang gabing iyon tinanggap niya ito sa kanyang tahanan, tulad nang kung ano ang nakaugalian.

Matapos noon nagpaalam siya sa Adi Makbule na maghahanda na nang kanilang hapunan…Sinabi niya sa kanyang kapatid na ito nabahala sa kanyang asawa bagay na ginawa nito. Iniwan niya ang Adi Hikmet kasama ang kanyang mga kapatid habang nagtungo siya sa loob nang silid-lutuan.

Sa kanilang paglalakad nang Adi Hikmet pabalik sa kanyang tahanan, napuno ang buong paligid ng mga bulong-bulungan. Mga bulong-bulungan na kung iisipin ay hindi naman mahalaga ngunit nagtataglay nang mga malalalim na dahilan kung bakit ito ginagawa. Bagkus hindi niya ito pinakinggan. Bagkus wala sinoman ang nag-isip sa mga ito. Para sa kanya ang mga sandaling ito ang lubhang mahalaga kaysa sa kahit ano pang nababayaran.

Sa pagtungo niya sa loob nang silid-lutuan ng tahanan agad niyang sinimulang ihanda ang mga pagkain na kanina niya pa niluto, Hinanda at inayos nang kanyang mga kapatid. Nakita niyang luto na ang lahat nang inaasahan niya. Sinuri niya ang mga ito kung wala bang nasunog na mga pagkain na mismo ang mga ito ang naghanda. Bagay na kanyang ipinagpasalamat dahil ang lahat ay nasa ayos.

Sinimulan niyang ihanda ang mga pinggan at mga kubyertos. Ang paglalagyan nang mga pagkain. Lumabas siya nang silid-lutuan at kumuha nang mga nakakalasing na inumin sa loob nang imbakang silid. At sa muli niyang pagpasok sa loob nang silid-lutuan narinig niyang tinawag siya nang kanyang kapatid na si Adi Sule at tinanong nito kung mayroon siyang maitutulong.

Bagay na kanyang Pinagtakahan. Nagpasalamat siya. Sinabi niya malaki ang maitutulong nito sa kanya. Tinulungan siya nang kanyang kapatid.

Datapwat nagdalawang isip siya sa pagtulong nito at hinanap dito ang kanyang asawa. Sinabi nang Adi Sule sa kanya na kasama ng Adi Makbule ang kanyang asawa sapag-iikot sa loob ng tahanan ng mga Barakat.

Sinabi nang Adi Sule sa kanya na wala siyang dapat na ikatakot. Na tulad nang mga ipinangako ng mga ito sa kanya magpapakabait sila ngayong gabi. Bagay na mahirap paniwalaan.

Sinabi niya dito na mahirap na…kilala nila ang isa’t isa, marami na ang nangyari sa kanila.

Wika nang Adi Sule sa kanya, “O, Hadi Yasir! hanggang ngayon pa rin ba?”

Wika niya sa kanyang kapatid, “Oo. Hanggang ngayon pa rin.”

Tugon nang Adi Sule sa kanya, “maraming panahon na ang lumipas! Bakit hindi na lang natin kalimutan ang lahat! Ikaw na ang nagsabi araw mo ang gabing ito…sa iyo kami nakatuon, hindi sa aming mga pagmamataas!”

Tumango-tango siya. Bumalik siya sa pagtulong sa pag-aayos nang kanilang hapunan. Wika niya dito, “mahirap na…hindi lang naman napakatagal nang nangyari ang bagay na iyon!”

Tugon nang Adi Sule, “bata ka pa noon!”

Wika niya, “limang taon lang ang nakakalipas, bata pa rin ang tingin niyo sa akin?”

Wika nito sa kanya, “at ngayon ay lalakeng-lalake ka na …may sarili ka nang tahanan!”

Tinanong siya nang Adi Sule kung ano ang ginagawa nito dito…Sinabi niya dito na maaari siya nitong tulungan sa pag-aayos nang mga pagkain at siya na ang maghahanda nang kanilang hapagkainan. Bagay na kanyang ginawa at tinalima nang kanyang nakababatang kapatid na babae.

Sa paglabas niya dala ang mga pinggan at mga kubyertos nakita niya ang Adi Hikmet at ang Adi Makbule na nag-uusap sa mga imbakan. Nagpatuloy siya sa kanyang ginagawa. Hinanda niya ang mga kubyertos at mga pinggan sa hapagkainan sa loob ng bulwagan saka siya bumalik sa loob ng silid lutuan. Kung saan nakita niya ang Adi Sule na pinagmamasdan ang mga susô na nakalagay sa isa sa mga malalaking sulyaw na nasa ibabaw nang mataas na lamesa gitna nang silid.

Panlalait nito sa mga susông kanyang kinuha sa tabing-dagat sinabi niyang mga susô iyan na tahanan ng mga maliliit na mga talangkang walang punglo.

Tanong nang Adi Sule, “walang punglo? Mayroon bang ganong talangka!”

Tugon niya dito, “meron… iyang pinandidirihan mo!”

Pagtataka nito sa kanya, “anong gagawin mo dito?”

Tugon niya, “kakainin ko…”

Dagdag na tanong nang Adi Sule, “lulutuin mo!”

Sagot niya, “kinakain ang laman iyan ng hilaw…ipapakita ko kung papaano!” Kasunod noon kumuha siya nang nakakalasing na inumin.  Nilasing ang mga talangka. Pagkalasing kumuha ang Hadi Yasir nang pamokpok at panundot.

Wika niya dito, “hindi ba nagugutom ka! Sa tingin ko magugustuhan mo ito.”

Tugon nang Adi Sule sa kanya, “hindi, ikaw na lang…”

Wika niya dito, “sige na nasaan ang diwa mo ng pagsasaya?”

Binigay niya ang panuksok sa Adi Sule at ang isang susô.

Umiling-iling ang kanyang kapatid sa pagtanggi. Wika niya dito, “para sa isang Jingkar, napaka-arte mo! Tignan mo, ganito iyan kapag niligis mo ang susông ito wala kang makukuhang kahit anong lasa. Mawawala ang kakangata nang kinakain mo.”

Kinuha niya ang pamokpok saka niya ito dinurog sa ibabaw nang mataas na lamesang gawa sa kahoy at nayanig ang buong lamesa na ikinagulat nang kanyang kapatid.

Tanong nito sa kanya, “bakit mo iyon ginawa?”

Sagot nang Hadi Yasir, “dahil wala itong laman, walang silbi. Ang mga susông walang laman kung hindi mo itinatapon ay dinudurog mo.” Muling kumuha siya nang susô. Nakita nang Adi Sule ang paglabas nang galamay nang maliit na talangkang walang bahay sa loob nang susô.

Kinuha niya ang kanyang baso na may lamang nakakalasing na inumin. Uminom siya. Saka niya ito kinuha gamit nang hawak na matulis na panundot.

Wika niya sa kanyang kapatid, “ito may laman, hindi mo ito lulutuin ang gagawin mo dito kukunin mo siya sa loob nang kanyang susô. Pagkakuha kailangan kang mag-ingat maliitman ang kanyang panlabas matulis pa rin ang kanyang mga sipit.”

Inilapit niya ito sa kanyang bibig. Hinindot ang talangka sa loob nang gawang bahay nito at bumagsak sa kanyang nakabukas na bunganga at nginuya-nguya.

Tanong nang Adi Sule sa kanya, “saan mo ba nakuha ang pag-iisip na iyan?”

Ngumiti siya sa kanyang kapatid. Wika niya, “ganyan nagmumula ang kapangyarihan. Susundutin mo gamit ang mga daliri. Sisiguraduhin mong mapupukaw mo ang lahat at kapag nakuha mo sila, kailangan mo silang hilahin sa iyong kamay huwag ka lang magpapalalang, magdadalawang-isip dahil kung hindi maaari kanilang sundutin pabalik. At hindi mo magugustuhan kapag hinindot ka nila.”

Muli niyaya niya ang kanyang kapatid na gawin ito. Sinabi nito na pampalipas lamang nang sandali gayong matatagalan pa ang mga ito sa pag-iikot. Bagay na muling tinanggihan ng kanyang kapatid. Lumabas ito sa loob nang silid-lutuan na dala ang iilang nakahanda nang hapunan.

Sinundan niya ito dala rin ang mga nakahandang hapunan. Nakita niya ang Adi Makbule at Adi Hikmet na patungo sa kanang bahagi nang tahanan. Pumasok siya sa loob nang bulwagan.  Binaba niya ang mga pagkain sa mahabang lamesa. Hinayaan niya ang Adi Sule na mag-ayos nito.  At hindi natinag ang kanyang pansin sa kung ano ang ginagawa nang dalawa sa loob nang nakabukas na bukalan.

Hinawakan nang kanyang kapatid ang kanyang braso. Pinigilan siya nitong gawin kung anoman ang kanyang ginagawa.

Tanong niya dito, “bakit ano ba ang masama na tignan siya!”

Wika nito sa kanya, “hindi mo siya tinitignan, hinuhubaran mo siya, Hadi Yasir! Ilang ulit ko na iyang nakita sa’yo. Kilala kita alam ko kung ano ang ginagawa mo… kinahuhumalingan mo ang Adi Hikmet. Hindi mo gagawin ang lahat ng ito kung gusto mo lamang siyang tignan sa malayuan. Hindi mo siya makukuha ngayong gabi!”

Lumingon siya dito. Wika niya sa kanyang kapatid, “hindi ko alam kung ano ang pinagsasabi mo!”

Hinawakan nito ang kanyang mukha. Tinanggal nito ang dungis sa kanyang pisngi malapit sa kanyang mata at sinabing, “Kilala kita…Kapag gusto mo gagawin mo ang lahat makuha mo ang gusto mo. Pero hindi lang magandang babae ang napangasawa mo. Hindi malapit sa katotohanan ang kanyang kagandahan. Hindi siya maganda… ibang Adi ang napangasawa mo.”

Tanong niya sa kanyang kapatid, “ano ang pinagkaiba nang maganda sa kakaiba!”

Tugon nito sa kanya, “ang Adi Hikmet ay isang naiibang Adi kaya ka naggagandahan sa kanya. Kaya nakikita mo siyang kakaiba kahit pa isa siyang palasak sa batayan nang Ja’khar. Pero kung iisipin mo ay wala rin naman itong pinagkaiba. Ang isa ibig sabihin ay nagbabalatkayo, maganda habang ang isa masama ang ibig sabihin.”

Wika nang Hadi Yasir, “hindi siya palasak!”

Sumang-ayon sa kanya ang kanyang kapatid. Wika nito, “Oo…ni minsan ngunit maging ikaw hindi mo ito nakikita! Isa siyang asong-gubat at ikaw ang dagit!”

Pagtataka niya dito, “ganyan ba ang natutunan mo sa tahanan ng mga Parvana upang maging matabing ang dila mo!”

Tugon nang Adi Sule sa kanya, “wala kang nalalaman kung ano ang kaya ko pang gawin…tara na kailangan mo pa silang tawagin ayusin na natin ang kanilang hapunan!”

Kasunod noon kinuha niya ang mga nakakalasing na inumin sa loob nang silid-lutuan na gawa mula sa bunga nang Agave. Dinala niya ang mga ito sa loob nang bulwagan. Sa pagdala niya sa mga ito agad niyang pinuntahan kung nasaan ang mga ito upang sunduin. Lumabas siya nang bulwagang silid at sa kanyang paglalakad patungo sa bukalan nakita niyang palabas ang mga ito sa madilim na silid mula sa madilim na pasilyo.

Lumapit siya sa mga ito at sinabing kanina pa sila hinihintay at nakahanda ang kanilang hapunan.

Bumalik sila sa loob ng bulwagan. Sa pagpasok nila lumapit ang Adi Sule sa Adi Hikmet. Hinawakan nito ang kamay ng kanyang asawa at sinabing maaari itong tumabi dito bagay na hindi nito tinanggihan. Umupo siya sa tabi nang Adi Makbule habang umupo ang kanyang asawa sa tabi nang Adi Sule. Napansin niya ang pagbabago nang pagkakaayos nang mga upuan na ginalaw nang kanyang kapatid.

Bago sila tuluyang maghapunan pinasalamatan niya ang kanyang asawa sa pagpili nito sa kanya. Sinabi niya para ito sa kanila nang Adi Hikmet. Sa kanilang mahabang panahon bilang mag-asawa. Kasunod noon pinasalamatan niya rin ang kanyang mga kapatid sa pagpunta ng mga ito sa inaasahang pagtitipon. Hinangad niya na ang gabing ito may maging masaya para sa Adi Hikmet bilang bagong bahagi nang tahanan ng mga Barakat at sana magustuhan nito ang kanyang niluto.

Kasunod noon nagsimula na silang kumain ng kanilang hapunan…Pinagsaluhan nila ang inihaw na karne nang tapir na nakalagay sa mga panusok at ibinabad sa pulot, mga butil nang linga pampalasa at diyam nang jaboticaba. Niluto niya ito sa parilya dahilan upang makita ang mga guhiguhit nang parilya sa balat nang lutong karne habang madalang na binabahiran nang sawsawang ginawa nito dito. Nagtataglay din ang kanilang hapagkainan nang buhong na may tenga nang mais, niligis na manioc at hinaluan nang gata mula sa puno ng buri. May sabaw na nakalagay sa hapagkainan sa loob nang bulwagan nang mga Barakat na may sangkap mula sa dahon nang kohlrabi at nagtataglay nang mga maanghang na pampalasa.

Nang gabing ito isang maliit na salu-salo ang naganap sa loob nang tahanan nang mga Barakat. Isang maliit na pista na napakalayo sa tunay nitong kahulugan. Hindi ito maruwal tulad nang inaasahan. Hindi tulad sa mga pista na nililikha nang kanyang mga kalaban na magarbo at nakakaaliw. Bagkus ito’y isang salusalong malapit, may takda, at may pamamahala.

Sinabi ng kanyang kapatid sa kanyang asawa na siya ang nagluto ng mga ito. Bagay na pinagkaila ng kanyang nakatatandang kapatid na si Adi Makbule. Na maging ang mga ito ay tumulong din sa pag-aayos at pagluluto nang kanilang hapunan. Pinuri nang kanyang asawa ang kanyang luto maging ang kalinisan nang kanyang tahanan na hindi niya maintindihan kung bakit ito sinabi nang Adi Hikmet.

Sinabi nito sa kanila na ngayon lamang ito nakapunta sa tahanan ng mga Barakat. Bagay na Pinagtakahan ng kanyang mga kapatid. Maraming tinanong ang kanyang mga kapatid dito: kung ano ang pinagkakaablahan nito, kung ano ang hilig nito at pagmamalaki

Hindi nagtagal nagsimulang pag-usapan nang mga ito ang tungkol sa kanya. Sa kung sino siya at ano siya. Ang gabing ito ay napuno nang mga dibersyon nang iba’t ibang kwentuhan. Nang masasayang pakikipagtalastasan sa pagitan nang mga Adi at nang Hadi Yasir. Pinagmalaki nang kanyang mga kapatid ang kanyang pagluluto. Na noong maliit pa lamang siya ay tinuruan siya ng isang kasama na.

Nagpatuloy ito naging simuno ang kanyang pangalan sa laman ng kanilang pag-uusap.

Binabad niya ang kanyang sarili sa pag-inom nang nakakalasing na inumin mula sa halaman nang Agave.

Nalaman nang Adi Hikmet ang dahilan kung bakit nandito ang mga kapatid niya. Sinabi nang mga ito sa kanyang asawa na ang dahilan ay walang iba kung hindi ito mismo. Pinagusapan nila ang mga asong-gubat…ang mga hayop na makikita sa buong Soluna at sa malayang Andes ng Silangan. Nabanggit din nang kanyang mga kapatid sa kanyang asawa ang pagkain niya ng mga talangkang walang bahay at nakatira sa mga maliliit na mga susô sa ilalim nang mga dalampasigan nang buhanginan.

Tumayo siya sa kanyang kinauupuan muli kumuha siya nang nakakalasing na inumin. Humingi rin ang kanyang nakatatandang kapatid nang nakakalasing na inumin. Bagay na kanyang pinagbigyan.

Pinakilala nila sa Adi Hikmet kung sino ang Hadi Walid para sa kanila. Pinag-usapan nilang hindi niya nakilala ang kanyang ama ng lumalaki siya. Na naging mahirap ang kanilang buhay matapos na bumaksang kanilang tahanan.

Kilala ito ng kanyang asawa…minsan na itong lumapit sa kanila at humingi nang trabaho ngunit hindi pinagbigyan nang tiyo nito.

Naungkat kung ano ang ginawa niya sa tahanan ng mga Harith. Kung ano ang pagtulong na kanyang ginawa para sa kapatid nang kanyang asawa at sa kanyang pamangkin na si Adi Ismat.

Na ngayong niya lamang natutunan na iba pala ang pakiwari nito sa kanya…na ginamit niya ang kapatid nito at ang kanyang pamangkin matapos niyang malaman na itinakda nang Adi Hikmet ang sarili nito sa pag-iisang dibdib sa Hadi Khalil.

Hindi siya kumibo…Walang sinoman ang nagkaila sa kung ano ang tunay na dahilan kung bakit niya ito ginawa.

Tinanong nito sa kanila kung dapat nga ba siyang pagkatiwalaan…

Bagay na inamin niyang hindi niya alam.

Kasunod nito tinanong nang kanyang nakatatandang kapatid na kamusta ang Adi Ismat at ang Hadi Batul sa tahanan ng mga Roshan. Sinabi niya dito na hindi niya nakikita ang Adi Ismat matapos itong umalis sa kanyang tahanan at bumalik sa tahanan ng mga Barakat. Na ang naroroon lamang sa loob nang bulwagan nang kinuha niya ang kanyang asawa sa kamay nang tiyo nito ay ang tiyo ng kanyang asawa, ang ama nito, mga pinsan at mga kapatid wala nang iba pa.

Hanggang sa nagsimula ang laro nang mga kasinungalingan sa malilim na gabi. At nalantad sa kanyang asawa ang mga kasinungalingan kung sino siya at ano siya.

Hindi naglaon lumabas siya sa bulwagan. Nagtungo sa malawak na lupain na matatagpuan sa gitna nang tahanan. Hindi nagtagal narinig niya ang pagtawag sa kanya nang Ad Makbule.

Lumapit ito sa kanya. Kapwa nila Pinagmasdan ang umaapaw na mga bituin sa kalangitan.

Wika nang Hadi Yasir, “hindi mo dapat ginawa iyon…”

Tugon nito sa kanya, “kung ganon hindi ka dapat nagsimula!”

Wika niya dito, “kilala mo ako…alam mo na wala akong kakayahan na magsabi ng totoo!”

Tugon nang kanyang kapatid, “O! Hadi Yasir…Talaga! —kung ganon nakita mo siya!”

Sumang-ayon siya dito. Sinabi niya, “Oo…dapat binibisita mo rin siya.”

Wika nito, “akala ko ba mabuti na ang kanilang kalagayan? Bakit pa ako bibisita— Matapos ang ginawa nang Hadi Nasrin sa tingin mo magagawa niya pa ba na makita ako!”

Wika niya dito, “magagawa ka niyang makita…magagawa ka niyang tignan dahil ina ka niya at wala siyang magagawa!”

Tinignan siya nang kanyang kapatid. Ngumiti ito sa kanya. Pagmamalaki nito, “hindi ko alam mahusay kang pumili Hadi Yasir nang mapapangasawa. Mahusay ka!”

Wika nang Hadi Yasir, “Kailangan mo siyang kausapin!”

Wika nang Adi Makbule, “sino ba ang magulang sa atin? Wala ka pang anak akala mo na kung sino ka. Hintayin natin na magkaroon ka nang anak at tignan natin hanggang saan kaya mo silang mahalin!”

Wika nang Hadi Yasir, “hindi mo siya mahal…walang sinoman sa mga anak mo ang kaya mong mahalin! Hindi ba…?”

Tugon nang Adi Makbule, “hindi totoo iyan mahal ko ang aking mga anak. Lahat gagawin ko para sa kanila…”

Wika nang Hadi Yasir, “kung ganon bakit hindi mo sabihin sa kanya iyan! Kailangan ka nang Adi Ismat. Lalo pa’t!”—

Napalingon ito sa kanya.

Tanong nang Adi Makbule sa kanya, “lalo pa ano?”

Wika nang Hadi Yasir, “nagdadalang-tao ang Adi Ismat. Higit ka niyang kailangan Makbule”

Tanong nang kanyang kapatid, “totoo?”

Tumango-tango siya bilang pagsang-ayon sa pagtataka ng kanyang kapatid.

Wika nang kanyang kapatid, “tignan mo ako…”

Tinignan niya ito. Ngunit agad din niyang tinanggal ang kanyang pansin sa kanyang kapatid at nabaling sa kanyang asawa na kinakausap nang Adi Sule sa loob ng bulwagan.

Ngumiti ang kanyang kapatid. Sinabi nito sa kanya na ito na ang bahala dito…Sinabi nito sa kanya na kailangan na nilang gawin kung ano ang itinatakda nang isang asawa para sa maybahay nito.

Wika nang Adi Makbule, “tutulungan kita! Sasabihin ko sa kanya na wala siyang dapat na ipag-alala at mapagkakatiwalaan ka niya!”

Tanong niya dito, “sigurado ka!”

Hinawakan nito ang kanyang mukha. Wika nito sa kanya, “mahal kita Hadi Yasir!  Lahat gagawin ko para sa iyo…Kung kailangan mo ang Adi Hikmet tutulungan kita na makuha mo siya ngayong gabi!”

Tinalima niya ang kanyang kapatid gad umalis siya sa malawak na lupain sa gitna ng tahanan ng mga Barakat. Umakyat siya sa ikalawang palapag. Pumasok sa loob ng kanyang silid. Kinulong niya ang kanyang sarili. Nagpakalango sa nakakalasing na inumin na nasa kanyang pitsel na kinuha sa loob nang silid-lutuan.

Umupo siya sa dulo nang kanyang kama. Binaba niya ang tinutunggang pitsel sa sahig nang silid. Kasunod noon isa-isa niyang tinanggal sa pagkakatali ang sintas nang suot niyang Báta. Na sinundan nang pagtanggal niya nang kanyang pang-ibabang damit at nang kanyang panloob na damit.

Umupo siya. Naalala niya ang kanyang ina. Umiyak siya sa kanyang pag-iisa. Pinilit niya ang kanyang sarili. Sinabi niya sa kanyang sarili, “hindi… hindi…hindi…?

At sa pagbukas nang pintuan bigla siyang tumayo. Natabig nang kanyang paa ang pitsel na nasa sahig. Nakita niya ang Adi Hikmet na pumasok sa loob ng kanyang silid. Nakita siya nitong nakahubad…sa unang pagkakataon. Huminga siya nang malilim. Hindi niya alam kung ano ang kanyang gagawin. Lumapit siya sa kanyang asawa.

Nakiusap ito sa kanya.

Gusto kita Adi Hikmet…gustong-gusto kita…

Kabado ito at nag-aalangan siyang gawin ito. Ngunit sigurado siya na gusto niya itong gawin sa Adi Hikmet.

Gustong-gusto niya ang Adi Hikmet. Higit kaninoman gustung-gusto niya itong maangkin. Na handa niyang itapon ang lahat nang kanyang pinaghirapan nang gabing ito. Ang lahat nang kanyang ipinangako nang araw nito maangkin lamang at makuha ang asawa ngayong gabi.

Sinimulan niya itong hubaran. Tinanggal sa pagkakatali nito ang suot nitong báta. Hanggang hindi na siya nakapagpigil at pinunit niya ito sa katawan nang kanyang asawa. Tinanggal niya ito sa katawan nito at nakita niya ang katawan nito na manipisnipis at sutla nitong suot na puting palda na ang laylayan ay hanggang sa bukung-bukong nang paa nito. Sunod niyang tinanggal sa pagkakatali ang suot nitong panloob. Tinanggal niya ang mga sintas nito ngunit tumanggi ito na gawin ito. Tinapik nito ang kanyang kamay at sinampal niya ito.

Sino ba ang hindi maghahabol sa iyo at magmamalasakit sa katulad mo.

Ngumiti siya at nalugod sa kanyang ginawa. Ulit sinampal niya ang kanyang asawa mukha. Hinamplos niya ang pisnging kanyang sinampal. Ibinaba niya ang daliri nang kanyang mga kamay paibaba katawan nito. Gamit ang kanyang mga kamay pinunit niya ang sutlang damit nang Adi Hikmet sa katawan nito at nakita niya ang dibdib nang kanyang asawa. Walang duda Napakaganda nito…Napakaganda nang kanyang asawa. Inilapit niya ang kanyang mukha sa dibdib nito. Hinalikan nito ang pagitan nang dibdib nang Adi Hikmet. Pinikit niya ang kanyang mga mata. Nilagay niya ang kamay niya sa isa sa mga suso nang kanyang asawa. Sinapo niya ito sa dibdib.

Sa tingin mo magsisinungaling ako. Nagkakamali ka. Kung sa inaakala mong ito ang habol ko sa iyo, nagkakamali ka.

Nakiusap sa kanya ang Adi Hikmet na huwag.

Niyakap niya ito. Nagpumiglas ito.

Nakiusap ito sa kanya na tama na…na ayaw niya na. Ngunit niyakap niya ito nang mahigpit.

Binuhat at nagpumiglas ito sa kanya. Gumewanggewang sila. Natabig ang pitsel sa sahig. Nabasag ito. Bumagsak silang dalawa sa sahig kasabay nang pagbagsak nang nagniningas na timsim sa sahig nang silid.

Tinignan niya ang Adi Hikmet. Nakita niya ang pagluha nito bagay na kanyang ikinadismaya. Pinunasan niya ang luha sa pisngi nito.

Gustong-gusto kita Adi Hikmet. Alam ko hindi mo ako mahal, at siguro hindi mo ko mamahalin pagkatapos nito.

Hindi niya alam kung ano ang nangyari.

Sinabi nito sa kanya na gusto na nitong umuwi.

Bagay na kanyang pinagbigyan at hindi tinutulan.

Tama ka. Hindi ka nga magiging madaling makasama.

Tugon niya dito, “sige…huwag muna sa mga susunod na mga araw…patapusin muna natin ang linggo at tapos iuuwi kita at pangako hindi mo na ako makakausap pa!”

Tumayo siya mula sa kanyang pagkakahiga sa sahig nang kanyang silid. Kinuha niya ang nakakalat na pinaghubaran niyang saluwâl, itinapis ito sa kanyang katawan at lumabas nang kanyang silid at iniwang nag-iisa ang kanyang asawa.

Bumaba siya sa ikalawang palapag nang kanyang tahanan at pinuntahan kung nasaan ang kanyang mga kapatid.

Advertisements

One thought on “KABANATA PITO:

Mag-iwan ng Tugon

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Baguhin )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Baguhin )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Baguhin )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Baguhin )

Connecting to %s